FLBS 2026: ryzyko prawne największym ryzykiem dla banków, także spółdzielczych

Dr Tadeusz Białek mówiąc o znaczeniu sektora bankowości spółdzielczej w Polsce przytoczył najważniejsze dane dotyczące tego sektora odnotowane w pierwszej połowie 2026 roku.

Sektor bankowości spółdzielczej odpowiada za: 9.1% depozytów sektora niefinansowego, 10,1% kapitałów, 7,9% aktywów,  8,7% wyniku finansowego netto całego sektora bankowego w naszym kraju.

Prezes ZBP przypomniał, że banki spółdzielcze są kluczowym dostarczycielem finansowania dla polskiego rolnictwa (prawie 2/3 kredytów dla rolników to kredyty udzielone przez banki spółdzielcze).

Odpowiadają także za ponad 33% kredytów dla Jednostek Samorządu Terytorialnego.

Według stanu na koniec czerwca 2026 roku ich udział rynkowy w kredytach brutto dla mikroprzedsiębiorstwwynosi 17,0%.

Jak zaznaczył dr Tadeusz Białek – na koniec czerwca 2026 r. mieliśmy w Polsce 488 baków spółdzielczych.

4,6-krotny wzrost aktywów banków spółdzielczych

Jeszcze w 2010 roku przeciętny bank spółdzielczy miał aktywa na poziomie 122 mln zł, zaś na koniec VI 2026 roku ma ponad 570 mln zł aktywów (4,6-krotny wzrost).

„W latach 2010- 2025 kapitały własne banków spółdzielczych wzrosły o ponad 290%. Te silnie zwiększone kapitały stanowią silną bazę do zwiększenia akcji kredytowej w kolejnych latach. 

Dzisiejsze poziomy kapitałów własnych sektora bankowości spółdzielczej pozwalają na zwiększenie portfela kredytowego o ponad 80%. Jest to znaczący potencjał, który może i powinien zostać zaktywizowany w perspektywie wyzwań inwestycyjnych stojących przed polską gospodarką” – podkreślił dr Tadeusz Białek.

„Konieczne zwiększenie skali inwestycji będzie wymagać zwiększenia roli sektora bankowego jako sektora zapewniającego przynajmniej częściowe ich finansowanie. Stwarza to szanse rozwojowe dla całego sektora finansowego w Polsce, a dla sektora bankowego w szczególności. Nie może zabraknąć w tym procesie banków spółdzielczych” – podkreślił prezes ZBP.

Dodał, że cały sektor bankowy odpowiada z  87% finansowania polskiej gospodarki.

Finansowanie gospodarki a obciążenia podatkowe sektora bankowego

Jak zaznaczył dr Tadeusz Białek – aby sektor bankowy miał szansę sprostania zapotrzebowaniu gospodarki na finansowanie niezbędne jest zapewnienie sektorowi możliwości budowy kapitałów, adekwatnego do potrzeb rozwijającej się gospodarki.

W tym kontekście mówił o silnym wzroście obciążeń podatkowych sektora wynikający z już wprowadzonej wyższej stawki podatku CIT dla sektora bankowego.

„Warto przypomnieć, że przyjęte rozwiązanie podatkowe jest szczególnie krzywdzące dla banków spółdzielczych, które nie otrzymały nawet iluzorycznego zmniejszenia ciężaru podatkowego w postaci zmniejszenia innych podatków, jakim w przypadku banków komercyjnych była obietnica stopniowego obniżania stawki podatku bankowego.

Przyjęte już obecnie rozwiązanie w latach 2026-2035 doprowadzi do spadku potencjału banków spółdzielczych do finansowania gospodarki o blisko 23 mld zł, jak wynika z danych ZBP.

Ma to szczególnie znaczenie w warunkach niskiego poziomu inwestycji w polskiej gospodarce oraz konieczności realizacji znacznych inwestycji właśnie na poziomie lokalnym” – powiedział dr Tadeusz Białek.

Czytaj także: Wyniki pod presją niższych stóp i wyższego CIT

Najważniejsze wyzwania dla sektora banków spółdzielczych

Wśród wyzwań, które stoją obecnie przed sektorem bankowości spółdzielczej wymienił m.in. zwiększenie akcji kredytowej.

Prezes ZBP wskazał na szereg ryzyk stojących przed bankami spółdzielczymi, np. wynikających z wysokiego, stale rosnącego deficytu budżetowego państwa, co w korelacji innymi także zewnętrznymi czynnikami powoduje wzrost rentowności obligacji skarbowych i tym samym spadek wartości portfela obligacji skarbowych znajdujących się w bankach, w tym w bankach spółdzielczych.

Dodał, że banki spółdzielcze mają w swoich aktywach więcej obligacji skarbowych i bonów skarbowych niż banki komercyjne.

„Gorsza sytuacja finansów publicznych może także powodować pogorszenie sytuacji finansów lokalnych. Ewentualne obniżenie ratingu Polski może powodować w dłuższej perspektywie, że wycena długu zaciąganego przez samorządy lokalne będzie także inaczej wyceniana, włącznie z wyższym wymogiem kapitałowym niezbędnym do finansowania kredytów dla tych jednostek” – mówił dr Tadeusz Białek.

Zauważył, że wyzwaniem dla banków, a zwłaszcza dla banków spółdzielczych, jest dywersyfikacja źródeł dochodów, w szczególności rozwój przychodów pozaodsetkowych – co nabiera szczególnego znaczenia w warunkach niższych stóp procentowych.

„Obserwujemy tendencję do stałego, czasami niezrozumiałego, zwiększania praw konsumentów, zwiększania wymogów kapitałowych i innych norm ostrożnościowych, szczególnie dla najmniejszych banków.

Zasada proporcjonalności wypisana na sztandarach Unii Europejskiej pozostaje w dużym stopniu pustosłowiem, którego sektor bankowości spółdzielczej silnie doświadcza”- stwierdził prezes ZBP.

Jednak w jego opinii największym ryzkiem dla banków, w tym banków jest ryzyko prawne.

„Bardzo poważnym problemem jest stabilność prawa i jego interpretowanie retrospektywne, działanie wstecz. W dobie nieustannej reformy polskiego sądownictwa i podważania werdyktów sądowych jest to tak duży problem, że urósł do rangi najważniejszego ryzyka w działalności banków.

To nie ryzyko finansowe, kapitałowe, kredytowe jest problemem, ale ryzyko prawne” – mówił prezes ZBP.

„Zależy nam na aktywnym udziale banków spółdzielczych w prowadzonych pracach ZBP – zarówno na forum Sekcji Banków Spółdzielczych i Banków Zrzeszających, jak i poszczególnych rad i komitetów działających przy Związku Banków Polskich w obszarach: legislacyjnym, regulacyjnym, bezpieczeństwa, zarządzania i edukacji oraz współpracy międzynarodowej” – podkreślił dr Tadeusz Białek.