Wyniki pod presją niższych stóp i wyższego CIT

Jednocześnie pierwsze półrocze 2026 r. przyniosło wyraźną zmianę warunków dochodowych. Cykl obniżek stóp procentowych (działający z pewną czasową inercją) coraz mocniej przekłada się na przychody odsetkowe i wynik odsetkowy, a spadek podstawowej zdolności do generowania dochodu nakłada się na wzrost stawki CIT. W rezultacie wynik finansowy netto banków spółdzielczych po sześciu miesiącach roku był o 30,4% niższy niż rok wcześniej.

Mocne fundamenty

Banki spółdzielcze wchodzą w słabszą fazę cyklu dochodowego z wysokimi kapitałami i stabilną bazą depozytową. Kluczowym problemem staje się natomiast trwałość modelu generowania wyniku w warunkach niższych stóp procentowych, rosnących kosztów operacyjnych oraz wyższych obciążeń fiskalnych. Z tego punktu widzenia dane za I półrocze 2026 r. są ważnym testem odporności ekonomicznej sektora.

Na koniec czerwca br. banki spółdzielcze odpowiadały za ok. 7,88% aktywów całego sektora bankowego i ponad 10,1% jego kapitałów własnych. Ich udział w kredytach dla sektora niefinansowego wynosił ok. 6,05%, a w depozytach sektora niefinansowego ok. 9,1%. Średnia suma bilansowa przypadająca na jeden bank spółdzielczy wzrosła z około 122 mln zł na koniec 2010 r. do ok. 570 mln zł, co oznacza blisko pięciokrotny wzrost na przestrzeni 15 lat. Przy utrzymującej się liczbie 488 instytucji oznacza to, że przeciętny bank spółdzielczy jest dziś wyraźnie większy niż kilka lat temu. Wzrost skali działania jest przy tym widoczny zarówno po stronie aktywów, jak i bazy kapitałowej.

Znaczenia banków spółdzielczych nie oddaje jednak sam udział w sumie bilansowej. Ich pozycja pozostaje nieproporcjonalnie silna w segmentach związanych z gospodarką lokalną. W czerwcu br. odpowiadały one za blisko 65% kredytów dla rolników, ok. 47% kredytów dla jednostek samorządu terytorialnego, 35% depozytów JST oraz prawie 18% kredytów dla mikroprzedsiębiorstw. To właśnie ta struktura działalności sprawia, że wynik finansowy banków spółdzielczych ma znaczenie wykraczające poza sam sektor finansowy. Zdolność do zatrzymywania zysków przekłada się na kapitał, a kapitał – na możliwość finansowania lokalnych przedsiębiorstw, rolnictwa i samorządów.

Aktywa i kapitały

Zmianie skali działania banków spółdzielczych towarzyszy wieloletnia przebudowa struktury aktywów. Relatywna rola kredytów dla sektora niefinansowego maleje, podczas gdy rośnie znaczenie instrumentów dłużnych – zarówno nabywanych bezpośrednio, jak i ekspozycji pośrednich (poprzez banki zrzeszające). Na koniec czerwca 2026 r. bezpośrednie zaangażowanie w instrumenty dłużne przekraczało 103,8 mld zł, a środki zainwestowane pośrednio wynosiły 68,8 mld zł, co odpowiadało 62% wartości sumy aktywów banków spółdzielczych. Dla porównania portfel kredytów dla sektora niefinansowego wynosił 82,7 mld zł (29,7% aktywów). Taka struktura wzmacnia płynność i ogranicza ryzyko kredytowe, ale jednocześnie powoduje, że dochodowość sektora jest silnie związana z poziomem rynkowych stóp procentowych i rentownością bezpiecznych aktywów.

Bardzo szybki wzrost kapitałów własnych jest jednym z najważniejszych elementów rozwoju sektora. Średnia wartość kapitałów własnych przypadająca na jeden bank spółdzielczy wzrosła z ok. 26,8 mln zł w 2021 r. do ponad 66 mln zł w czerwcu 2026 r. Oznacza to ponad dwukrotny wzrost w ciągu niespełna pięciu lat. W połączeniu ze wzrostem sumy bilansowej pokazuje to, że sektor nie tylko zwiększa skalę działania, lecz również istotnie wzmacnia bazę kapitałową.

Kluczowym mechanizmem kształtującym wyniki w 2026 r. jest transmisja wcześniejszych obniżek stóp procentowych. Wysokie stopy z lat 2022-2024 stworzyły dla banków spółdzielczych korzystne warunki do generowania wyniku odsetkowego. Ich model biznesowy jest w dużym stopniu oparty na tradycyjnej transformacji depozytowo-kredytowej. Odwrócenie tego procesu nie następuje jednak w jednym momencie. Oprocentowanie aktywów i pasywów przeszacowuje się w różnym tempie, część portfela ma okresowo stałe oprocentowanie, a instrumenty dłużne zapadają stopniowo. Dlatego skutki decyzji RPP są rozciągnięte na kolejne kwartały.

Dane miesięczne dobrze pokazują tę inercję. Stopa referencyjna NBP spadła na początku br. do 4,0%, a od marca utrzymywała się na poziomie 3,75%. Tymczasem miesięczny wynik odsetkowy banków spółdzielczych nie załamał się skokowo. W pierwszej połowie roku oscylował przeważnie w przedziale ok. 0,77-0,87 mld zł. Jest to jednak pozorna stabilizacja: pod powierzchnią zmienia się zarówno poziom przychodów, jak i kosztów odsetkowych, a kolejne miesiące coraz mocniej odzwierciedlają niższy poziom stóp.