Oferty zamiany WIBOR w umowach mają przyspieszyć dobrowolną konwersję wskaźników referencyjnych
Ministerstwo Finansów skierowało do konsultacji projekt ustawy (nr w wykazie prac legislacyjnych UC132), który jest kolejnym krokiem w reformie wskaźników referencyjnych w Polsce. Projekt reguluje kilka aspektów związanych z rozpoczętą w maju ’26 uporządkowaną likwidacją wskaźnika WIBOR, który będzie opracowywany i publikowany do końca 2036 roku.
Zgodnie z projektem, w przypadku wystąpienia tzw. zdarzenia regulacyjnego (rozpoczęcia uporządkowanej likwidacji) w odniesieniu do kluczowego wskaźnika referencyjnego (w Polsce WIBOR), kredytodawca będzie zobowiązany do złożenia kredytobiorcy oferty zmiany sposobu oprocentowania kredytu w terminie 9 miesięcy od dnia wystąpienia tego zdarzenia lub od daty wejścia w życie przepisów.
Obowiązek złożenia oferty będzie dotyczył wszystkich umów o kredyt konsumencki i hipoteczny ze zmiennym oprocentowaniem, w których stosowany jest WIBOR.
Oferta zawierać ma co najmniej propozycję wyboru pomiędzy stałą stopą oprocentowania a nowym sposobem ustalenia zmiennego oprocentowania z zastosowaniem wskaźnika referencyjnego. Docelowym wskaźnikiem referencyjnym, który zastępuje WIBOR w ramach reformy, jest POLSTR.
„Złożenie kredytobiorcy oferty zmiany sposobu oprocentowania kredytu o zmiennym oprocentowaniu opartym o WIBOR to ma być jednorazowe przedsięwzięcie, katalizator ustawowy do tego, żeby przyspieszyć dobrowolną konwersję instrumentów finansowych wśród konsumentów, co jest preferowaną ścieżką na gruncie unijnego rozporządzenia BMR (reguluje rynek wskaźników – PAP).
Chodzi o to, żeby klienci, którzy mają umowy oparte o WIBOR zyskali pełną świadomość, że ten wskaźnik znajduje się w likwidacji i przestanie być publikowany w ciągu 10 lat” – powiedział PAP Biznes dr Tadeusz Białek, który przewodniczy pracom Narodowej Grupy Roboczej (NGR) ds. reformy wskaźników.
„Oczekiwaniem ustawodawcy jest zatem, żeby umowy, które są w obrocie, w jak największym stopniu były dobrowolnie skonwertowane na POLSTR, albo naturalnie dożyły swojego końca” – dodał.
Zdaniem dr. Tadeusza Białka banki zasadniczo pozytywnie oceniają ten przepis, a intencją ustawodawcy jest to, żeby dać sektorowi ustawowe oparcie powoływania się na przepis przy wysyłce ofert.
Prezes ZBP wyjaśnia, że do tej pory, gdy banki wysyłały aneksy do klientów np. żeby wprowadzić klauzulę awaryjną na wypadek likwidacji wskaźnika referencyjnego, to spotykały się z nielicznym odzewem.
„Klienci woleli na wszelki wypadek nic nie podpisywać. Więc z naszego punktu widzenia, jeżeli bank wysyłając aneksy może się powołać na przepis ustawy, realizując również obowiązek prawny, to dla klienta jest to inne wskazanie, jasno określające przyczynę, dla której aneks jest proponowany.
Po prostu realizujemy wolę ustawodawcy, którą jest to, żeby jak najwięcej umów w obrocie funkcjonowało w oparciu o nowy wskaźnik po dobrowolnej konwersji” – powiedział.
Zgoda kredytobiorcy na zmianę wskaźnika jest dobrowolna
Przepis dotyczący złożenia oferty przez bank jest bezsankcyjny, czyli jeżeli klient nie zdecyduje się na nową formę oprocentowania kredytu, to umowa dalej będzie funkcjonować w oparciu o wskaźnik WIBOR.
„Liczymy się z tym, że pewna grupa klientów odmówi odpowiedzi na wezwanie wynikające z ustawy. Widzimy też, że konsument zawsze podąża za ceną.
Jeżeli będzie więc widzieć perspektywę ustabilizowanych stóp proc. oraz że nowy wskaźnik pozwala zaoszczędzić miesięcznie kilkanaście-kilkadziesiąt złotych, to zakładam, że spojrzy przez pryzmat swojego portfela” – wskazuje dr Tadeusz Białek.
Wg projektu ustawy składana klientom oferta nie może skutkować wzrostem wysokości marży ustalonej w dotychczasowej umowie.
W ocenie prezesa ZBP jest to wyraz woli ustawodawcy, żeby w ten sposób zabezpieczyć interesy konsumenta i jednocześnie odpowiednio uwzględnić warunki prowadzenia działalności gospodarczej przez kredytodawcę.
„Zapewniam, że banki na pewno nie będą chciały nic na tej operacji zarobić. W uzasadnieniu projektu ustawodawca zaznaczył, że marża może zostać zmniejszona, żeby zwiększyć atrakcyjność oferty i powodzenie akcji aneksowania umów” – dodał prezes dr Tadeusz Białek.
10 lat procesu wygaszania wskaźnika WIBOR
Wg danych KNF, na koniec 2025 r. liczba umów o kredyt hipoteczny z WIBOR w polskim systemie bankowym wynosiła 1,7 mln, o kredyt konsumencki 1,3 mln, a łącznie z innymi rodzajami umów 3,9 mln.
Ustalenie 10-letniego horyzontu wygaszania WIBOR ma w zamyśle autorów reformy umożliwić osiągnięcie kontraktowego terminu zapadalności zdecydowanej większości aktywów finansowych z WIBOR, a także podjęcie przez uczestników rynku finansowego działań nakierowanych na redukcję wszelkich ekspozycji związanych z tym wskaźnikiem, w tym zmianę umów, modyfikacje warunków emisji papierów dłużnych bądź ich wcześniejszy wykup oraz zamknięcie pozycji na instrumentach pochodnych.
Dr Tadeusz Białek spodziewa się w trakcie konsultacji społecznych dość istotnych uzupełnień w omawianym projekcie.
„Widzę prawdopodobieństwo, że w trakcie konsultacji zostaną zgłoszone postulaty dotyczące możliwości stosowania w umowie kredytowej w ramach stopy zmiennej – stopy referencyjnej NBP” – powiedział.
Projekt ustawy odnosi się także częściowo do kwestii tzw. spreadu korygującego, który ma zapewnić ekonomiczną równoważność wycen wynikających z instrumentów finansowych w momencie zaprzestania opracowywania WIBOR i jego zamiany na nowy wskaźnik w obowiązujących umowach, tzn. spread miałby pokryć ewentualną różnicę wartości WIBOR-POLSTR.
Dr Tadeusz Białek zwrócił uwagę, że w opublikowanym projekcie zastosowanie spreadu korygującego zostało przewidziane tylko w przypadku wydania przez MF rozporządzenia o wyznaczeniu zamiennika (albo zamienników) kluczowego wskaźnika referencyjnego.
Tymczasem Komitet Stabilności Finansowej w czerwcu wydał opinię, iż w związku z ponad 10-letnim okresem uporządkowanej likwidacji WIBOR nie zachodzi konieczność wyznaczenia jego zamiennika w drodze rozporządzenia przez Ministra Finansów.
„KSF wydał komunikat, który jednoznacznie wskazał, iż nie zachodzą okoliczności uzasadniające wydanie rozporządzenia w celu określenia zamiennika wskaźnika referencyjnego, a tym samym określenia spreadu. W obecnym brzmieniu projektu kwestia spreadu ma więc jedynie zastosowanie teoretyczne.
Przy tym warto przypomnieć, że logika unijnego rozporządzenia BMR zakłada, że każdorazowe przejście z jednego wskaźnika na drugi – właśnie w związku z zaprzestaniem publikowania – powinno zmierzać do zachowania neutralności takiego przejścia, niezależnie od tego czy to przejście z mocy prawa czy z mocy bilateralnych ustaleń stron” – dodał.
Omawiany projekt przewiduje także ustawowy zakaz stosowania WIBOR w nowych umowach po ogłoszeniu jego uporządkowanej w likwidacji – przed i po wejściu w życie ustawy (z wyłączeniem instrumentów pochodnych).
Jest to zgodne z wcześniejszą rekomendacją Komitetu Stabilności Finansowej, który podzielił stanowisko Komisji Nadzoru Finansowego, żeby instytucje finansowe ograniczały nowe ekspozycje na WIBOR jeszcze w 2026 r., a od 1 stycznia 2027 r. operowały wyłącznie na POLSTR w nowych umowach.
„Chodziło o to, żeby w tej kwestii też była podstawa ustawowa. Oczywiście Mapa Drogowa reformy wskaźników to przewiduje, ale ten dokument Narodowej Grupy Roboczej nie ma mocy prawnej.
Zakaz ustawowy jest wzmocnieniem kierunku zaproponowanego w Mapie oraz tego, co wynika bezpośrednio z umów o stosowanie wskaźnika zawieranych przez GPW Benchmark (administrator wskaźników referencyjnych – PAP) z podmiotami stosującymi wskaźnik. Ten przepis nie pozostawia wątpliwości, czy pola na przykład dla prawników kwestionujących umowy z WIBOR” – wskazuje dr Tadeusz Białek.
Prezes ZBP informuje, że w ramach NGR cały czas trwają ostateczne prace nad treścią rekomendacji dotyczącej dobrowolnej konwersji historycznego portfela (legacy portfolio) umów konsumenckich.
„Konsultacje w tej sprawie się przedłużyły, a w nowej Mapie Drogowej reformy wskaźników kamień milowy w tej kwestii będzie przesunięty nawet do końca tego roku” – powiedział dr Tadeusz Białek.
