Bank spółdzielczy wobec ryzyk prawnych
W poprzednich latach główne ryzyko prawne w sektorze bankowym dotyczyło kredytów walutowych, których banki spółdzielcze nie udzielały. Obecne ryzyka prawne dotyczą już obu sektorów – wskazywał dr Tadeusz Białek.
Obecne ryzyka wiążą się z próbami podważania wskaźnika WIBOR i z działaniami klientów oraz reprezentujących ich kancelarii odszkodowawczych, zmierzającymi do możliwości skorzystania z sankcji kredytu darmowego.
Jak zauważył prezes ZBP kancelarie odszkodowawcze koncentrują się w akcjach reklamowo-promocyjnych na klientach banków komercyjnych, ale – jak przyznał – coraz częściej klienci banków spółdzielczych dają się przekonać do sprzedawania tego typu kancelariom swoich roszczeń związanych z kredytami konsumenckimi.
Próby podważania WIBOR skazane na niepowodzenie
Podkreślił jednak, że próby podważania samego wskaźnika WIBOR mają niewielkie szanse powodzenia przed sądami cywilnymi w związku z orzeczeniem TSUE z lutego 2026 roku. Wynika to z faktu, że ten wskaźnik referencyjny podlega nadzorowi licencjonowanych instytucji wyznaczonych przez państwo.
Dodał, że w tym samym wyroku TSUE stwierdza, że należy badać obowiązki informacyjne realizowane przez banki wobec klientów. Jednak w opinii prezesa ZBP także nie ma podstaw do kwestionowania obowiązków informacyjnych banków wobec klientów.
„To potwierdzają również prawomocne wyroki [w sprawach wiborowych], których jest ponad 270. Nie mieliśmy żadnego wyroku prawomocnego, który by kwestionował także tę część dotyczącą wykonywania obowiązków informacyjnych wobec klientów banków” – podkreślił dr Tadeusz Białek.
„Pamiętajmy, że mamy jeszcze sprawy w TSUE, które dotyczą okresu sprzed wejścia w życie rozporządzenia BMR, czyli rozporządzenia o wskaźnikach referencyjnych. Wciąż czekamy na rozstrzygnięcie” – dodał.
Zauważył jednak, że stanowisko rządu polskiego prezentowane TSUE w tej kwestii jest jednoznaczne.
Trudno oczekiwać wypełnienia standardu informacyjnego – przed 2018 rokiem – dotyczącego konstrukcji samego wskaźnika jaki obecnie funkcjonuje pod reżimem rozporządzenia BMR, ponieważ ustawodawca unijny dopiero od 2018 roku takich standardów oczekuje.
Wcześniej banki wypełniały obowiązki informacyjne zgodnie z prawem krajowym i z ówczesnymi oczekiwaniami nadzoru państwowego oraz ustawodawcy. Jak zaznaczył prawo nie powinno działać wstecz.
Prawo nie powinno działać wstecz
W tym kontekście mówił także o orzeczeniu TSUE z kwietnia 2026 roku, dotyczącego modelu pobierania przez banki rekompensaty z tytułu kredytowania kosztów kredytu.
Jak zauważył Trybunał dopuścił uzyskiwanie rekompensaty z tytułu brania na siebie przez bank kosztów prowizji czy innych pozaodsetkowych kosztów, ale nie w modelu uzyskiwania tej rekompensaty, jakim jest pobieranie odsetek od kredytowanych kosztów, tylko w modelu odpowiednio zwiększonego oprocentowania bazowego.
„W tym kontekście pojawia się znów, w mojej ocenie zupełnie nieuzasadnione, retroaktywne podejście Trybunału, ewidentnie sprzeczne z zasadą działania prawa wstecz” – stwierdził dr Tadeusz Białek.
Jak wyjaśniał – polskie banki działały w pełnej zgodzie z oficjalnie wydanymi stanowiskami m.in. Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, które potwierdzały, że praktyka kredytowania kosztów kredytu i pobierania z tego tytułu odsetek była w pełni legalna.
„Ryzyka prawne związane z wyrokami TSUE są dodatkowo potęgowane retrospektywnym charakterem tych orzeczeń. Zwrócił na to ostatnio uwagę przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego wskazując, że to jest naruszenie podstawowych zasad dotyczących pewności działania czy zaufania do organów państwa i pewności prawa” – mówił.
„Każdy przedsiębiorca, nie tylko bank musi działać w granicach jakiejś pewności prawnej” – zaznaczył prezes ZBP.
Zasady działania kancelarii odszkodowawczych powinny być uregulowane
W dalszej części rozmowy dr Tadeusz Białek odniósł się do poruszonego w debacie wątku dotyczącego uregulowania działalności kancelarii odszkodowawczych.
„Trzeba sobie zadać fundamentalne pytanie: czy mamy do czynienia z ochroną konsumenta, jeżeli przeważającym modelem spraw z tytułu sankcji kredytu darmowego jest masowe skupowanie roszczeń klientów przez kancelarie odszkodowawcze za 10-15% wartości, a następnie dochodzenie z nich 100% wartości, ale już nie na rzecz konsumenta, tylko na rzecz bezpośrednio kancelarii odszkodowawczej” – powiedział.
„W mojej ocenie to nie ma nic wspólnego z ochroną konsumenta, dlatego te działania kancelarii odszkodowawczych zdecydowanie, zdecydowanie podkreślam, wymagają unormowania” – dodał prezes ZBP.
Robert Lidke, redaktor naczelny portalu BANK.pl, współtwórca pierwszego magazynu biznesowego w polskich mediach elektronicznych – Radio Biznes, nadawanego w radiowej Jedynce od jesieni 1989 r. Inicjator utworzenia i szef portalu ekonomicznego Polskiego Radia gospodarka.polskieradio.pl, były redaktor naczelny Naczelnej Redakcji Gospodarczej Polskiego Radia, ostatni redaktor naczelny Gazety Prawnej przed jej połączeniem z Dziennikiem.
