Pieniądz opowiada historię. We Fromborku nauka spotyka się ze sztuką

Monety i banknoty mogą być nie tylko środkiem płatniczym, ale również nośnikiem pamięci o ważnych wydarzeniach, postaciach i momentach w historii. Ekspozycja prezentowana we Fromborku obejmuje wybrane monety i banknoty wyemitowane przez Narodowy Bank Polski w latach 2017–2024.

Wśród prezentowanych obiektów znalazły się monety obiegowe okolicznościowe oraz kolekcjonerskie z takich serii jak „Odkryj Polskę”, „Historia Monety Polskiej”, „Wielcy Polscy Ekonomiści”, „Wyklęci przez komunistów żołnierze niezłomni”, „Polskie Termopile” czy „W Polskę wierzę”.

Są również emisje poświęcone konkretnym wydarzeniom i rocznicom, m.in. 100. rocznicy wprowadzenia złotego do obiegu, 80. rocznicy operacji Armii Krajowej Ostra Brama oraz 100-leciu Portu w Gdyni.

Szczególne miejsce zajmują banknoty kolekcjonerskie. Na wystawie można zobaczyć dwa banknoty o nominale 20 złotych, wyemitowane w 2023 i 2024 roku. Pierwszy upamiętnia 550. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika, drugi – 70. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego. W niewielkich przedmiotach zamknięto więc historie ludzi, wydarzeń i idei, które uznano za ważne dla pamięci o Polsce.

Czytaj także: NBP inauguruje nową serię monet – „Skarby sztuki medalierskiej”

Frombork to miasto – symbol

Wybór Fromborka dla takiej ekspozycji nie jest przypadkowy. To miasto nierozerwalnie związane z Mikołajem Kopernikiem, który spędził tu znaczną część życia i prowadził swoje badania, także dotyczące pieniądza. Dziś jego dziedzictwo jest punktem wyjścia do działań, które łączą historię z edukacją, nauką i kulturą.

Jednym z takich przedsięwzięć jest Copernicus Open, którego szósta edycja odbędzie się w dniach 21–23 sierpnia 2026 roku. Wydarzenie narodziło się w czasie pandemii jako odpowiedź na potrzebę spotkania, wymiany myśli i wspólnego odkrywania świata.

W programie tegorocznej, 6. edycji znalazły się m.in. warsztaty osteologiczne pod kierunkiem dr Justyny Marchewki-Długońskiej, których uczestnicy będą mogli poznać metody badania ludzkich szczątków z pespektywy archeologicznej i przekonać się, jak wiele informacji o życiu dawnych mieszkańców można odczytać z kości – od sposobu odżywiania i przebytych chorób po rodzaj wykonywanej pracy i warunki życia. To szczególny rodzaj lekcji historii, który pozwala zajrzeć w codzienność ludzi żyjących setki lat temu.

Nie zabraknie też sztuki i dawnego rzemiosła. Uczestnicy wydarzenia poznają także tajniki tradycyjnej typografii. Co więcej, zostaną także zaprezentowane efekty międzynarodowego projektu ShakespearePress ’26, przygotowanego z okazji 430. rocznicy powstania „Snu nocy letniej” Williama Szekspira.

Integralną częścią Copernicus Open pozostaje muzyka. W zabytkowych wnętrzach Archikatedry we Fromborku zabrzmi „Msza o pokój” Wojciecha Kilara.

Słowo – klucz: otwartość

Copernicus Open od początku stawia, jak sama nazwa wskazuje – na otwartość, zarówno na wiedzę i naukę, jak i na ludzi, kulturę oraz nowe sposoby patrzenia na świat.

Program skierowany jest do różnych grup odbiorców: młodzieży, studentów, rodzin i wszystkich zainteresowanych historią, sztuką czy nauką.

Tegoroczna edycja wydarzenia odbywa się dzięki dofinansowaniu ze środków budżetu państwa, przyznanemu przez Ministra Edukacji w ramach programu „Kompas Młodego Obywatela”.

Wystawa poświęcona pieniądzom i Copernicus Open, choć na pierwszy rzut oka dotyczą różnych obszarów, wpisują się w tę samą opowieść o Fromborku. Jedno wydarzenie pokazuje historię zapisaną na monetach i banknotach, drugie pozwala ją poznawać poprzez naukę, sztukę i bezpośrednie doświadczenie.

Copernicus Open – patrząc interdyscyplinarnie

Warto podkreślić, że temat pieniądza nie jest w przypadku Fromborka i jego najsłynniejszego mieszkańca jedynie współczesnym skojarzeniem, czy też przypadkiem.

Mikołaj Kopernik sam bowiem zajmował się problematyką pieniądza i gospodarki. Jako kanonik i administrator dóbr kapituły warmińskiej obserwował problemy związane z funkcjonowaniem pieniądza. W swoich rozważaniach analizował m.in. zjawisko pogarszania jakości monety i wpływ tego zjawiska na gospodarkę.

Jego zainteresowania ekonomiczne pokazują, że człowiek kojarzony przede wszystkim z rewolucją w astronomii patrzył na świat znacznie szerzej. To właśnie ta wielowątkowość dobrze oddaje współczesny charakter Fromborka.

Historia pieniądza, astronomia, archeologia, sztuka i muzyka spotykają się tutaj w jednym miejscu, tworząc opowieść o człowieku i świecie, który warto poznawać z różnych perspektyw.

Wystawa przygotowana we współpracy z Narodowym Bankiem Polskim nabiera dzięki temu dodatkowego znaczenia. Nie jest tylko prezentacją kolekcjonerskich monet i banknotów, ale także pretekstem do przypomnienia, że Kopernik był nie tylko astronomem, lecz również człowiekiem zainteresowanym gospodarką i pieniądzem.

A Copernicus Open jest kolejnym zaproszeniem, by jego dziedzictwo traktować nie jako zamkniętą historię, lecz jako inspirację do zadawania nowych pytań i patrzenia na świat szerzej.