Sektor bankowy oczekuje przełomu w inwestycjach

Forum Bankowe to najważniejsza i najstarsza doroczna konferencja ZBP organizowana od 1993 roku. W tym roku będą to dwa dni pełne merytorycznych dyskusji o roli i znaczeniu sektora bankowego w finansowaniu gospodarki.

Uczestnicy będą mówić o poszczególnych istotnych aspektach funkcjonowania banków – wyzwaniach prawnych, regulacyjnych, technologicznych, cyberbezpieczeństwie, kredytowaniu mieszkalnictwa oraz konsumentów.

Potrzeby inwestycyjne polskiej gospodarki a sektor bankowy

Dla funkcjonowania banków ubiegły rok (2025) był dobry. Przyniósł poprawę koniunktury gospodarczej i otoczenia ekonomicznego. Po raz pierwszy od kilku lat zwiększyły się nakłady inwestycyjne, choć nadal poziom inwestycji w relacji do PKB nie zwiększył się i pozostaje jednym z najmniejszych w Unii Europejskiej.

– Cały czas czekamy na przyspieszenie skali inwestycji – mówił prezes ZBP.

Analitycy szacują, że potrzeby inwestycyjne polskiej gospodarki w perspektywie 2040 roku wynoszą ok. 4 bln zł, z czego ok. 1,6 bln zł to wymagane nakłady na energetykę, 1,9 bln zł – na obronność, 400 mld zł – na infrastrukturę transportową oraz 100 mld zł – na cyfryzację.

– Sektor bankowy ma w tym procesie do odegrania fundamentalną rolę – powiedział dr Tadeusz Białek.

– Nie ma alternatywy dla sektora bankowego. Według stanu na koniec 2025 roku sektor bankowy odpowiadał za niemal 81% finansowania wszystkich przedsięwzięć gospodarczych (…) Dotychczasowe próby ożywienia rynku kapitałowego nie przyniosły jeszcze spodziewanych efektów i banki pozostaną najważniejszym partnerem finansowym gospodarki realnej – dodał.

Prezes ZBP zwrócił uwagę, że rozsądne gospodarowanie wynikami finansowymi w warunkach wyższych stóp procentowych spowodowało, iż sektor bankowy ma obecnie potencjał do dodatkowego wzrostu finansowania na poziomie ponad 460 mld zł.

Niemniej wyzwaniem pozostaje zdolność banków do finansowania dużych projektów infrastrukturalnych, w których instytucje – w układzie konsorcjalnym – mają zdolność do sfinansowania pojedynczych projektów na poziomie ok. 65 mld zł.

– Tymczasem w relacji do wielkości naszej gospodarki mamy według aktualnych danych czwarty najmniejszy sektor bankowy spośród 27. państw UE. Aż trudno w to uwierzyć – powiedział dr Tadeusz Białek.

Historyczny wzrost podaży kredytów w 2025 roku

Ubiegły rok – wraz ze spadkiem stóp procentowych NBP łącznie o 175 punktów bazowych do 4% przyniósł obniżkę kosztu pieniądza i wzrost akcji kredytowej w wielu segmentach rynku, a podaż kredytów dla sektora niefinansowego osiągnęła blisko 470 mld zł, czyli historyczne maksimum.

Podaż kredytów w relacji do PKB wzrosła z 11% w latach 2022-2024 do blisko 12% PKB.

– O ile wzrost podaży kredytów widoczny jest na poziomie kredytów dla gospodarstw domowych – zarówno konsumpcyjnych, jak i mieszkaniowych – wyzwaniem nadal pozostaje zdynamizowanie akcji kredytów dla przedsiębiorstw, w szczególności na poziomie kredytów inwestycyjnych – mówił prezes ZBP.

– Relacja kredytów do PKB cały czas pozostaje na bardzo niskim poziomie – dodał.

Podatek bankowy a obligacje Skarbu Państwa

Najważniejszym powodem tego stanu są nie tylko wciąż niedostateczne inwestycje w gospodarce, ale również obowiązywanie od 10 lat podatku bankowego i oparcie go o aktywa z pewnymi wyłączeniami, dotyczącymi głównie portfela obligacji Skarbu Państwa.

To formuła wygodna dla budżetu państwa, zapewniająca mu stabilne i łatwe do przewidzenia wpływy, lecz penalizuje działalność kredytową banków, hamując tym samym wzrost inwestycji.

– (…) konieczna jest zatem zmiana podstawy wymiaru podatku bankowego w taki sposób, jak ma to miejsce w większości europejskich sektorów bankowych – powiedział dr Tadeusz Białek.

Prezes podkreślił, że drugi rok z rzędu udział instrumentów dłużnych przewyższa udział aktywnego portfela kredytów dla sektora niefinansowego w aktywach banków, a ta dysproporcja narasta, co jest ewenementem na miarę europejską. Może ponadto generować ryzyko negatywnego oddziaływania na kapitały własne banków.

– Ostatnia zmiana w podatku bankowym nie dokonała zmian w jego konstrukcji, a tylko nieznacznie zmniejszyła stawkę podatku, jednocześnie wprowadzając bardzo wysokie sektorowe zwiększenie stawki podatku CIT dla sektora bankowego.

Nie możemy pogodzić się z tym niesprawiedliwym i niekonstytucyjnym podejściem do zwiększonego opodatkowania CIT tylko dla banków – mówił dr Tadeusz Białek.

Analitycy ZBP przewidują, że w tym roku koszty z tytułu zwiększonej do 30% stawki podatku CIT wzrosną o 6,8 mld zł, a w związku z odłożonym w czasie efektem spadku stóp procentowych i dalszymi możliwymi obniżkami, wynik finansowy całego sektora wyraźnie spadnie.

Rentowność aktywów polskiego sektora bankowego

Ubiegłoroczne wysokie wyniki banków osiągnięte zostały nie poprzez podwyżki cen usług i marż kredytowych ale były skutkiem profesjonalnego zarządzania środkami, wzrostu wolumenu aktywów oraz zmniejszenia się skali odpisów na aktywa niepracujące i aktywa kwestionowane na drodze sądowej.

Pozwoliły sektorowi – po okresie przerwy – zwiększenie nakładów na rozwój nowych technologii i podniesie poziomu bezpieczeństwa cyfrowego. Wobec trwającego spadku stóp mają one jednak charakter przejściowy.

– (…) rentowność kapitałów własnych oraz rentowność aktywów polskiego sektora bankowego pozostaje jedynie na umiarkowanym poziomie na tle innych europejskich sektorów bankowych, i to w sytuacji, w której w strefie euro stopy procentowe utrzymują się na niższym poziomie – zwrócił uwagę Tadeusz Białek.

Ryzyko prawne w działalności kredytowej banków

Ostatnie orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie WIBOR odebrały kancelariom „tlen do podważania WIBOR-u w sądach”, a tym samym sprzyjają stabilności systemu finansowego w Polsce.

Dr Tadeusz Białek zwrócił uwagę, że konieczne jest dalsze znaczące ograniczenie ryzyka prawnego w działalności kredytowej banków, gdyż koszty ryzyka prawnego przewyższają już koszty ryzyka kredytowego.

Z tytułu ryzyka prawnego kredytów walutowych sektor bankowy poniósł już koszt na poziomie 102 mld zł, a NBP szacuje, że dodatkowo może być potrzebne utworzenie rezerw na poziomie 30 mld zł.

Czytaj także: Ryzyko prawne bezprecedensowo przerosło ryzyko kredytowe

Prezes ZBP podkreślił również, że skrajnie nadużywana stała się możliwość szerokiego wykorzystania instytucji sankcji kredytu darmowego w zakresie kredytu konsumenckiego.

– Cieszą inicjatywy zmierzające do ograniczania ryzyka prawnego kwestionowania złotowych kredytów mieszkaniowych, takie jak tematyka jednolitego czy modelowego wzorca umowy kredytu hipotecznego. Byłoby dobrze wdrożyć odpowiednie rozwiązania i najlepiej zabezpieczyć je przepisami prawa, w postaci załącznika do rozporządzenia – powiedział dr Tadeusz Białek.

Forum Bankowe 2026

Gośćmi Forum Bankowego są m.in. Adam Glapiński, prezes Narodowego Banku Polskiego; Jacek Jastrzębski, przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego; Marcin Mikołajczyk, zastępca przewodniczącego KNF; Jurand Drop, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów; Krzysztof Budzich, członek zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego oraz Tomasz Chróstny, prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Prezes ZBP dr Tadeusz Białek podkreślił coraz lepszą jakość dialogu ze stroną publiczną.

Tegoroczna edycja Forum Bankowego połączona jest ze obchodami 35-lecia Związku Banków Polskich, największej izby gospodarczej sektora finansowego w Polsce i jednej z większych bankowych izb gospodarczych w Unii Europejskiej.