PAB WIB o bezpieczeństwie sektora bankowego w warunkach narastającego ryzyka geopolitycznego
Osią wystąpienia prof. Pawła Marszałka była teza, że bezpieczeństwo sektora bankowego nie może być dziś analizowane wyłącznie przez pryzmat klasycznych ryzyk finansowych, lecz musi uwzględniać narastające napięcia geopolityczne, wojny hybrydowe, cyberzagrożenia, zakłócenia przepływów kapitałowych oraz ryzyko gwałtownej utraty zaufania do instytucji finansowych.
Prof. Paweł Marszałek zwrócił uwagę, że współczesna geopolityka oznacza analizowanie zjawisk ekonomicznych i politycznych przez pryzmat geografii, zasobów, potęgi państw, kontroli nad szlakami handlowymi, technologii, cyberprzestrzeni i systemów finansowych. Po 1989 r. świat wchodził w fazę rosnącej współzależności i globalizacji, jednak kolejne wstrząsy – globalny kryzys finansowy, pandemia COVID-19 oraz agresja Rosji na Ukrainę – odwróciły ten trend, przywracając prymat geopolityki nad gospodarką.
Istotnym elementem wystąpienia było zdefiniowanie samego ryzyka geopolitycznego, które obejmuje groźbę, realizację i eskalację niekorzystnych zdarzeń związanych z wojnami, terroryzmem i napięciami między państwami, wpływające na normalny przebieg stosunków międzynarodowych. W praktyce chodzi nie tylko o konflikt kinetyczny, ale również o wojny handlowe, sankcje, blokady szlaków transportowych, cyberataki, presję migracyjną czy rosnącą polaryzację polityczną.
System finansowy narzędziem rywalizacji
Ryzyko geopolityczne należy traktować zatem jako swoiste „metaryzyko” – nie jest ono osobną, klasyczną kategorią ryzyka bankowego, lecz zewnętrznym czynnikiem, który jednocześnie wzmacnia ryzyko kredytowe, rynkowe, operacyjne i płynnościowe. Z tego powodu banki mają wobec niego ograniczone możliwości działania wyprzedzającego, a ich reakcje mają często charakter przede wszystkim adaptacyjny i reaktywny.
System finansowy przestał być neutralnym tłem dla wydarzeń politycznych, a sam stał się narzędziem rywalizacji. W tym kontekście wskazano na weaponizację dolara i systemu SWIFT po 2022 r., rozwój alternatywnych systemów rozliczeniowych, takich jak CIPS i SPFS, oraz tendencje dedolaryzacyjne, wzmacniane m.in. przez działania państw BRICS.
Skutkiem tych procesów nie jest jedynie presja na dominację dolara, lecz także wzrost niepewności dotyczącej bezpieczeństwa rezerw, płynności transgranicznej i stabilności międzynarodowego ładu monetarnego. Z perspektywy sektora bankowego oznacza to, że napięcia geopolityczne coraz częściej przenoszą się bezpośrednio na sferę walut, przepływów kapitałowych i infrastruktury płatniczej.
Cztery kanały transmisji ryzyka geopolitycznego
Centralną częścią wystąpienia była analiza mechanizmów oddziaływania ryzyka geopolitycznego na banki – wyróżniono tu cztery podstawowe kanały transmisji.
Pierwszy z nich to kanał gospodarki realnej, w którym zakłócenia łańcuchów dostaw, wzrost cen surowców i spowolnienie gospodarcze przekładają się na pogorszenie zdolności kredytowej klientów i wzrost udziału kredytów nieregularnych.
Drugi to kanał powiązań finansowych, obejmujący zaburzenia przepływów kapitałowych, skoki kursów walutowych i stóp procentowych, przecenę obligacji skarbowych oraz pogorszenie płynności.
Trzeci kanał – podwyższonej niepewności – oddziałuje zarówno na sferę realną, jak i finansową: osłabia nastroje gospodarstw domowych i firm, ogranicza skłonność do inwestowania i zaciągania kredytu, a jednocześnie zwiększa awersję do ryzyka i może wywoływać odpływy środków do tzw. bezpiecznych przystani.
Czwarty kanał to ryzyko operacyjne, związane z cyberatakami na infrastrukturę krytyczną, systemy IT banków oraz ich kluczowych dostawców, a także z kampaniami dezinformacyjnymi i uderzeniami w reputację instytucji finansowych.
Wystąpienie pokazało przy tym wyraźnie, że skutki tych kanałów mają różny horyzont czasowy – od natychmiastowych zakłóceń operacyjnych po długotrwałe zmiany modeli biznesowych i struktury finansowania.
Rys. Kanały oddziaływania ryzyka geopolitycznego na system bankowy
Źródło: Marszałek P., Szarzec K, Totleben B., Wilusz D., Bezpieczeństwo sektora bankowego w obliczu wzrostu ryzyka geopolitycznego, Sygn. PAB/WIB 13/2026, s. 47.
Czytaj także: Wojna na Bliskim Wschodzie wpływa na sytuację europejskich banków
Najważniejsze źródła ryzyka geopolitycznego dla Polski
W części poświęconej Polsce podkreślono, że nasz kraj pozostaje historycznie raczej „biorcą” niż kreatorem ryzyka geopolitycznego, a w ostatnich latach jego ekspozycja wyraźnie wzrosła. Wśród najważniejszych źródeł ryzyka dla Polski wskazano konflikt w Ukrainie, relacje z Rosją i reżim sankcyjny, ryzyko cybernetyczne, relacje transatlantyckie, zmiany w polityce UE i strefy euro oraz napięcia z Chinami.
Na tym tle omówiona została specyfika polskiego sektora bankowego. Z jednej strony jego mocnymi stronami są wysoki poziom cyfryzacji, solidna pozycja kapitałowa, wysoki udział depozytów oraz relatywnie dobra jakość ram instytucjonalnych i nadzorczych.
Z drugiej strony właśnie wysoka cyfryzacja zwiększa powierzchnię ataku, krajowa orientacja działalności oznacza ograniczoną dywersyfikację geograficzną, a wrażliwość na politykę fiskalną i monetarną pozostaje znacząca. Należy pamiętać także o kwestii struktury aktywów: polski sektor bankowy ma dziś więcej instrumentów dłużnych Skarbu Państwa niż kredytów, co zwiększa jego wrażliwość na wzrost rentowności obligacji i może komplikować reakcję systemu w warunkach silnego szoku geopolitycznego.
Znaczenie polskiego sektora bankowego w naszym regionie Europy
Ważnym elementem prezentacji była również diagnoza strategicznej pozycji polskiego sektora bankowego, który jest relatywnie niewielki w skali Unii Europejskiej, ale zarazem ma istotną rolę regionalną w Europie Środkowej i Wschodniej. Z tego względu ewentualna destabilizacja polskiego sektora bankowego mogłaby mieć skutki wykraczające poza granice kraju.
Prof. Marszałek zwrócił uwagę, że Polska jest jednocześnie państwem szczególnie istotnym z punktu widzenia finansowania obronności, transformacji energetycznej oraz utrzymania stabilności wschodniej flanki NATO – przy wydatkach obronnych rzędu 4 proc. PKB rola banków komercyjnych w finansowaniu kontraktów zbrojeniowych, przemysłu obronnego i projektów dual-use będzie rosła, podobnie jak znaczenie gwarancji KUKE i BGK.
Zwrócono jednak uwagę, że to pole działania łączy w sobie zarówno nowe możliwości, jak i ryzyka: długi horyzont projektów, złożoność regulacyjną, kwestie ESG oraz ryzyko reputacyjne.
Podkreślono przy tym, że polskie instytucje finansowe pozostają pod presją nie tylko klasycznych cyberataków, ale także działań dezinformacyjnych. Wśród przykładów zagrożeń dla 2025 r. wymieniono ataki DDoS na bankowe serwisy, kampanie phishingowe wymierzone w pracowników sektora oraz fałszywe informacje o kondycji banków, rozpowszechniane również z zagranicznych źródeł.
W tym kontekście bardzo istotna jest rola zgodności z DORA i NIS2, monitoringu APT oraz przygotowania komunikacji kryzysowej. W warunkach wojny informacyjnej równie ważna jak techniczna odporność systemów staje się zdolność do szybkiego reagowania na plotki, narracje destabilizacyjne i próby wywołania paniki wśród klientów.
Rekomendacje
Przechodząc do rekomendacji, prof. P. Marszałek wskazał, że odpowiedzią na rosnące ryzyko geopolityczne powinny być przede wszystkim dywersyfikacja i redundancja infrastruktury krytycznej, zapewnienie bezpiecznego dostępu do gotówki jako bufora odporności, utrzymywanie zróżnicowanych buforów płynnościowych i rezerw, konsekwentna implementacja DORA, MiCA i NIS2, a także dbałość o suwerenność i bezpieczeństwo technologiczne.
Zalecono również prowadzenie sektorowej analizy wrażliwości, identyfikującej branże szczególnie podatne na konkretne ryzyka geopolityczne, oraz rozwijanie transparentnej komunikacji z klientami, obejmującej procedury kryzysowe, ochronę depozytów i protokoły reagowania na ataki informacyjne.
Wymownym sygnałem było także wskazanie na potrzebę silniejszego osadzenia ryzyka geopolitycznego w strukturach zarządczych banków, czego symbolicznym wyrazem stała się propozycja powołania funkcji Chief Geopolitical Risk Officer.
Pełny zapis webinaru jest możliwy do odtworzenia na stronie www.pabwib.pl
