Instrumenty pochodne – „Rien ne va plus!”
Jest to jedyna taka konferencja poświęcona stykowi rynku kapitałowego i bankowego, koncentrująca się na specyficznych aspektach związanych z zarządzaniem ryzykiem i finansowaniem działalności przy wykorzystaniu właśnie instrumentów pochodnych.
Dzisiaj jednak nie sposób mówić wyłącznie o tym jednym typie instrumentów, dlatego dyskusje zostały rozszerzone o szerokie spektrum instrumentów finansowych wykorzystywanych w codziennym funkcjonowaniu sektora bankowego.
Każdy z kongresów ma swoje hasło przewodnie. Tegoroczna edycja zatytułowana została „Rien ne va plus!”.
Wiceprezes ZBP – Agnieszka Wachnicka – otwierając Kongres nawiązała do jego tegorocznego motywu przewodniego. Wskazała, że w języku kasyna oznacza ono moment, w którym nie można już dokonywać kolejnych zakładów, a wynik za chwilę zostanie rozstrzygnięty.
W świecie finansów nabiera ono jednak znacznie szerszego znaczenia. Żyjemy w czasach, gdy kolejne kryzysy, gwałtowne zwroty polityczne, zmiany regulacyjne i technologiczne oraz nieprzewidywalne zdarzenia geopolityczne sprawiają, że uczestnicy rynku coraz częściej muszą podejmować decyzje w warunkach ograniczonej przewidywalności. Pytanie brzmi: czy rzeczywiście „nic już nie można zmienić”, czy też potrafimy lepiej przygotować się na to, co niepewne?
Uzasadniając wybór motywu przewodniego prezes Agnieszka Wachnicka podkreśliła, że:
„Rynek instrumentów pochodnych powstał właśnie po to, aby odpowiadać na niepewność. Jego rolą nie jest przewidywanie przyszłości, lecz tworzenie narzędzi pozwalających zarządzać konsekwencjami różnych scenariuszy.
Dlatego hasło „Rien ne va plus” traktujemy nie jako wyraz rezygnacji, ale jako zaproszenie do refleksji nad tym, jak budować odporność instytucji finansowych i przedsiębiorstw w świecie coraz częstszych zaskoczeń.”
Prezes Agnieszka Wachnicka podziękowała prelegentom za przyjęcie zaproszenia oraz Partnerom Kongresu.
Kongres Rynku Instrumentów Pochodnych 2026 – stanowisko NBP ws. POLSTR
Organizatorzy Kongresu podkreślają, że ma być on miejscem dialogu między ekspertami z instytucji finansowych, instytucji infrastruktury rynku kapitałowego a przedstawicielami nadzorcy i regulatora. Taki dialog jest niezwykle potrzebny, szczególnie w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu.
Tradycyjnie podczas Kongresu wystąpił przedstawiciel Narodowego Banku Polskiego – dr Dobiesław Tymoczko (zastępca dyrektora Departamentu Stabilności Finansowej, Narodowy Bank Polski, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie) z informacjami na temat rynku instrumentów pochodnych OTC według danych NBP.
Jedną z pierwszych informacji, na jaką zwrócił uwagę prelegent, był istotny udział nierezydentów w obrotach na rynku złotego. Przedstawił także dane dotyczące instrumentów pochodnych wykorzystywanych do zarządzania ryzykiem walutowym.
W swoim wystąpieniu zauważył, że zmiany w rozporządzeniu EMIR dot. wymogu aktywnego rachunku w znakomitej większości spowodowały wzmocnienie pozycji zlokalizowanych w Europie, największych CCP.
Prezentacja NBP odniosła się także do kwestii reformy wskaźników referencyjnych z perspektywy rynku instrumentów pochodnych. Zauważył, że model tak długiego okresu uporządkowanej likwidacji wskaźnika referencyjnego jest nowatorskim rozwiązaniem. Ma to swoje implikacje dla rynku instrumentów pochodnych.
Przedstawiciel NBP zauważył, że jest wiele czynników decydujących o swoistym przełączeniu rynku na wskaźnik POLSTR. W tym kontekście zauważył, że jednym z takich czynników może być akcja aneksowania umów obecnie stosujących WIBOR (zgodnie z projektowanymi przepisami).
Drugim czynnikiem warunkującym jest pytanie o to jak szybko będzie przyrastać skala nowego portfela umów z POLSTR.
Następnie zwrócił uwagę, że równie ważny jest aspekt infrastruktury rynku. Zauważył, że infrastruktura jest w pełni gotowa.
Odniósł się także do postulatu zastosowania stopy referencyjnej banku centralnego do kredytów hipotecznych, który wpływa na strukturę i kształt przyszłego rynku instrumentów pochodnych, wskazując, że doprowadziłoby to w istocie do powstania 3 segmentów rynku instrumentów pochodnych. Wyzwaniem dla rynku instrumentów pochodnych to okres 10 letniej uporządkowanej likwidacji WIBOR, bo oznacza to, że będą w obrocie instrumenty pochodne na WIBOR i POLSTR.
Czytaj także: Relacja z Kongresu Rynku Instrumentów Pochodnych 2025: Future is so bright…?
Regulacje unijne i budowa jednolitego rynku kapitałowego
Obecnie większość regulacji rynków kapitałowych powstaje na poziomie Unii Europejskiej, dlatego wśród prelegentów nie mogło zabraknąć głosu z Brukseli. Uczestnicy Kongresu mieli zaszczyt usłyszeć wystąpienie Anny Grochowskiej (zastępczyni dyrektora w DG FISMA, Komisja Europejska).
W swoim wystąpieniu przedstawicielka Komisji Europejskiej podkreśliła istotę i genezę budowania jednolitego rynku kapitałowego w UE i integracji rynków kapitałowych państw członkowskich. Zauważyła, że nadal występują różnice i brakuje postulowanego poziomu spójności między rynkami.
Analizy prowadzone przez instytucje UE wskazują, że rynek kapitałowy w UE nadal jest rozdrobniony, co wynika ze złożonych przyczyn, począwszy od jego struktury czy czynników kulturowych. Wśród barier w zbudowaniu spójnego i jednolitego rynku kapitałowego wskazała m.in. zróżnicowane interpretowanie przepisów unijnych oraz różne podejście krajowych organów nadzoru.
Kolejny prelegent – Roger Cogan (ISDA) przedstawił z kolei globalną perspektywę dotyczącą trendów na rynku instrumentów pochodnych. W swoim wystąpieniu zauważył, że Europa potrzebuje dodatkowych 750–800 mld euro inwestycji rocznie, a instrumenty pochodne pomagają zapewnić finansowanie tych inwestycji.
Podobnie jak przedstawiciel NBP dostrzegł wpływ zmian w rozporządzeniu EMIR na strukturę rynku. Wolumen transakcji IRS na Eurex wzrósł o ponad 90% w okresie od października 2024 r. do października 2025 roku; średni dzienny wolumen funduszy hedgingowych zwiększył się o ok. 140%.
W swoim wystąpieniu zwrócił także uwagę na koszty fragmentaryzacji rynku. Podział pozycji pomiędzy różne CCP ogranicza korzyści z nettingu, podnosi łączny poziom depozytu początkowego (initial margin) i nasila presję związaną z gwałtownym pozyskiwaniem płynności („dash for cash”) w sytuacjach kryzysowych.
Wśród postulatów, które mogłyby poprawić funkcjonowanie rynku przedstawiciel ISDA wskazał dwa działania możliwe do podjęcia: przeniesienie z poziomu aktów wydawanych przez Komisję Europejską do ESMA możliwości korygowania technicznych reguł walidacji stosowanych w raportach EMIR i MiFIR.
Druga rekomendacją było przyznanie Komisji Europejskiej prawa do czasowego zawieszenia stosowania przepisów. Zauważył, że obecne instrumenty prawne nie są na tyle elastyczne, żeby móc szybko reagować na zmiany zachodzące na rynku.
Ten blok wystąpień wprowadzających, pokazujących w jakich okolicznościach funkcjonują i będą rozwijać się rynki instrumentów pochodnych, zamknęło wystąpienie Mikołaja Fabijańskiego z Biura Informacji Kredytowej.
Zaprezentował on System WITIP oraz trendy ekspozycje i sygnały zidentyfikowane na bazie prowadzonych analiz. W swoim wystąpieniu wskazał m.in., że FX Forward, IRS oraz FX Opcje to dominujące instrumenty ograniczające ryzyko firm.
Analizując rozkład geograficzny wskazał, że firmy z Mazowsza zawierają najwięcej transakcji na rynku instrumentów pochodnych.
Debata o perspektywach, szansach i przeobrażeniach na rynku instrumentów pochodnych
Debatę poprowadził dr Tomasz Pawlonka (dyrektor Zespołu Badań i Analiz Związku Banków Polskich).
Jego rozmówcami byli: Piotr Bielski (dyrektor Departamentu Analiz Ekonomicznych, Erste Bank Polska), dr Mirosław Budzicki (strateg rynków finansowych, PKO BP), dr Dobiesław Tymoczko (NBP), Mateusz Walewski (główny ekonomista, BGK).
Debata była osadzona w kontekście wystąpień otwierających i miała być dalszą dyskusją o perspektywach, szansach i przeobrażeniach na rynku instrumentów pochodnych.
Wśród dyskutowanych tematów poruszono zagadnienia dotyczące tego jakie czynniki dziś wpływają na rynek instrumentów pochodnych i szerzej instrumentów finansowych w Polsce, czy i jak ryzyko geopolityczne wpływa na rynek OTC, jak reforma wskaźników referencyjnych i nowy wskaźnik referencyjny POLSTR zmienią kształt rynku finansowego w Polsce na kształt rynku, kiedy będziemy mieli płynny rynek instrumentów.
Prelekcja nt. krajowych i unijnych procesów legislacyjnych
Po przerwie uczestnicy Kongresu koncentrowali się na zagadnieniach krajowych, na perspektywie regulatora, organu nadzoru i lokalnych wyzwaniach dla rynku finansowego.
Ten cykl wystąpień otworzyła prelekcja Krzysztofa Kopery z Ministerstwa Finansów. Omówił on toczące się procesy legislacyjne krajowe i unijne, które będą miały wpływ na kształt rynków finansowych.
Z perspektywy regulacji unijnych zwrócił uwagę przede wszystkim na MISP, RIS i SFDR.
Następnie, przechodząc na grunt prawa krajowego zauważył, że toczą się obecnie procesy transpozycji unijnych dyrektyw do polskiego porządku prawnego: implementacja Listing Act, AIFMD II i dyrektywy odległościowej.
Przypomniał także o podejmowanych na poziomie krajowym inicjatywom deregulacyjnym w obszarze rynku kapitałowego.
Kończąc zwrócił także uwagę na projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu rozwoju rynku finansowego oraz zwiększenia stabilności finansowej na tym rynku (UC132), która obejmuje regulacje mające wspierać stopniowe odchodzenie do WIBOR i przechodzenie na POLSTR.
Polski sektor finansowy wobec skrócenia cyklu rozrachunku papierów wartościowych
Następnie Daria Ringwelska (dyrektor Departamentu Infrastruktury i Obrotu Giełdowego UKNF) przedstawiła informacje na temat tego jak polski sektor finansowy przygotowuje się na skrócenie cyklu rozrachunku papierów wartościowych do terminu T+1.
Poinformowała o oczekiwaniach nadzorczych płynących z ESMA oraz o funkcjonowaniu grupy roboczej powstałej z inicjatywy UKNF mającej wspierać przygotowywania na rynku.
Organy nadzoru a produkty pochodne i strukturyzowane
Kolejną perspektywę organu nadzoru przedstawiła Agata Gawin (dyrektor Departamentu Firm Inwestycyjnych UKNF).
Prelekcja odnosiła się do spostrzeżeń nadzorczych dotyczących produktów pochodnych i strukturyzowanych. W kontekście produktów strukturyzowanych zauważono, że zwiększone ryzyko wystąpienia konfliktu interesów materializuje się wszędzie tam, gdzie marża zmniejsza wartość środków przeznaczonych na zakup opcji.
Natomiast ryzyko wystąpienia konfliktu zmniejsza obowiązek analiz dotyczących wpływu kosztów i opłat na pogorszenie rentowności struktury.
Nowe technologie zmieniają rynek instrumentów pochodnych
Rozwój nowoczesnych technologii wpływa także na rynek instrumentów pochodnych, dlatego podczas tegorocznego Kongresu nie mogło zabraknąć wystąpień poświęconych temu zagadnieniu.
Pierwsze wystąpienie wygłosił Grzegorz Włodarczyk (dyrektor Departamentu Compliance, BGK). Mówił on o tym, jak nowe regulacje i nowe technologie redefiniują rolę compliance w bankach.
Zauważył między innymi, że nowoczesne technologie i AI zwiększają zasięg i głębokość analiz, które mogą wykorzystywać pracownicy banków. Przy czym, co warte podkreślenia, zawsze przy wykorzystywaniu tego typu narzędzi kluczowa jest nadzorcza i decyzyjna rola człowieka.
Odnosząc się do nowej regulacji, jaką jest RIS i wprowadzony w niej mechanizm Value for Money podkreślił, że narzędzia AI mogą pomóc wypełniać ten nowy obowiązek i prawidłowo ustawić w organizacji punkty wczesnego ostrzegania.
Następnie, Marcin Truchanowicz, członek zarządu, KDPW i KDPW_CCP, przedstawił cyfrową przyszłość usług post-transakcyjnych. W swoim wystąpieniu zidentyfikował dziejące się już projekty, umożliwiające m.in. rozrachunek hurtowych transakcji w stokenizowanych aktywach w pieniądzu banku centralnego czy emisję cyfrowego instrumentu długu skarbowego.
Zauważył, że cyfrowa transformacja nabiera tempa i największe instytucje finansowe intensywnie angażują się w analizę i wykorzystanie potencjału nowoczesnych rozwiązań. Jako przykład podał NYSE, która w styczniu 2026 r. ogłosiła budowę platformy obrotu stokenizowanymi akcjami i ETF-ami. Opowiedział także o pracach i projektach realizowanych w KDPW, które podążają za globalnymi trendami.
Wyniki badania PAB WIB dot. synergii banków i rynku kapitałowego
Kolejnym punktem na Kongresie Rynku Instrumentów Pochodnych była prezentacja badań prowadzonych w ramach Programu Analityczno-Badawczego WIB pt. Rola i miejsce banków w procesie rozwoju rynku kapitałowego w Polsce i Unii Europejskiej w kontekście Capital Markets Union (Investment & Savings Union) – synergia banków i rynku kapitałowego.
Wyniki badań zaprezentowali: dr Błażej Lepczyński, dr Tomasz Dziawgo i dr hab. Lech Kurkliński.
W swoim wystąpieniu badacze podkreślali, że współpraca banków i rynku kapitałowego zwiększa możliwości finansowania inwestycji poprzez dywersyfikację źródeł kapitału, efektywniejsze wykorzystanie kapitału banków oraz transfer części ryzyka kredytowego do inwestorów.
Jednocześnie zauważyli, że rozwój rynku kapitałowego w sposób naturalny stanowi wyzwanie dla banków w postaci rywalizacji o oszczędności i odpływ depozytów. W ostatniej części swojej prelekcji zwrócili także uwagę na bariery w rozwoju polskiego rynku kapitałowego.
Prezentacja wyników badań stanowiła swoisty wstęp dla drugiego panelu, który moderowała mec. Anna Biała (Counsel, Clifford Chance).
Głos w dyskusji zabrali: Piotr Koziński (dyrektor Departamentu Nadzoru, Biuro Maklerskie, mBank), Piotr Sołtysik (dyrektor Departamentu Rozwoju i Strategii, Citi Handlowy), Maciej Trybuchowski, (prezes zarządu, KDPW i KDPW_CCP), Błażej Wajszczuk (dyrektor Departamentu Skarbu, BNP Paribas Bank Polska, prezes Stowarzyszenia ACI Polska).
Dyskutujący analizowali jak europejskie inicjatywy prawodawcze MISP, RIS mogą wpłynąć na polski rynek kapitałowy oraz jaką role powinny odegrać banki w rozwoju polskiego rynku kapitałowego.
Część dyskusji poświęcona była także kwestii tego, jak działania na rzecz wzmocnienia konkurencyjności unijnego sektora bankowego przekładają się na warunki działania polskich uczestników rynku kapitałowego.
Zamykając Kongres Norbert Jeziolowicz, dyrektor Zespołu Bankowości Detalicznej i Rynków Finansowych Związku Banków Polskich podziękował wszystkim gościom za obecność i niezwykle inspirujące dyskusje podczas całego dnia.
Podziękował także partnerom wydarzenia:
Partnerom Głównym: Bankowi Gospodarstwa Krajowego, KDPW i KDPW_CCP oraz Partnerom Merytorycznym: Biuru Informacji Kredytowej i Kancelarii Clifford Chance.
