Finansowanie obronności to domena państwa. Czy jest miejsce dla banków?

„Jako Związek Banków Polskich uczestniczymy w najważniejszych debatach dotyczących sytuacji gospodarczej i sytuacji sektora bankowego. I jednym z takich tematów jest zaangażowanie sektora bankowego w finansowanie obronności” – powiedział podczas wprowadzenia do premierowej prezentacji raportu dr Tomasz Pawlonka, dyrektor Zespołu Badań i Analiz ZBP.

„Dzisiaj przedstawiamy raport, który dokładnie pokazuje jak fundamentalną rolę do odegrania ma sektor bankowy w procesie finansowania przedsiębiorców działających w zakresie bezpieczeństwa i obronności.

Raport powstał przy udziale Związku Banków Polskich, a jego autorami są naukowcy ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie oraz Uniwersytetu Gdańskiego” – wskazywał dyrektor Zespołu Badań i Analiz ZBP.

Społeczne postrzeganie finansowania obronności

Raport analizuje rolę i znaczenie sektora bankowego w finansowaniu działalności przedsiębiorstw sektora obronnego w Polsce, w warunkach rosnących potrzeb modernizacyjnych państwa i zmieniającego się otoczenia geopolitycznego.

Opracowanie przedstawia sytuację ekonomiczno-finansową podmiotów branży obronnej, skalę i strukturę obecnego finansowania bankowego, a także bariery, ryzyka i ograniczenia utrudniające większe zaangażowanie sektora finansowego. Istotną część raportu stanowią również rekomendacje dotyczące rozwoju mechanizmów współdzielenia ryzyka, wykorzystania instrumentów publicznych oraz budowy nowego modelu współpracy między państwem, bankami i przemysłem obronnym.

Przeprowadzone badanie wskazuje, że społeczne postrzeganie finansowania obronności w Polsce jest złożone, wielowymiarowe i w dużej mierze jeszcze nieukształtowane. Z jednej strony widoczne jest silne poparcie dla inwestycji w bezpieczeństwo państwa oraz rosnąca akceptacja dla zwiększania wydatków obronnych.

Z drugiej strony rola sektora bankowego w tym procesie budzi nadal pewne wątpliwości, zarówno o charakterze kompetencyjnym, jak i etycznym.

Wyniki badania sugerują również, że społeczeństwo preferuje dominującą rolę państwa w finansowaniu obronności, choć nie wyklucza udziału sektora prywatnego – szczególnie w formule partnerstwa publiczno-prywatnego lub poprzez instrumenty pośrednie, takie jak programy kredytowe. Jednocześnie widoczna jest rosnąca świadomość znaczenia innowacji obronnych jako czynnika rozwoju gospodarczego.

Czytaj także: Wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz o finansowaniu zdolności obronnych Polski

Podwyższone ryzyko reputacyjne

W ocenie autorów badania ograniczenia w finansowaniu działalności przedsiębiorstw z sektora obronnego mają obecnie charakter przede wszystkim pozaregulacyjny. Choć obowiązujące regulacje unijne nie wprowadzają generalnego zakazu finansowania legalnej działalności obronnej, sektor ten pozostaje silnie obciążony wymogami wynikającymi z regulacji dotyczących ESG oraz podwyższonym ryzykiem reputacyjnym.

Brak jednoznacznych i spójnych wytycznych na poziomie UE powoduje, że instytucje kredytowe klasyfikują działalność obronną jako niezrównoważoną, co skutkuje ograniczonym dostępem do finansowania, wyższym kosztem kapitału oraz większą ostrożnością w polityce kredytowej. W praktyce zdecydowanie większe znaczenie niż same regulacje mają obawy banków przed negatywną reakcją inwestorów, opinii publicznej i nadzorców, co prowadzi do dobrowolnych wykluczeń.

Całościowy obraz finansowania bankowego polskiego sektora obronnego jest pod wieloma względami zaskakujący: sektor o wyjątkowo wysokiej i rosnącej zyskowności i rentowności, zdolności do obsługi zadłużenia i przewidywalnym popycie, korzysta z banków przede wszystkim jako dostawcy instrumentów pozabilansowych – gwarancji bankowych i akredytyw – a w bardzo ograniczonym zakresie jako źródła finansowania obrotowego.

Finansowanie inwestycyjne o charakterze długoterminowym jest praktycznie nieobecne. Wskaźnik finansowania aktywów zobowiązaniami finansowymi, wynoszący w sektorze obronnym zaledwie 0,22 wobec ponad 13 w przetwórstwie przemysłowym, dobitnie ilustruje skalę tej dysproporcji.

Luka ta ma charakter strukturalny. Nie wynika z nieadekwatności finansowej podmiotów sektora, lecz z kombinacji czynników po stronie podażowej – barier regulacyjnych, niejednoznaczności w zakresie ESG, braku dedykowanych instrumentów kredytowych oraz ograniczonego doświadczenia banków w ocenie ryzyka specyficznego dla kontraktów zbrojeniowych.

Wypracowanie odpowiednich ram regulacyjnych

Wyniki badania ankietowego wskazują, że banki komercyjne mają pełną świadomość potencjału tego rynku i postrzegają go jako obszar o strukturalnie rosnącym popycie. Gotowość do zwiększenia zaangażowania jest jednak uzależniona od ograniczenia czynników ryzyka regulacyjnego, rozstrzygnięcia kwestii ESG oraz stworzenia systemowych mechanizmów dzielenia ryzyka z instytucjami publicznymi.

Wyzwanie dla sektora bankowego w finansowaniu przedsiębiorstw obronnych polega więc przede wszystkim na konieczności dostosowania oceny ryzyka i oferty finansowej do długich cykli płatniczych, wysokiej niepewności kontraktowej i strategicznego znaczenia tej branży dla bezpieczeństwa państwa.

Jak podsumowuje zespół badawczy, z perspektywy sektora bankowego oraz jego interesariuszy kluczowe znaczenie mają trzy wnioski:

• relatywnie niskie ryzyko reputacyjne przy odpowiednim zarządzaniu komunikacją;
• konieczność budowania kompetencji i transparentności w finansowaniu projektów obronnych;
• potrzeba systemowej edukacji społecznej w zakresie roli finansów w zapewnianiu bezpieczeństwa państwa.

– Sektor bankowy może, a wręcz na pewno odegra bardzo ważną rolę w najbliższych latach w finansowaniu obronności i bezpieczeństwa. Jednak żeby to wszystko się zadziało, potrzebne jest przede wszystkim wypracowanie odpowiednich ram regulacyjnych, które pozwolą wszystkim wspólnie funkcjonować – i bankom komercyjnym, i BGK, i instytucjom publicznym.

Bo jedynie w takiej sytuacji będziemy mogli na koniec dnia mówić o sukcesie i o powodzeniu – podsumowali prezentację raportu członkowie zespołu badawczego prof. Waldemar Rogowski oraz dr Mariusz Lipski.

Cały raport dostępny jest na stronach Programu Analityczno-Badawczego Fundacji Warszawski Instytut Bankowości – https://pabwib.pl.