Raport kwartalny PAB WIB: wyniki banków pod presją spadających stóp procentowych i rosnących obciążeń fiskalnych
Najnowszy raport Programu Analityczno-Badawczego Fundacji Warszawski Instytut Bankowości pt. „Wpływ czynników regulacyjnych i fiskalnych na wyniki finansowe banków w II kwartale 2026 r.” jest kolejną odsłoną cyklicznego monitoringu sytuacji ekonomicznej sektora bankowego.
Raport przygotował zespół w składzie: dr Tomasz Pawlonka, Agnieszka Nierodka, dr Radosław Ciukaj i Bartosz Przyborowski z Zespołu Badań i Analiz Związku Banków Polskich, prof. Waldemar Rogowski ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie i Biura Informacji Kredytowej S.A. oraz dr Wojciech Zatoń i prof. Czesław Lipiński z Uniwersytetu Łódzkiego.
Opracowanie obejmuje analizę wyników banków komercyjnych i spółdzielczych, zmian zachodzących w strukturze ich bilansów, a także otoczenia makroekonomicznego i fiskalnego, w którym funkcjonuje sektor.
Gospodarka rośnie, ale warunki działania banków stają się trudniejsze
Punktem wyjścia do oceny sytuacji sektora bankowego pozostaje relatywnie dobra kondycja polskiej gospodarki. W II kwartale 2026 r. realny PKB wzrósł o 3,9% r/r, wobec 3,5% r/r w pierwszych trzech miesiącach roku. Pozytywnym sygnałem jest także zmiana struktury wzrostu. Nakłady brutto na środki trwałe zwiększyły się o 8,4% r/r, a ich wkład do wzrostu gospodarczego wzrósł do 1,3 pkt proc.
Relatywnie korzystna sytuacja gospodarki realnej nie oznacza jednak równie korzystnych warunków dla sektora bankowego. W pierwszej połowie 2026 r. coraz wyraźniej materializowały się skutki dwóch równoległych procesów: spadku stóp procentowych oraz wzrostu obciążeń fiskalnych.
Na koniec II kwartału wynik finansowy netto sektora bankowego wyniósł 21,44 mld zł i był o 2,05 mld zł, czyli 8,7% niższy niż rok wcześniej. Tym samym przerwany został obserwowany w ostatnich latach trend poprawy wyników sektora w ujęciu rocznym.
Obniżki stóp procentowych stopniowo ograniczają możliwości generowania wyniku odsetkowego. Jednocześnie wzrost obciążeń fiskalnych powoduje, że presja widoczna na poziomie wyniku brutto jest dodatkowo wzmacniana na poziomie wyniku netto.
Czytaj także: FLBS 2026: ryzyko prawne największym ryzykiem dla banków, także spółdzielczych
Bankowość spółdzielcza szczególnie wrażliwa na spadek stóp
Istotną część najnowszej edycji raportu poświęcono bankowości spółdzielczej. Segment ten wszedł w 2026 r. z bardzo dobrą sytuacją kapitałową i wysoką rentownością, ale specyfika jego modelu biznesowego powoduje jednocześnie szczególnie dużą wrażliwość wyników na zmiany stóp procentowych.
Pierwsze półrocze przyniosło już wyraźne pogorszenie dynamiki wyników. Spadające stopy procentowe oddziałują przede wszystkim na wynik odsetkowy, który ma kluczowe znaczenie dla dochodowości banków spółdzielczych.
Na koniec czerwca marża wyniku odsetkowego banków spółdzielczych obniżyła się do 3,6%, wobec 3,1% w bankach komercyjnych. Jeszcze na koniec 2025 r. przewaga banków spółdzielczych pod tym względem wynosiła 1,2 pp.; po sześciu miesiącach 2026 r. zmniejszyła się do zaledwie 0,5 pp.
Szczególnie wymowne jest zestawienie zmian wyniku finansowego z obciążeniem podatkiem dochodowym. Wynik finansowy brutto banków spółdzielczych obniżył się o około 23% r/r, podczas gdy kwota podatku CIT była jednocześnie o kilka procent wyższa niż przed rokiem. Ostatecznie wynik finansowy netto banków spółdzielczych po pierwszym półroczu był aż o 30,4% niższy r/r.
Dane te dobrze ilustrują mechanizm jednoczesnego oddziaływania czynników monetarnych i fiskalnych. Z jednej strony niższe stopy procentowe ograniczają dochody z podstawowej działalności bankowej, z drugiej – zwiększone obciążenia podatkowe dodatkowo wpływają na poziom wyniku pozostającego w bankach.
Jednocześnie pogorszenia dynamiki wyników nie należy utożsamiać z pogorszeniem bezpieczeństwa banków spółdzielczych. Pozostają one bardzo dobrze skapitalizowane i dysponują znaczącym potencjałem do zwiększania finansowania lokalnych przedsiębiorstw, gospodarstw domowych oraz jednostek samorządu terytorialnego.
Rosnące znaczenie instrumentów dłużnych
Jednym z ważnych zjawisk analizowanych w raporcie jest także zmiana struktury aktywów banków spółdzielczych. Przy wysokim poziomie płynności i ograniczonych możliwościach zwiększania akcji kredytowej coraz większa część środków znajduje odzwierciedlenie w portfelach instrumentów dłużnych.
Instrumenty dłużne pozwalają zagospodarować nadwyżki płynności i mogą częściowo stabilizować dochody odsetkowe w warunkach spadającego oprocentowania kredytów. Rosnący portfel obligacji pokazuje jednak również skalę środków, które potencjalnie mogłyby w większym stopniu wspierać finansowanie gospodarki.
W przypadku bankowości spółdzielczej ma to szczególne znaczenie ze względu na jej lokalny charakter i bliskość sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Istotnym wyzwaniem pozostaje zatem tworzenie warunków pozwalających na szersze wykorzystanie potencjału kapitałowego i płynnościowego banków spółdzielczych w finansowaniu przedsiębiorstw i inwestycji.
Dobre dane gospodarcze nie eliminują problemu finansów publicznych
Relatywnie korzystnemu obrazowi gospodarki realnej towarzyszy zdecydowanie bardziej wymagająca sytuacja finansów publicznych.
Na koniec II kwartału 2026 r. dług sektora general government wyniósł 2,60 bln zł, co odpowiadało 64,5% PKB. Na koniec 2025 r. relacja ta wynosiła 59,7% PKB.
Jak wskazują autorzy raportu, kluczowym problemem nie jest obecnie bieżąca płynność sektora finansów publicznych, ale trajektoria zadłużenia oraz utrzymujący się wysoki poziom deficytu.
Projekt budżetu państwa na 2027 r. przewiduje dochody w wysokości 695,0 mld zł, wydatki na poziomie 977,6 mld zł oraz maksymalny deficyt wynoszący 282,6 mld zł. Dla porównania, w ustawie budżetowej na 2026 r. zaplanowano deficyt w wysokości 271,7 mld zł.
Sytuacja finansów publicznych ma przy tym bezpośrednie znaczenie dla otoczenia, w którym funkcjonują banki. Sektor bankowy pozostaje ważnym uczestnikiem krajowego rynku długu, a poziom rentowności obligacji, skala potrzeb pożyczkowych państwa oraz struktura finansowania długu publicznego są coraz istotniejszymi elementami analizy sytuacji sektora.
Wyniki pod presją, ale sektor pozostaje stabilny
Pogorszenia wyników finansowych nie należy utożsamiać z pogorszeniem stabilności sektora bankowego. Banki pozostają dobrze skapitalizowane, a jakość aktywów pozostaje dobra. Silna baza kapitałowa stanowi istotny bufor bezpieczeństwa na wypadek materializacji niekorzystnych scenariuszy makroekonomicznych lub rynkowych.
Zmienia się jednak otoczenie, w którym sektor będzie funkcjonował w kolejnych kwartałach. Niższe stopy procentowe oznaczają presję na wynik odsetkowy, zwiększone obciążenia fiskalne ograniczają wynik pozostający w bankach, a sytuacja finansów publicznych staje się coraz istotniejszym elementem otoczenia sektora.
Jednocześnie wzrost gospodarczy oraz silna pozycja kapitałowa banków tworzą przestrzeń do dalszego zwiększania finansowania gospodarki. Jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje zatem takie kształtowanie warunków funkcjonowania sektora, aby jego potencjał kapitałowy mógł w możliwie dużym stopniu wspierać inwestycje, przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe i rozwój polskiej gospodarki.
Pełna analiza wyników sektora bankowego po II kwartale 2026 r., sytuacji banków spółdzielczych, otoczenia makroekonomicznego i fiskalnego oraz perspektyw na kolejne miesiące znajduje się w najnowszym raporcie PAB WIB „Wpływ czynników regulacyjnych i fiskalnych na wyniki finansowe banków w II kwartale 2026 r.”
Raport jest już dostępny na stronie Programu Analityczno-Badawczego WIB
Uzupełnieniem raportu jest webinarium PAB WIB poświęcone wynikom sektora bankowego po pierwszym półroczu 2026 roku.
W spotkaniu przedstawiciele Zespołu Badań i Analiz ZBP oraz współautorzy opracowania omawiają najważniejsze wyniki raportu i uwarunkowania, które mogą wpływać na sytuację banków w kolejnych miesiącach.
