NBP o spreadzie korygującym przy zamianie WIBOR na POLSTR w istniejących umowach

W projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu rozwoju rynku finansowego oraz zwiększenia stabilności finansowej na tym rynku (nr z wykazu prac legislacyjnych UC132) resort finansów zaproponował zmiany związane m.in. z uporządkowaną likwidacją WIBOR do końca 2036 r.

W projekcie przewidziano obowiązek przedstawienia klientowi przez bank oferty zmiany sposobu oprocentowania kredytu z obecnie zmienną stopą. Propozycja ma uwzględniać wybór pomiędzy stałą stopą kredytu a nowym sposobem ustalenia zmiennego oprocentowania z zastosowaniem nowego wskaźnika referencyjnego (zamiana WIBOR na POLSTR). Oferty mają być złożone w ciągu 9 miesięcy od wejścia w życie ustawy (sektor bankowy postuluje wydłużenie tego okresu do co najmniej 36 miesięcy).

W sierpniu wiceminister finansów Jurand Drop informował, że w obecnym brzmieniu projekt ustawy nie przewiduje zastosowania spreadu korygującego wyrównującego różnice między WIBOR a POLSTR w ofertach aneksowania umów.

„Banki powinny mieć możliwość zastosowania spreadu korygującego w przypadku zastąpienia w umowach wskaźnika WIBOR przez POLSTR, które wynikałoby ze wspomnianego w projekcie ustawy UC132 obowiązku przedstawiania kredytobiorcom propozycji aneksów. Celem stosowania spreadu korygującego w przypadku zmiany wskaźnika referencyjnego jest zniwelowanie strukturalnych różnic między starym (zastępowanym) a nowym wskaźnikiem, a tym samym ograniczenie do minimum ekonomicznych skutków takiego zastąpienia dla stron umowy” – napisał NBP w odpowiedzi na pytania PAP Biznes.

Drop zaznaczał w sierpniu, że po decyzji Komitetu Stabilności Finansowej o tym, że 10-letni okres uporządkowanej likwidacji wskaźnika WIBOR (do końca 2036 r.) będzie wystarczający dla reformy wskaźników, nie ma potrzeby wydawać rozporządzenia, które spowodowałoby automatyczne przejście w umowach na POLSTR od 1 stycznia 2037 r., a więc nie ma potrzeby odgórnego narzucenia stosowania spreadu korygującego przy zamianie WIBOR na POLSTR.

Sytuacja po zaprzestaniu publikacji WIBOR

NBP wyjaśnia w swoim stanowisku, że jeśli chodzi o konwersję WIBOR na inny wskaźnik w istniejących instrumentach finansowych, to po zaprzestaniu publikacji WIBOR – w sytuacji braku rozporządzenia MF wskazującego zamiennik za ten wskaźnik referencyjny – do konwersji dojdzie wyłącznie w przypadku umów i instrumentów, które już przewidują zasady zastąpienia likwidowanego wskaźnika, np. w wyniku zastosowania zawartych w umowach klauzul awaryjnych, procedury przewidzianej w dokumentacji ISDA lub w regulaminach izb rozliczeniowych itp.

Konwersja nastąpi także w przypadku umów i instrumentów, do których postanowienia dotyczące konwersji zostaną wprowadzone w wyniku dobrowolnych uzgodnień między stronami, np. w wyniku aneksowania.

„Wspomniane zasady konwersji mogą przewidywać zastosowanie spreadu korygującego” – zaznacza NBP.

Scenariusze dotyczące spreadu korygującego

W uwagach do projektu ustawy Związek Banków Polskich oceniał, że konieczne jest zapewnienie w krajowych przepisach odpowiednich i wyraźnych podstaw prawnych do uwzględniania korekty spreadu w przypadku dojścia do zamiany stosowanego w umowie wskaźnika referencyjnego. Dotyczy to zarówno wyznaczenia ustawowego zamiennika, jak i zmiany wskaźnika będącego następstwem porozumienia stron umowy czy też zastosowania planu awaryjnego, tak aby reforma wskaźników dążyła do zachowania neutralności ekonomicznej.

NBP wskazuje, że zmiana stawki referencyjnej w umowach kredytowych bez ewentualnego uwzględnienia spreadu korygującego nie byłaby neutralna ekonomicznie dla stron umowy kredytowej.

W przypadku istotnej dodatniej różnicy między dotychczasową podstawą oprocentowania, tj. wskaźnikiem WIBOR, a nową podstawą, np. wskaźnikiem POLSTR, oznaczałoby to transfer wartości dla kredytobiorcy od kredytodawcy i konieczność poniesienia kosztów przez banki. Jeśli z kolei różnica ta byłaby ujemna, oznaczałoby to transfer wartości dla kredytodawcy od kredytobiorcy – taka sytuacja wydaje się jednak mniej prawdopodobna.

„Obecnie publikowany przez Bloomberg spread korygujący względem stopy wolnej od ryzyka, obliczany na podstawie mediany różnic dla pięcioletniego okresu obserwacji dla najczęściej używanych tenorów WIBOR 3M i 6M, jest dodatni i wynosi około 0,3 pkt proc.” – wskazuje NBP.

NBP podaje, że wpływ braku zastosowania spreadu korygującego przy aneksowaniu istniejących umów kredytowych będzie zależał również od wielu cech indywidualnych kredytów, m.in. sposobu ich oprocentowania (stałe lub zmienne, tenor wskaźnika referencyjnego), kwoty kredytu i długości okresu pozostałego do spłaty, wielkości przyszłych nadpłat i wcześniejszych spłat kredytów. W związku z powyższym nie jest możliwe precyzyjne określenie kosztów takiej operacji ex ante.

„Zakładając przykładowo, że różnica między stawkami stanowiącymi oprocentowanie kredytów byłaby zbliżona do opublikowanego przez Bloomberg spreadu korygującego względem stopy wolnej od ryzyka dla najczęściej używanych tenorów WIBOR 3M i 6M (około 0,3 pkt proc.) i przyjmując uproszczone założenia co do pozostałych wspomnianych parametrów, koszty w skali sektora bankowego można szacować na kilka miliardów złotych” – napisał NBP.

W ujęciu rachunkowym koszty te wg NBP, odpowiadające utracie skumulowanych przyszłych przychodów odsetkowych, musiałyby najprawdopodobniej być rozpoznane jednorazowo przez banki.

NBP ocenia, że nie powinno to jednak mieć silnego wpływu na zdolność sektora bankowego do prowadzenia akcji kredytowej, ze względu na relatywnie wysoką na tle wcześniejszych lat zyskowność banków i ich wysoki poziom nadwyżek kapitałowych (obecnie prawie 90 mld zł, tj. ok. 8 proc. aktywów ważonych ryzykiem).

Bank centralny zaznacza, że wpływ na sytuację poszczególnych podmiotów byłby jednak zróżnicowany, m.in. ze względu na różnice struktury bilansów. W szczególnej sytuacji mogą się znaleźć banki hipoteczne, które mają w aktywach więcej kredytów niż banki komercyjne (ok. 90 proc.).

„Dodatkowo portfel kredytowy banków hipotecznych jest ze względu na specyfikę działalności bardziej jednorodny produktowo i może generować utratę przychodów relatywnie większą niż w pozostałych bankach. Banki te już obecnie są też mniej zyskowne niż pozostałe banki komercyjne” – wskazuje NBP.

Związek Banków Polskich szacuje, że brak dopuszczalności korekty spreadu przy jednorazowej masowej akcji wysyłania aneksów spowodowanej obowiązkiem przewidzianym w projekcie, przy wykorzystaniu historycznego spreadu pomiędzy wskaźnikami WIBOR i POLSTR oznacza łączny wpływ ekonomiczny na sektor bankowy rzędu 10,5 mld zł, natomiast przy zastosowaniu spreadu wyznaczonego zgodnie z metodologią ISDA 7,2 mld zł.

Zgodnie z szacunkami ZBP strata obciążająca wyniki banków hipotecznych, w zależności od ostatecznie przyjętego poziomu spreadu, może wynosić w 0,9-1,3 mld zł.

Zmiana stopy procentowej będącej podstawą oprocentowania kredytów oznaczałaby też – jak podaje NBP – konieczność dostosowania instrumentów pochodnych zabezpieczających przed ryzykiem stopy procentowej lub w przeciwnym razie konieczność ponoszenia ryzyka bazy wynikającego z różnić w kształtowaniu się tych stóp.

W ocenie NBP zmiana wskaźnika referencyjnego w istniejących umowach na POLSTR nie powinna wpłynąć na kierunek transmisji polityki pieniężnej.

„Dostępne dane wskazują, że tendencja zmian poziomu wskaźnika POLSTR była dotychczas w znacznej mierze spójna z kierunkiem zmian stopy referencyjnej NBP. W związku z tym potencjalne wykorzystanie wskaźnika POLSTR zamiast stawki WIBOR jako podstawy do liczenia oprocentowania zmiennego w istniejących umowach kredytowych (legacy portfolio) nie powinno wpłynąć na kierunek transmisji polityki pieniężnej NBP” – napisano.

NBP przypomina, że wskaźnik POLSTR nie jest celem operacyjnym polityki pieniężnej, podobnie jak nie są nimi stawki WIBOR.