Żywność między krajową dezinflacją a globalnym odbiciem cen
Sierpniowy odczyt GUS ujawnił wyraźną asymetrię krajowej inflacji. CPI wzrósł o 3,4% r/r wobec 3,0% w lipcu, a w ujęciu miesięcznym o 0,3%. Ceny żywności i napojów bezalkoholowych były jednak o 0,9% niższe niż przed rokiem i o 0,7% niższe niż w lipcu.
W Polsce żywność nadal amortyzuje wzrost CPI
Kategoria ta obniżyła dynamikę CPI o 0,23 pkt proc. w ujęciu rocznym i o 0,18 pkt proc. w miesięcznym; w sierpniu spadkom sprzyjały przede wszystkim ceny warzyw oraz owoców i orzechów. Odwrotnie zachowywał się transport: jego ceny zwiększyły się o 11,2% r/r i 3,5% m/m, podnosząc miesięczny CPI o 0,37 pkt proc.
Według GUS wzrost cen samych paliw dodał do miesięcznej inflacji 0,31 pkt proc. Tym samym już w sierpniu ceny paliw oddziaływały na wskaźnik bezpośrednio, podczas gdy żywność nadal stanowiła czynnik dezinflacyjny. Jednocześnie inflacja bazowa wyniosła 3,3% r/r, a usługi drożały o 5,6% wobec 2,5% w przypadku towarów – sygnał, że krajowa presja cenowa wykracza poza zmienność cen surowców.
Indeks FAO: wzrosty we wszystkich grupach
Opublikowany 4 września indeks światowych cen żywności FAO wyniósł w sierpniu 133,3 pkt przy bazie 2014-2016 = 100. Oznacza to wzrost o 1,9% m/m i 2,5% r/r. Był to najwyższy poziom od końca 2022 r., choć nadal o 16,8% niższy od historycznego maksimum z marca 2022 r. Wskaźnik powstaje z pięciu indeksów grup towarowych ważonych udziałem w światowym eksporcie, a więc nie jest indeksem cen detalicznych płaconych przez polskie gospodarstwa domowe. [3]
Rys 1. Indeks światowych cen żywności FAO w latach 2023-2026
Źródło: Opracowanie własne Zespołu Badań i Analiz ZBP, dane FAO
Na dłuższej ścieżce widać spadek cen między początkiem 2023 r. a początkiem 2024 r., następnie stopniowe odbicie oraz przyspieszenie od pierwszych miesięcy 2026 r. Wrześniowa publikacja FAO pokazała, że sierpniowy ruch nie ograniczał się do pojedynczego segmentu. W ujęciu miesięcznym wzrosły indeksy wszystkich pięciu głównych grup: cukru o 11,9%, nabiału o 2,3%, zbóż o 2,2%, mięsa o około 1% oraz olejów roślinnych o 0,6%.
Rys 2. Miesięczne zmiany pięciu grup cen żywności FAO w sierpniu 2026 r.
Źródło: Opracowanie własne Zespołu Badań i Analiz ZBP, dane FAO
Najmocniejszy wzrost cukru FAO wiąże z pogorszeniem perspektyw podaży: wysokimi temperaturami i suszą wpływającymi na plony buraka cukrowego w UE, niepewnością pogodową w Azji oraz słabszą produkcją w Brazylii. Na rynku zbóż znaczenie mają ryzyka zbiorów w Europie i USA, mocny popyt importowy oraz niepewność dotycząca logistyki eksportu z regionu Morza Czarnego. W przypadku olejów roślinnych drożały zwłaszcza oleje palmowy i sojowy, przy spadkach notowań olejów słonecznikowego i rzepakowego..
Zmiany od końca 2025 r. pokazują inny wymiar tego zjawiska. Z obliczeń przeprowadzonych na miesięcznych indeksach nominalnych FAO wynika, że do sierpnia ceny olejów roślinnych wzrosły o 19,2%, cukru o 17,3%, zbóż o 8,4%, a mięsa o 2,5%. Jedynie nabiał potaniał w tym okresie o 7,0%.
Rys. 3. FAO: zmiana nominalnych indeksów głównych grup od grudnia 2025 r. do sierpnia 2026 r.
Źródło: Opracowanie własne Zespołu Badań i Analiz ZBP, dane FAO
Notowania pojedynczych surowców: szeroki wzrost zbóż, ale nie wszędzie
Po zejściu z koszyka FAO do notowań wybranych surowców także widoczne jest narastanie szerokiej presji cenowej na rynku żywności. W ujęciu YTD (punkt odcięcia 18/09/2026) notowania ryżu urosły o 64,6%, pszenicy – o 42,9%, soi – o 26,8%, rzepaku – o 21,1%, olej palmowy 20,6%, a kukurydza 20,4%. Zmiany roczne były wysokie m.in. dla pszenicy (38,7%), ryżu (37,3%), soi (27,4%) i kukurydzy (25,0%). Presja obejmuje zatem surowce wykorzystywane w piekarnictwie, przetwórstwie olejarskim i produkcji pasz.
Równolegle występowały wyraźne spadki – sok pomarańczowy potaniał o 41,8% r/r, kakao o 24,9%, kawa o 24,4%, a masło o 22,6%. W interpretacji zmian r/r trzeba uwzględnić jednak wcześniejsze wzrosty i efekt wysokiej bazy.
Rys 4. Notowania wybranych surowców rolnych: zmiana YTD
Źródło: Opracowanie własne Zespołu Badań i Analiz ZBP, dane Trading Economics
Energia: drugi kanał presji na ceny żywności
Rynek żywności wchodzi w okres wzrostu części notowań surowców rolnych przy jednocześnie droższej energii. Notowania ropy Brent wzrosły o 70,1% YTD i 55,2% r/r, benzyny o 101,3% i 75,0%, a amerykański benchmark oleju grzewczego o 140,4% i 121,9%. Gaz europejski podrożał o 176,5% od końca 2025 r. i o 141,0% r/r, zaś azjatycki LNG JKM odpowiednio o 178,5% i 132,1%. Dla kontrastu amerykański benchmark gazu ziemnego spadł o 21,0% YTD.
Rys 5. Notowania wybranych surowców energetycznych i paliw: YTD i r/r
Źródło: Opracowanie własne Zespołu Badań i Analiz ZBP, dane Trading Economics
Potencjalny mechanizm transmisji ma kilka ogniw. Gaz oddziałuje na koszty produkcji nawozów i energii zużywanej w gospodarstwach oraz przetwórstwie. Ropa, olej napędowy i inne destylaty zwiększają koszty prac polowych, transportu, chłodnictwa, przechowywania i dystrybucji. Wzrost kosztów dostaw i opakowań może z czasem pojawiać się w cenach producentów, a następnie w cenach konsumpcyjnych.
Dodatkowym ogniwem jest konkurencja między zastosowaniami żywnościowymi i energetycznymi surowców. Wyższe ceny paliw oraz regulacje dotyczące biopaliw mogą wspierać popyt na kukurydzę przeznaczaną do produkcji etanolu lub na oleje wykorzystywane w biodieslu. FAO wskazywała taki mechanizm na rynku oleju palmowego i soi w lipcu, a w sierpniu odnotowywała silny popyt na kukurydzę ze strony sektora pasz i etanolu.
Na najbliższe kwartały kluczowe pozostają cztery obserwacje: trwałość wysokich notowań gazu i paliw, rezultaty zbiorów oraz możliwości eksportowe w regionie Morza Czarnego, kurs złotego i ceny importu, a wreszcie zachowanie cen producentów i detalu.
Utrzymanie wysokich kosztów energii przy problemach podaży zbóż lub olejów sprzyjałoby wzrostowi presji cenowej. Z kolei normalizacja cen energii, dobre zbiory i silna konkurencja w handlu mogłyby ograniczać lub opóźniać przenoszenie kosztów.
