Zazgrzytało w Międzynarodowym Funduszu Walutowym
Na zewnątrz Międzynarodowego Funduszu Walutowego nie dało się tego usłyszeć, ale latem 2026 r. zazgrzytać miało w jego biurach aż do bólu.
Dzięki niedawnej publikacji Financial Times dopiero teraz dowiadujemy się, że „zaklepany” wcześniej kandydat na stanowisko głównego ekonomisty Funduszu, nagle i niespodziewanie otrzymał od władz MFW czarną polewkę.
Miał nim zostać Portugalczyk, prof. Ricardo Reis, ekonomista po London School of Economics, doktoracie uzyskanym w Harvardzie, autor wielu prac naukowych publikowanych w wyśmienitych wydawnictwach.
Z relacji FT wynika, że prof. Reis stracił swoją szansę na przysłowiowe godziny przed nominacją i stać się to miało w odpowiedzi na bezpośrednie żądanie lub mocną sugestią ze strony Donalda Trumpa, który miał nie zdzierżyć krytycznych wypowiedzi kandydata ws. ceł nakładanych wzdłuż i wszerz globu przez prezydenta.
W lipcu Fundusz powołał po cichu na to stanowisko prof. Silvanę Tenreyro – byłą członkinię władz Banku Anglii i podobnie jak R. Reis wykładowczynię London School of Economics.
Naciski i sugestie
Nie dziwi, że Fundusz zaprzecza doniesieniom Financial Times. W odpowiedzi na pytania zadane 10 września, czyli w dniu publikacji artykułu, szefowa komunikacji MFW Julie Kozack wygłosiła jedynie standardową formułę, że organizacja ściśle przestrzega reguły „nie ujawniania nazwisk i szczegółowych danych konkurujących ze sobą kandydatów”, a proces wyboru nowego głównego ekonomisty „był rygorystyczny i konkurencyjny”.
Jednak Financial Times to najważniejsza gazeta finansowa i gospodarcza świata i nie dopuszcza na łamy „koszałków-opałków”. Zwraca też uwagę, że artykuł pt. „IMF ditched top candidate for chief economist job over Trump tariff remarks” został podpisany przez trójkę autorów piszących z Frankfurtu, Londynu i Waszyngtonu.
Za nominacje na najważniejsze stanowiska w MFW odpowiada jego dyrektor zarządzająca Kristalina Georgieva. Mierzyć się musi z mocnymi, nieformalnymi naciskami ze strony USA, które jako największy udziałowiec forsują swoją wolę, także w kwestiach niezwiązanych z celami statutowymi Funduszu.
Za prezydentury Donalda Trumpa, po ostrych wypowiedziach sekretarza Skarbu USA Scotta Bessenta, p. K. Georgieva zdjęła z agendy organizacji, było nie było, międzynarodowej sprawy „gender” i zmian klimatycznych.
Ma to oczywiste znaczenie dla oceny prawdopodobieństwa domniemanego wystawienia prof. Reisa do wiatru. Trzeba też brać pod uwagę, że „czystki’ kadrowe to codzienne narzędzie stosowane przez obecną administrację amerykańską.
Czytaj także: Polska gospodarka relatywnie odporna na rosnące napięcia geopolityczne w opinii MFW
Główni ekonomiści Międzynarodowego Funduszu Walutowego w historii
Nazwa „główny ekonomista” Funduszu jest zwyczajowa. W formalnej nomenklaturze osoba na tym stanowisku jest Doradcą Ekonomicznym i Dyrektorem Departamentu Badań, podległym bezpośrednio Dyrektorowi Zarządzającemu, czyli obecnie Kristalinie Georgievej.
Departament Badań jest świetnie obsadzony – pracuje w nim ok. 100 ekonomistów w stopniu doktora (PhD). Co ważniejsze, jego szef nie ma wprawdzie żadnych uprawnień wykonawczych, ale dzięki dorobkowi, wiedzy i doświadczeniu oraz jeśli jest nietuzinkową osobowością obdarzoną charyzmą, może mieć wielki wpływ na paradygmaty ekonomiczne.
W najnowszej historii MFW najbardziej wpływowymi głównymi ekonomistami okazali się Olivier Blanchard (2008-2015) i Gita Gopinath (2019-2022). Ta druga przesiadła się na dodatek i bezpośrednio na fotel pierwszej zastępczyni dyrektor generalnej, na którym zasiadała do 2025 r., kiedy wróciła na Harvard.
Olivier Blanchard dokonał największej od lat 80. XX wieku zmiany doktryny Funduszu polegającej na (słusznym/niesłusznym) odejściu od polityki zaciskania pasa w okresach kryzysów finansowych zwanej „austerity”. Wskazuje się również, częściowo z krzywym uśmiechem, że spowodował odejście Funduszu od dogmatu neoliberalnego w stronę elastycznego podejścia opartego na doświadczeniu. Ponadto, otworzył MFW na badania akademickie i dopuścił krytykę wewnętrzną, co wcześniej było tabu.
W dorobku Gity Gopinath (jej właściwe nazwisko to Gita, ponieważ Gopinath to tzw. patronimik, czyli nazwisko utworzone od imienia ojca i coś podobnego do rosyjskiego np. Iwana Fiodorowicza Zubowa) są analizy skutków globalnej pandemii i stworzenie ram restrukturyzacji zadłużenia.
Jako pierwsza ostrzegała, że inflacja nie jest „przejściowa”. Ona z kolei naciskała na wcześniejsze zacieśnienie polityki monetarnej. Sprawiła, że MFW przestał unikać udziału w geopolityce ordynując np. badania wpływy napięć między USA a Chinami na globalne przepływy kapitału.
Długo lub nigdy nie dowiemy się jak spisałby się w Funduszu profesor Ricardo Reis, natomiast pani profesor Silvanie Tenreyro życzyć należy, żeby zostawiła jeszcze większy dorobek niż jej wspomniani wyżej poprzednicy, a także Kenneth Rogoff, czy Raghuram Rajan.
W długości stażu na stanowisku głównego ekonomisty nie wyprzedzi zapewne rekordzisty, jakim pozostaje nadal prześwietny holenderski ekonomista Jacques Polak, który sprawował tę funkcję od 1958 do 1980 r., a w latach 1981-86 był dyrektorem wykonawczym Funduszu, mając pod swoją pieczą Cypr, Izrael, Holandię, Rumunię i Jugosławię.
J. Polak pracował w dawnych czasach, więc pp. Blanchard i Gita przyćmili pamięć o nim, choć jego wkład jest niemniejszy niż ich. Był twórcą „modelu Polaka” pokazującego, że problemy z bilansem płatniczym mają główne źródło w nadmiernej kreacji kredytu krajowego, a nie w szokach zewnętrznych.
Uczestniczył w konferencji w Bretton Woods, współtworzył koncepcję Special Drawing Rights (Specjalne Prawa Ciągnienia), jako pierwszy otrzymał w 1966 r. w formie wielkiego wyróżnienia tytuł Economic Councellor (Doradcy Ekonomicznego), który dopiero później stał się częścią oficjalnej tytulatury głównego ekonomisty Funduszu.
Jan Cipiur, dziennikarz i redaktor z ponad 40-letnim stażem. Zaczynał w PAP, gdzie po 1989 r. stworzył pierwszą redakcję ekonomiczną.
Twórca serwisów dla biznesu w agencji BOSS. Obecnie publikuje m.in. w Obserwatorze Finansowym.
Jest członkiem Towarzystwa Ekonomistów Polskich (TEP).
