Prezes ZBP: konkluzje Komitetu Stabilności Finansowej to dobra wiadomość dla banków

– Komitet Stabilności Finansowej zakończył posiedzenie z cennymi i ważnymi konkluzjami – powiedział dr Tadeusz Białek.

Pierwsza konkluzja KSF dotyczyła oceny ryzyka w polskim sektorze bankowym. W opinii Komitetu obniżyło się natężenie ryzyka prawnego walutowych kredytów mieszkaniowych oraz ryzyka podważania stopy WIBOR po orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

W związku z tym „wskaźnik syntetycznej oceny ryzyka systemowego” obniżył się w porównaniu do poprzedniego kwartału.

– (…) ocena (ryzyka) obniżyła się, głównie z powodu niższego ryzyka kredytów walutowych. Jest coraz mniej spraw, coraz więcej ugód, coraz większy poziom rezerwowania oraz niższe ryzyko podważania WIBOR.

Po wyroku TSUE z 12 lutego w zasadzie podważanie WIBOR jest z gruntu bezskuteczne” – powiedział dr Tadeusz Białek.

Czytaj także: CCD2, PSR i ryzyka prawne – to główne tematy Kongresu Prawa Bankowego 2026

KSF o SKD i innych ryzykach w polskim sektorze bankowym

KSF uznał, że obecnie najważniejszym słabym punktem w polskim systemie finansowym jest ryzyko geopolityczne. Kolejne miejsca zajęły: ryzyko związane ze stosowaniem sankcji kredytu darmowego, a następnie zmniejszające się już ryzyko związane z portfelem kredytów walutowych i ryzyko podważania stopy WIBOR.

KSF ocenił natomiast, że wzrosło ryzyko związane z sankcją kredytu darmowego (SKD) i ocenił możliwe skutki wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-774/24 dotyczącej właśnie SKD. Orzeczenie to dotyczyło praktyki pobierania odsetek od kwot pokrywających takie koszty kredytu, jak np. prowizje, czy ubezpieczenia. Zostały one skredytowane przez bank, ale nie zostały faktycznie wypłacone konsumentowi.

Wyrok głosi, że banki nie mogą naliczać odsetek od kredytowanych kosztów pozakredytowych, a tylko od kwoty, którą faktycznie wypłacono klientowi. Mają natomiast prawo do rekompensaty z tytułu kredytowanych kosztów, choć nie w modelu pobierania odsetek od tych kredytowanych kosztów, lecz tylko w modelu uwzględnienia wartości, którą bank pobrałby z tytułu odsetek od kredytowanych kosztów poprzez odpowiednio zwiększone oprocentowanie.

– Czyli wyrok jest ekwiwalentny ekonomicznie, nie stanowi żadnej wartości in plus dla konsumentów, mówi po prostu o innym modelu uzyskiwania rekompensaty przez bank z tytułu kredytowania kosztów kredytowych – powiedział dr Tadeusz Białek.

– W tym wyroku, mimo prób fałszowania rzeczywistości (…) nie ma nigdzie żadnego wskazania ze strony TSUE, że z tytułu tej praktyki należałaby się rzekomo sankcja kredytu darmowego – dodał.

Wyrok TSUE jest jednak inaczej interpretowany przez kancelarie odszkodowawcze, które korzystną dla nich wykładnię przedstawiają konsumentom, chcąc zachęcić ich do składania roszczeń. KSF napisał w komunikacie po czerwcowym posiedzeniu, że „pojawiające się w przestrzeni publicznej rozszerzające interpretacje wyroku nie zawsze są przejawem troski o interes kredytobiorcy i niekiedy mają na celu jedynie dążenie do maksymalizacji zysków podmiotów działających na rynku dochodzenia roszczeń”.

Zdaniem prezesa ZBP to jedna z najważniejszych konkluzji oddająca faktyczny obraz rzeczywistości w licznych sporach prawnych konsumentów z bankami, inspirowanych niejednokrotnie przez kancelarie odszkodowawcze.  

– Trzeba nazwać to wprost, co powiedział – może w sposób zawoalowany – KSF. Po prostu są przejawem realizacji modelu biznesowego kancelarii odszkodowawczych zmierzających do maksymalizacji swojego zysku, a nie mają nic wspólnego – podkreślam – nic wspólnego z ochroną konsumenta – mówił dr Tadeusz Białek.

– Zwłaszcza (…) kiedy kancelaria odszkodowawcza działa w modelu skupowania roszczenia za 10-15% wartości, którą płaci klientowi, a następnie dochodzi 100% wartości roszczenia, ale już na swój rachunek i na swój zysk – dodał.

Prace nad implementacją dyrektywy CCD 2

Polska jest na etapie implementacji unijnej dyrektywy CCD 2 wprowadzającej regulacje kredytu konsumenckiego w wysokości do 100 tys. euro. Nad nowelizacją ustawy o kredycie konsumenckim wprowadzającą dyrektywę do polskiego prawa pracował Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta, ale z powodu przedstawionych w projekcie daleko idących  propozycji, rząd zdecydował o przeniesieniu prac do Ministerstwa Sprawiedliwości, które jest wspierane przez Ministerstwo Finansów. 

KSF uznał, że w procesie implementacji dyrektywy CCD 2 „należy podjąć próbę racjonalizacji cywilnoprawnych sankcji w regulacji dotyczącej kredytu konsumenckiego, zapewniając podejście minimalne do implementacji prawa europejskiego”. Już wcześniej zresztą Komitet zwracał uwagę na nadużywanie uprawnień wynikających z sankcji kredytu darmowego oraz instrumentalnego jej wykorzystywania.

„Takie działania godzą w faktyczne dobro konsumentów, osłabiają zaufanie do sektora bankowego, a także prowadzą do zachwiania warunków prawnych i ekonomicznych prowadzenia działalności na rynku finansowym w długim okresie” – napisał w komunikacie po posiedzeniu KSF.

– To bardzo ważny głos o racjonalizacji cywilnoprawnej sankcji – mówił prezes ZBP.

Zwrócił uwagę na niedawną wypowiedź przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Jacka Jastrzębskiego, który zasygnalizował potrzebę usunięcia sankcji kredytu darmowego i zastąpienia jej innym rodzajem sankcji.

Dr Tadeusz Białek powiedział, że w większości państw Unii Europejskiej nie ma w instrumentarium prawnym sankcji kredytu darmowego, lecz zamiast tego są sankcje administracyjne, albo polegające na przykład na możliwości niezapłacenia części odsetek, czy części prowizji w przypadku naruszenia interesów konsumenta.

ZBP niejednokrotnie wzywał ustawodawcę do nowelizacji istniejącej ustawy o kredycie konsumenckim i o wprowadzenie do niej zasady proporcjonalności sankcji w stosunku do uchybień, jakie nastąpiły w umowie banku z konsumentem.

Przypomnijmy, że KSF podtrzymał też swoją wcześniejszą decyzję o podniesieniu do 2% bufora antycyklicznego od 30 września tego roku.