Geopolityka zmienia mechanizm transmisji polityki pieniężnej – Bank Lending Survey ECB 2026

Jeszcze kilka lat temu odpowiedź na pytanie – czy banki będą skłonne zwiększać akcję kredytową – zależała przede wszystkim od decyzji banków centralnych. Wysokość stóp procentowych, koszt finansowania oraz perspektywy inflacji wyznaczały kierunek zmian na rynku kredytowym.

Najnowsza edycja Bank Lending Survey Europejskiego Banku Centralnego (ECB) pokazuje jednak, że zależność ta staje się coraz mniej jednoznaczna. O dostępności kredytu coraz częściej decydują bowiem czynniki, na które polityka pieniężna ma jedynie ograniczony wpływ – napięcia geopolityczne, bezpieczeństwo energetyczne oraz rosnące znaczenie ryzyka klimatycznego.

Wyniki badania EBC wskazują, że w II kwartale 2026 r. banki strefy euro ponownie zaostrzyły kryteria udzielania kredytów przedsiębiorstwom (saldo netto odpowiedzi banków wyniosło 7%). Skala zmian okazała się mniejsza od oczekiwanej jeszcze na początku roku, jednak nie zmienia to faktu, że instytucje finansowe ostrożniej podchodzą do nowych ekspozycji kredytowych, a jednocześnie zapowiadają dalsze zaostrzenie polityki kredytowej w kolejnych miesiącach.

W III kwartale 2026 r. banki spodziewają się, że standardy kredytowe będą nadal zacieśniać, choć w bardziej umiarkowanym tempie (5% netto). Nie jest to przy tym wyłącznie konsekwencja poziomu stóp procentowych czy kosztu finansowania – znacznie większe znaczenie niż jeszcze rok czy dwa lata temu mają pogarszające się perspektywy gospodarcze oraz wzrost niepewności związanej z sytuacją międzynarodową.

Ryzyko geopolityczne przestaje być wyłącznie problemem makroekonomicznym

Najciekawszym elementem tegorocznego Bank Lending Survey jest moduł poświęcony wpływowi geopolityki na decyzje kredytowe banków, które deklarują, że częściej zaostrzają warunki finansowania przedsiębiorstw prowadzących działalność w sektorach szczególnie narażonych na skutki napięć geopolitycznych.

Dotyczy to zwłaszcza branż energochłonnych oraz przemysłu motoryzacyjnego, który jednocześnie mierzy się z transformacją technologiczną, zmianami regulacyjnymi i wysoką zależnością od międzynarodowych łańcuchów dostaw.

Najbardziej restrykcyjne podejście banki nadal deklarują wobec producentów pojazdów silnikowych, gdzie saldo netto banków zaostrzających standardy kredytowe pozostaje najwyższe spośród analizowanych branż. Jednocześnie sektor ten odnotowuje utrzymujący się spadek popytu na kredyt.

Z kolei w przemyśle energochłonnym skala zaostrzania polityki kredytowej stopniowo maleje, a prognozy popytu przechodzą na dodatnie wartości. Wyniki te pokazują, że polityka kredytowa banków staje się coraz bardziej zróżnicowana sektorowo.

Tab. 1 Zmiany w standardach kredytowych i popyt na nowe kredyty dla przedsiębiorstw w głównych sektorach gospodarki (% netto banków zgłaszających zaostrzenie/ wzrost):

Jest to istotna zmiana z punktu widzenia funkcjonowania mechanizmu transmisji polityki pieniężnej. Przez długi czas decyzje kredytowe były w dużej mierze pochodną zmian stóp procentowych. Obecnie, nawet przy względnej stabilizacji kosztu pieniądza, banki zachowują ostrożność, ponieważ wzrosła niepewność dotycząca przyszłych warunków prowadzenia działalności gospodarczej.

Przedsiębiorstwa mogą napotykać trudniejszy dostęp do finansowania nie dlatego, że kredyt jest droższy, lecz dlatego, że banki ostrożniej oceniają ryzyko poszczególnych sektorów i projektów inwestycyjnych.

W praktyce oznacza to również osłabienie tradycyjnego kanału kredytowego polityki pieniężnej. Nawet jeśli bank centralny obniża stopy procentowe, banki mogą nie zwiększać podaży kredytu w takim stopniu jak wcześniej, jeżeli równocześnie rośnie postrzegane ryzyko geopolityczne.

Czytaj także: Banki strefy euro ostrożniejsze w udzielaniu kredytów

Kredyt nadal jest potrzebny, ale zmienia się cel finansowania

Interesującym wnioskiem płynącym z badania jest również niewielki wzrost popytu przedsiębiorstw na kredyt: saldo netto odpowiedzi osiągnęło 3%, podczas gdy jeszcze w poprzedniej rundzie badania banki spodziewały się wyraźnego ograniczenia zainteresowania finansowaniem zewnętrznym (-10% netto).

Źródłem tego wzrostu nie była jednak poprawa koniunktury inwestycyjnej, lecz przede wszystkim większe zapotrzebowanie na finansowanie kapitału obrotowego, utrzymanie płynności, refinansowanie zadłużenia oraz inwestycje realizowane przez największe przedsiębiorstwa.

Taka struktura popytu zwykle charakteryzuje okresy podwyższonej niepewności i może świadczyć o ostrożniejszym podejściu firm do podejmowania nowych inwestycji.

Transformacja energetyczna coraz mocniej wpływa na rynek kredytowy

Drugim istotnym wątkiem poruszonym w badaniu jest wpływ transformacji energetycznej na politykę kredytową banków. Badanie pokazuje, że banki różnicują warunki finansowania w zależności od charakterystyki energetycznej nieruchomości stanowiących zabezpieczenie kredytów oraz ekspozycji przedsiębiorstw na ryzyka związane z transformacją klimatyczną.

W ciągu ostatnich 12 miesięcy banki strefy euro odnotowały łagodzenie standardów kredytowych dla przedsiębiorstw ekologicznych (odsetek netto w wysokości -15%) oraz umiarkowane złagodzenie standardów dla firm w okresie przejściowym (np. przedsiębiorstw, które wdrożyły wiarygodne plany zielonej transformacji).

Natomiast ryzyko klimatyczne nadal miało silny wpływ na zaostrzenie standardów kredytowania dla firm o wysokiej emisji (procent netto 31%!), przy czym ryzyko fizyczne miało najsilniejszy wpływ na zaostrzenie standardów kredytowych dla firm w ciągu ostatnich 12 miesięcy, podczas gdy ryzyko przejścia także staje się coraz ważniejszym czynnikiem zaostrzającym.

Tab. 2 Wpływ zmian klimatu na standardy kredytowe banków i popyt na kredyty dla przedsiębiorstw (% netto banków zgłaszających zaostrzenie/ wzrost):

Także w przypadku budynków o wysokiej efektywności energetycznej instytucje finansowe częściej deklarują gotowość do utrzymania lub nawet złagodzenia warunków finansowania.

Z kolei nieruchomości wymagające kosztownej modernizacji energetycznej są coraz częściej postrzegane jako aktywa obarczone wyższym ryzykiem ekonomicznym. Banki zwracają uwagę, że zaostrzające się wymagania dotyczące efektywności energetycznej budynków mogą w przyszłości wpływać na ich wartość rynkową, koszty utrzymania oraz atrakcyjność dla potencjalnych nabywców. W konsekwencji, parametry techniczne nieruchomości zaczynają mieć znaczenie nie tylko dla właściciela, lecz również dla instytucji finansującej zakup lub inwestycję.

Wyniki ankiety EBC pokazują, że klimat przestaje być wyłącznie elementem polityki ESG – w coraz większym stopniu jest pełnoprawnym czynnikiem ryzyka kredytowego, wpływającym zarówno na ocenę kredytobiorcy, jak i wartość zabezpieczenia.

Bank Lending Survey ECB – wnioski dla Polski

Choć Polska nie uczestniczy w badaniu Bank Lending Survey ECB, kierunek obserwowanych zmian ma istotne znaczenie również dla krajowego sektora bankowego. Wiele procesów opisanych przez Europejski Bank Centralny znajduje odzwierciedlenie w analizach Narodowego Banku Polskiego.

Krajowe przedsiębiorstwa również zachowują ostrożność w podejmowaniu nowych inwestycji, a banki funkcjonują w otoczeniu rosnących wymagań regulacyjnych dotyczących zarządzania ryzykiem klimatycznym i operacyjnym.

Wdrażanie standardów dotyczących zarządzania ryzykiem klimatycznym, rosnące znaczenie czynników ESG oraz konieczność uwzględniania skutków napięć geopolitycznych sprawiają, że proces oceny ryzyka kredytowego staje się bardziej złożony.

W rezultacie, polityka kredytowa banków staje się nie tylko bardziej ostrożna, ale przede wszystkim bardziej selektywna, a dostępność finansowania coraz silniej zależy od odporności poszczególnych sektorów gospodarki na nowe rodzaje ryzyka.

Agnieszka Nierodka – ekonomistka, doradca zarządu w Zespole Badań i Analiz Związku Banków Polskich. Specjalizuje się w zagadnieniach dotyczących rozwoju rynku hipotecznego i nieruchomości, refinansowania kredytów hipotecznych, ochrony konsumenta oraz prawa europejskiego. Posiada bogate doświadczenie jako prelegent i trener dla sektora bankowego i deweloperskiego oraz jako autorka publikacji na temat rozwoju bankowości hipotecznej i rynku listów zastawnych w Polsce i UE, ochrony konsumenta hipotecznego oraz efektywności obowiązków informacyjnych wobec konsumenta. Od ponad 15 lat zapewnia wsparcie w zakresie badań statystycznych i problemów legislacyjnych grupom roboczym przy Europejskiej Federacji Hipotecznej w Brukseli.