Rola i znaczenie sektora bankowego w finansowaniu przedsiębiorców sektora obronnego – relacja z webinaru

Prezentując pierwszy z raportów, dr hab. Waldemar Rogowski prof. SGH zwrócił uwagę na strategiczne uwarunkowania rozwoju finansowania obronności w Polsce. Jako państwo położone na wschodniej flance NATO i należące do liderów wydatków obronnych w relacji do PKB, Polska stoi przed koniecznością intensywnej modernizacji sił zbrojnych oraz rozbudowy infrastruktury towarzyszącej.

Skala przyszłych potrzeb kapitałowych przekracza możliwości samych finansów publicznych, co uzasadnia szersze wykorzystanie kapitału prywatnego, w tym finansowania bankowego. Jednocześnie rozwój przemysłu obronnego powinien być postrzegany nie tylko jako element polityki bezpieczeństwa, lecz również jako impuls do modernizacji technologicznej i zwiększenia innowacyjności polskiej gospodarki.

Profesor Rogowski wskazał na znaczenie unijnego instrumentu SAFE oraz rosnącą rolę finansowania dłużnego. Odniósł się również do postulatu zwolnienia kredytów na przedsięwzięcia związane z obronnością z podatku bankowego, uznając go za rozwiązanie zbieżne z rekomendacjami raportu.

Z kolei dr Mariusz Lipski skoncentrował się na analizie aktualnego zaangażowania banków i barier ograniczających jego skalę. Jak wskazał, banki są już obecne w finansowaniu sektora obronnego, jednak ich działalność ma stosunkowo wąski i ostrożny charakter. Koncentruje się przede wszystkim na instrumentach pozabilansowych, kredytach krótkoterminowych, finansowaniu zabezpieczonym kontraktami publicznymi oraz transakcjach objętych gwarancjami państwowymi. Tymczasem największa luka finansowa występuje w obszarach wymagających kapitału długoterminowego: rozbudowie mocy produkcyjnych, badaniach i rozwoju, nowych technologiach oraz projektach objętych klauzulami poufności.

Dr Lipski podkreślił, że ograniczona skala finansowania bankowego nie wynika z niezadowalającej kondycji przedsiębiorstw obronnych. Analiza ich sprawozdań finansowych wskazuje na rosnącą skalę działalności oraz korzystne wskaźniki rentowności i marż, często przewyższające wyniki przeciętnych przedsiębiorstw przemysłowych. Problemem pozostaje natomiast bankowalność samych projektów: długie cykle kontraktowe, zależność od zamówień państwowych, limity koncentracji ekspozycji kredytowych, niejednoznaczna klasyfikacja ESG, ograniczona dostępność informacji oraz trudności z ustanawianiem zabezpieczeń na specjalistycznym majątku produkcyjnym powodują, że tradycyjne modele oceny ryzyka kredytowego nie zawsze odpowiadają specyfice przedsięwzięć obronnych.

Wśród rekomendacji dr Lipski wymienił stworzenie długoterminowych ram finansowania, rozwój gwarancji publicznych dla projektów obronnych i dual-use przy udziale Skarbu Państwa, BGK i KUKE, zwiększenie elastyczności regulacyjnej oraz wypracowanie bardziej jednoznacznego podejścia do ryzyk ESG. Z punktu widzenia banków szczególnie istotne są również rozwój kompetencji w ocenie projektów obronnych oraz szersze stosowanie faktoringu, finansowania kontraktowego, akredytyw i innych instrumentów wspierających finansowanie łańcuchów dostaw.

Geopolityka i ESG – zmieniające się uwarunkowania finansowania obronności

W drugiej części webinaru dr Piotr Jaworski przedstawił założenia raportu analizującego europejskie rozwiązania finansowania obronności. Podkreślił, że współczesne potrzeby bezpieczeństwa wymagają modelu hybrydowego, łączącego wydatki publiczne z kapitałem prywatnym. Żadne państwo nie jest bowiem w stanie budować zdolności obronnych wyłącznie na podstawie jednego z tych źródeł.

Wprowadzając do analizy uwarunkowań międzynarodowych, dr Patrycja Chodnicka-Jaworska zwróciła uwagę na historycznie wysoki poziom napięć geopolitycznych i wzrost liczby konfliktów zbrojnych na świecie. Odwołując się do międzynarodowych baz danych dotyczących konfliktów, przedstawiła skalę współczesnych zagrożeń oraz ich konsekwencje dla gospodarek i rynków finansowych.

Istotnym wątkiem jej wystąpienia była również zmiana podejścia europejskich instytucji finansowych do sektora obronnego: finansowanie obronności nie jest automatycznie sprzeczne z zasadami ESG, a bezpieczeństwo i odporność państwa mogą być rozpatrywane w kontekście społecznego wymiaru zrównoważonego rozwoju. Nie oznacza to rezygnacji z oceny ryzyka ESG czy obowiązujących ograniczeń prawnych. Chodzi raczej o odejście od automatycznego wykluczania całego sektora obronnego i przyjęcie podejścia uwzględniającego charakter działalności, rodzaj produkowanego uzbrojenia, zgodność z regulacjami oraz rzeczywiste ryzyka związane z finansowanym przedsięwzięciem.

Doświadczenia Niemiec, Francji, Włoch i Wielkiej Brytanii

Krzysztof Michalski przedstawił rozwiązania stosowane w wybranych państwach europejskich, wskazując na różnorodność modeli organizacji i finansowania przemysłu obronnego. Przykład Niemiec pokazał znaczenie specjalnych funduszy publicznych oraz zmian w regułach fiskalnych umożliwiających zwiększanie wydatków obronnych. Warto w tym kontekście zwrócić uwagę na utworzenie funduszu o wartości 100 mld euro, a także na rolę państwa i publicznych instytucji finansowych w rozwoju przedsiębiorstw strategicznych.

Z kolei model francuski opiera się w dużym stopniu na wieloletnim programowaniu wydatków wojskowych. Zapewnia to przedsiębiorstwom większą przewidywalność zamówień, umożliwiając podejmowanie długoterminowych decyzji inwestycyjnych dotyczących rozwoju mocy produkcyjnych i technologii.

W przypadku Włoch należy wskazać na znaczenie mechanizmów gwarancyjnych oraz łączenia środków publicznych z finansowaniem komercyjnym. Jest to szczególnie istotne w warunkach ograniczonej przestrzeni fiskalnej i wysokiego zadłużenia publicznego. Omawiając doświadczenia Wielkiej Brytanii, prelegent zwrócił uwagę na wykorzystanie partnerstwa publiczno-prywatnego w finansowaniu infrastruktury i usług związanych z obronnością. Jednocześnie wskazał na ograniczenia tego modelu, wynikające między innymi z wysokich kosztów kapitału i długoterminowego charakteru zawieranych kontraktów.

Z przedstawionych przykładów wynika, że skuteczne finansowanie przemysłu obronnego wymaga odpowiedniego połączenia przewidywalnej polityki państwa, instrumentów ograniczających ryzyko oraz udziału kapitału prywatnego. Nie istnieje natomiast jeden model, który można bezpośrednio przenieść do wszystkich gospodarek.

Potencjalne zaangażowanie polskich banków może sięgać kilkudziesięciu miliardów złotych rocznie

Dr Piotr Jaworski przedstawił także szacunki przyszłych potrzeb finansowych związanych z rozwojem obronności w Polsce. Przy przyjęciu średniego poziomu wydatków obronnych wynoszącego 3,5% PKB rocznie oszacowano wartość wydatków publicznych w analizowanym horyzoncie 2025 – 2035 r. na około 1,5 bln zł. Uwzględniając dodatkowy efekt gospodarczy tych wydatków, autorzy raportu wskazali na potencjalną skalę finansowania prywatnego wynoszącą około 750 mld zł. Na tej podstawie potencjalne zaangażowanie polskiego sektora bankowego oszacowano na 17–40 mld zł rocznie i łącznie około 378 mld zł.

Rys. 1 Roczne potencjalne możliwości kredytowania sektora obronności przez sektor bankowy, w mln zł

Źródło: Jaworski P., Chodnicka-Jaworska P., Michalski K., Rozwiązania europejskie w zakresie finansowania obronności – wnioski dla Polski w zakresie wymaganego rozwoju instrumentów wspierania obronności, Sygn. PAB/WIB 15/2026, s. 89.

Istotna część potrzeb kapitałowych wystąpi przy tym już na początku analizowanego okresu, co oznacza konieczność stosunkowo szybkiego uruchomienia instrumentów finansowania. Jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje stworzenie warunków umożliwiających zwiększenie udziału kredytów inwestycyjnych w strukturze aktywów banków. Prelegent zwrócił uwagę na konkurencję pomiędzy finansowaniem przedsiębiorstw a inwestycjami w obligacje skarbowe, które charakteryzują się korzystniejszym traktowaniem ostrożnościowym.

Wśród rekomendacji wskazano: rozważenie zmian w podatku bankowym, szersze wykorzystanie mechanizmów transferu ryzyka kredytowego (significant risk transfer) oraz rozwój rynku obligacji emitowanych na potrzeby finansowania przedsięwzięć obronnych. Banki mogłyby w tym modelu pełnić nie tylko rolę kredytodawców, lecz również organizatorów i dealerów emisji papierów wartościowych. Dr Jaworski postulował ponadto utworzenie przy ZBP grupy roboczej, skupiającej przedstawicieli administracji, sektora bankowego, przedsiębiorstw i instytucji rozwoju. Jej zadaniem byłoby opracowywanie konkretnych rozwiązań umożliwiających zwiększenie skali finansowania obronności.

Polski rynek finansowania dual-use – wyniki badania ZBP

Ostatnia część webinaru poświęcona była analizie praktycznych doświadczeń polskich banków. Arkadiusz Lewicki, przedstawiciel ZBP, zaprezentował wyniki badania przeprowadzonego na przełomie 2025 i 2026 roku wśród ponad 20 instytucji bankowych. Dotyczyło ono obecnego zaangażowania banków w finansowanie technologii podwójnego zastosowania, perspektyw rozwoju rynku oraz najważniejszych barier ograniczających podaż finansowania.

Z przedstawionych danych wynika, że 80% uczestniczących w badaniu banków deklarowało finansowanie przedsięwzięć dual-use. Jednocześnie 40% respondentów wysoko oceniło potencjał rozwoju rynku w perspektywie kolejnych 5–10 lat, a kolejne 40% określiło go jako umiarkowany. Około 1/4 badanych banków rozwijała już specjalistyczną ofertę dla tego segmentu, natomiast połowa rozważała jej wprowadzenie.

Arkadiusz Lewicki podkreślił, że finansowanie technologii podwójnego zastosowania jest często realizowane przy wykorzystaniu standardowych produktów bankowych, takich jak kredyty obrotowe i inwestycyjne, faktoring, leasing oraz gwarancje. Oznacza to, że rzeczywiste zaangażowanie sektora może być większe, niż wynikałoby ze statystyk dotyczących wyspecjalizowanych produktów finansowych.

Prelegent wskazał także na najważniejsze bariery rozwoju rynku. Obejmują one ograniczoną świadomość przedsiębiorców co do możliwości wykorzystania ich technologii w sektorze obronnym, trudności związane z oceną ryzyka innowacyjnych projektów oraz niedostateczną współpracę banków z jednostkami badawczo-rozwojowymi – jak wynikało z badania, taką współpracę deklarowało zaledwie 20% respondentów. Rozwój powiązań pomiędzy sektorem finansowym, przemysłem i środowiskiem naukowym będzie jednym z istotnych warunków zwiększenia finansowania nowych technologii.

Ważnym elementem wystąpienia była również prezentacja nowych instrumentów gwarancyjnych BGK, skierowanych do przedsiębiorstw realizujących przedsięwzięcia podwójnego zastosowania: gwarancje mogą obejmować do 70% wartości kredytu, a ich udzielenie jest wolne od prowizji. Obecnie instrument ten jest dostępny za pośrednictwem 16 banków.

Pełny zapis webinaru jest możliwy do odtworzenia na stronie www.pabwib.pl  

Agnieszka Nierodka – ekonomistka, doradca zarządu w Zespole Badań i Analiz Związku Banków Polskich. Specjalizuje się w zagadnieniach dotyczących rozwoju rynku hipotecznego i nieruchomości, refinansowania kredytów hipotecznych, ochrony konsumenta oraz prawa europejskiego. Posiada bogate doświadczenie jako prelegent i trener dla sektora bankowego i deweloperskiego oraz jako autorka publikacji na temat rozwoju bankowości hipotecznej i rynku listów zastawnych w Polsce i UE, ochrony konsumenta hipotecznego oraz efektywności obowiązków informacyjnych wobec konsumenta. Od ponad 15 lat zapewnia wsparcie w zakresie badań statystycznych i problemów legislacyjnych grupom roboczym przy Europejskiej Federacji Hipotecznej w Brukseli.