Dyskusja w Senacie RP o roli sektora bankowego i rynku kapitałowego w dalszym rozwoju polskiej gospodarki
Dyskusja poświęcona była roli rynku finansowego, w tym sektora bankowego i rynku kapitałowego, w dalszym rozwoju polskiej gospodarki oraz wyzwaniom związanym z finansowaniem transformacji energetycznej, technologicznej i infrastrukturalnej.
Szczególnego znaczenia nabierał również sam tytuł debaty oraz słowa senatora Adama Szejnfelda, który podkreślał, że „Polska gospodarka potrzebuje kapitału, a kapitał potrzebuje polskiej gospodarki”. To zdanie bardzo trafnie opisuje skalę wyzwań stojących dziś przed Polską.
Z jednej strony gospodarka potrzebuje ogromnych środków na finansowanie inwestycji, transformacji energetycznej, cyfryzacji czy modernizacji infrastruktury. Z drugiej strony kapitał – zarówno krajowy, jak i zagraniczny – potrzebuje stabilnego, przewidywalnego i rozwojowego otoczenia gospodarczego.
W tym układzie sektor bankowy pełni rolę fundamentalną – stanowi bowiem pomost pomiędzy oszczędnościami a inwestycjami, pomiędzy kapitałem a realną gospodarką. Bez silnego sektora bankowego trudno dziś wyobrazić sobie skuteczne uruchamianie procesów inwestycyjnych i długofalowy rozwój kraju.
Rola polskich banków w transformacji gospodarczej kraju
35 lat rozwoju polskiego sektora bankowego to historia równoległej transformacji gospodarczej kraju. Trudno mówić o modernizacji Polski po 1991 roku bez uwzględnienia roli banków, które finansowały rozwój przedsiębiorstw, współtworzyły fundamenty wzrostu inwestycji oraz umożliwiały realizację największych procesów modernizacyjnych w gospodarce.
Polski sektor bankowy był jednym z filarów stabilizacji gospodarczej po transformacji ustrojowej, a następnie jednym z głównych kanałów transmisji środków i impulsów rozwojowych po wejściu Polski do Unii Europejskiej.
Źródło: opracowanie własne Zespołu Badań i Analiz ZBP, dane KNF
W ciągu ostatnich dwóch dekad aktywa sektora bankowego wzrosły ponad sześciokrotnie – z ok. 538 mld zł w 2004 r. do ponad 3,6 bln zł na koniec 2025 r. Jednocześnie relacja aktywów sektora bankowego do PKB zwiększyła się z ok. 58% do ponad 93%.
W tym samym czasie kapitały własne sektora wzrosły z ok. 51 mld zł do ponad 322 mld zł. Pokazuje to nie tylko skalę wzrostu samego sektora bankowego, ale również jego rosnące znaczenie dla stabilności i finansowania gospodarki.
Sektor bankowy po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej
Rozwój sektora bankowego przebiegał równolegle ze wzrostem poziomu ubankowienia społeczeństwa oraz przedsiębiorstw. Banki stały się podstawowym kanałem finansowania działalności gospodarczej oraz głównym miejscem lokowania oszczędności gospodarstw domowych.
W latach 2004-2025 wartość depozytów sektora niefinansowego wzrosła blisko siedmiokrotnie, zaś wartość należności od sektora niefinansowego ponad pięciokrotnie.
Szczególnie dynamiczny rozwój rynku kredytowego przypadł na okres po wejściu Polski do UE, kiedy rosły zarówno inwestycje przedsiębiorstw, jak i aktywność konsumpcyjna gospodarstw domowych.
Źródło: opracowanie własne Zespołu Badań i Analiz ZBP, dane KNF
Jednocześnie sektor bankowy pozostaje krwioobiegiem polskiej gospodarki. Według danych przywoływanych podczas posiedzenia Komisji, banki odpowiadają dziś za około 81% finansowania zewnętrznego przedsiębiorstw w Polsce. Oznacza to, że zdecydowana większość inwestycji realizowanych przez polskie firmy – od sektora MŚP po największe projekty infrastrukturalne – jest finansowana lub współfinansowana przez sektor bankowy.
Znaczenie sektora bankowego staje się jeszcze bardziej widoczne w kontekście skali wyzwań inwestycyjnych stojących przed Polską. Transformacja energetyczna, rozwój energetyki jądrowej, modernizacja sieci przesyłowych, rozbudowa kolei, infrastruktury drogowej czy Centralnego Portu Komunikacyjnego oznaczają potrzeby inwestycyjne liczone w bilionach złotych. Szacunki wskazują, że do 2040 r. potrzeby inwestycyjne polskiej gospodarki mogą sięgnąć ok. 4 bln zł.
Źródło: Radło M.J., Zabawa J., Napiórkowski T., Łosiewicz-Dniestrzańska E., Wymagany poziom kredytowania polskiej gospodarki w warunkach transformacji, Sygn. PAB/WIB 15/2025.
Tymczasem mimo ogromnego postępu polski sektor bankowy pozostaje relatywnie mały na tle wielu państw Unii Europejskiej. Relacja aktywów sektora bankowego do PKB w Polsce wynosi ok. 94%, podczas gdy w wielu państwach Europy Zachodniej przekracza 200%, a w części krajów nawet 300-400% PKB.
Jeszcze bardziej widoczne jest to w przypadku relacji kapitałów własnych banków do PKB. Oznacza to, że potencjał do finansowania rozwoju gospodarki w Polsce jest nadal niższy niż w wielu bardziej rozwiniętych gospodarkach UE.
Źródło: opracowanie własne Zespołu Badań i Analiz ZBP, dane KNF, EBC
Polski sektor bankowy liderem technologicznym w UE
Polska bankowość to jednak nie tylko finansowanie gospodarki, ale również jedna z najbardziej udanych transformacji technologicznych w Europie. W ciągu trzech dekad Polska przeszła drogę od gospodarki gotówkowej do jednego z najbardziej cyfrowo zaawansowanych systemów płatniczych na świecie.
Dynamicznie rozwijały się płatności bezgotówkowe, bankowość mobilna oraz infrastruktura terminali płatniczych. Liczba terminali POS wzrosła od 2004 roku ponad 16-krotnie, a wartość transakcji kartowych przekroczyła w 2025 r. poziom 1,4 bln zł.
Jednym z symboli innowacyjności polskiego sektora bankowego stał się BLIK – rozwiązanie stworzone przez polskie banki, które przekształciło sposób realizacji płatności detalicznych i stanowi dziś wzór dla wielu zagranicznych systemów finansowych. W 2025 r. liczba transakcji BLIK przekroczyła 2,9 mld operacji rocznie, a wartość transakcji osiągnęła poziom ponad 440 mld zł.
Cyfryzacja bankowości miała również istotny wymiar społeczny. Banki stały się jednym z głównych partnerów państwa w zakresie cyfrowych usług publicznych. To za pośrednictwem bankowości elektronicznej miliony obywateli korzystają dziś z Profilu Zaufanego, usług ZUS, e-Urzędu Skarbowego czy programów społecznych. W praktyce oznacza to, że sektor bankowy współtworzy dziś infrastrukturę cyfrowego państwa.
Co czwartą złotówkę z CIT wpłacają do budżetu polskie banki
Jednocześnie sektor bankowy pozostaje jednym z najważniejszych partnerów fiskalnych państwa. W latach 2023–2025 do budżetu państwa trafiło z sektora bankowego ponad 74 mld zł w postaci podatków, składek i dywidend. Co czwarta złotówka CIT płacona w Polsce pochodzi dziś z sektora bankowego. Banki pozostają również kluczowym nabywcą krajowych obligacji skarbowych – od 2020 r. posiadają około 52% krajowych SPW.
Źródło: opracowanie własne Zespołu Badań i Analiz ZBP, dane KNF
Wyzwania stojące przed sektorem bankowym są jednak coraz większe. Szczególnie istotnym problemem pozostaje ryzyko prawne prowadzenia działalności bankowej. W ostatnich latach koszty ryzyka prawnego, związane przede wszystkim z kredytami walutowymi, były wyższe od klasycznych kosztów ryzyka kredytowego (wynosząc 102 mld zł i znacząco przewyższając koszty tradycyjnego ryzyka kredytowego – będącego immanentną częścią ryzyka biznesu bankowego).
Równocześnie sektor bankowy znajduje się pod presją bardzo wysokich obciążeń podatkowych i parapodatkowych. Podwyższenie efektywnej stawki CIT dla banków oraz utrzymywanie podatku bankowego powodują, że efektywna stopa obciążeń fiskalnych sektora należy dziś do najwyższych w Europie.
Ogranicza to zdolność sektora do dalszego zwiększania finansowania gospodarki, szczególnie w okresie rosnących potrzeb inwestycyjnych państwa i przedsiębiorstw.
Źródło: opracowanie własne Zespołu Badań i Analiz ZBP
Mimo licznych wyzwań regulacyjnych, podatkowych i prawnych, polski sektor bankowy nadal dysponuje znaczącym potencjałem do zwiększenia finansowania gospodarki. Według szacunków Zespołu Badań i Analiz ZBP, dodatkowy potencjał sektora bankowego do zwiększenia finansowania gospodarki wynosi obecnie ponad 530 mld zł.
To niezwykle istotne w kontekście stojących przed Polską wyzwań inwestycyjnych związanych z transformacją energetyczną, cyfryzacją oraz modernizacją infrastruktury.
Źródło: opracowanie własne Zespołu Badań i Analiz ZBP
Polska potrzebuje silnego, stabilnego i zdolnego do dalszego rozwoju sektora bankowego
Co istotne, dane po I kwartale 2026 r. zaczynają wskazywać na stopniowe ożywienie akcji kredytowej (+13% r/r). Mimo licznych obciążeń i ryzyk, polska bankowość nadal posiada potencjał do pełnienia swojej kluczowej funkcji rozwojowej – wspierania inwestycji, przedsiębiorczości i długoterminowego wzrostu gospodarczego kraju.
W tym kontekście jednym z najważniejszych wyzwań kolejnych lat będzie stworzenie takich warunków regulacyjnych i fiskalnych, które pozwolą sektorowi bankowemu skutecznie mobilizować kapitał na potrzeby rozwoju polskiej gospodarki.
Wnioski płynące z debaty w Senacie są jednoznaczne. Polska potrzebuje silnego, stabilnego i zdolnego do dalszego rozwoju sektora bankowego.
Bez odpowiedniej skali kapitałów, stabilności regulacyjnej oraz możliwości akumulacji kapitału trudno będzie sfinansować transformację energetyczną, rozwój infrastruktury czy dalszą modernizację gospodarki.
Banki pozostają bowiem nie tylko uczestnikiem rynku finansowego, ale jednym z podstawowych mechanizmów umożliwiających rozwój państwa, przedsiębiorstw i gospodarstw domowych.
