Jak banki spółdzielcze mogą walczyć o efekt skali

Filarem ich strategii powinno być obniżanie kosztu stałego poprzez współpracę i centralizację w ramach zrzeszeń – stwierdza raport „Stan bankowości spółdzielczej w Polsce po 2025 roku i perspektywy w roku 2026”.

– Nadchodzący okres (…) będzie raczej trudniejszy (…) może przede wszystkim z zarządczego punktu widzenia – powiedział podczas webinarium poświęconego prezentacji raportu jego współautor dr hab. Sławomir Juszczyk, profesor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

Raport powstał na zlecenie Programu Analityczno-Badawczego Fundacji Warszawski Instytut Bankowości, a przygotował go Zespół Badań i Analiz Związku Banków Polskich w składzie: dyrektor dr Tomasz Pawlonka, Agnieszka Nierodka, dr Radosław Ciukaj oraz Bartosz Przyborowski, we współpracy z prof. Sławomirem Juszczykiem. Autorzy dokonali analizy wyników sektora bankowości spółdzielczej i zidentyfikowali przyczyny jego dobrej kondycji w minionym roku. Opisali kluczowe czynniki ryzyka i szanse w 2026 r. Oszacowali wpływ spadających stóp procentowych i rosnących obciążeń fiskalnych na wynik finansowy sektora i przedstawili projekcję wyników przy założeniu kontynuacji trendów makroekonomicznych sprzed wybuchu wojny na Bliskim Wschodzie. Przedstawili rekomendacje dla zmiany modelu biznesowego banków spółdzielczych.

Co wyróżnia banki spółdzielcze?

Rok 2026 będzie dla banków spółdzielczych okresem walki o utrzymanie stabilności wyniku finansowego przy zachowaniu wysokiego poziomu kapitałów. Dlatego w raporcie autorzy wskazali rekomendacje dotyczące kierunków strategicznych decyzji pozwalających utrzymać aktualnie wysoką zdolność sektora do finansowania gospodarki lokalnej. W średnim okresie o sile bankowości spółdzielczej zdecyduje zdolność połączenia relacyjnego modelu działania z efektywnością kosztową, nowoczesnością technologiczną i odpowiedzialnym zarządzaniem kapitałem – stwierdza raport.

Sektor bankowości spółdzielczej tworzyło na koniec 2025 r. 488 instytucji. Przez wiele lat liczba banków spółdzielczych i ich palcówek malała, ale okres wysokich stóp procentowych złagodził ten proces. Aktywa banków spółdzielczych wynosiły ok. 270 mld zł, czyli ok. 7,36% aktywów całego sektora bankowego. Depozyty od sektora niefinansowego to ok. 200 mld zł, czyli blisko 10% rynku, a kredyty dla sektora niefinansowego miały wartość ponad 75 mld zł, co dawało 6,1% udziału w rynku.

Kapitały własne sektora wzrosły do 35 mld zł, co znaczy, że niemal podwoiły się od 2022 r., a wciągu 15 lat zwiększyły się aż o 376%. Ich wzmocnienie daje potencjał do zwiększenia portfela kredytowego o 81 mld zł, czyli o ponad 88% z obecnego poziomu. Przez minione półtorej dekady sektor silnie urósł. Przeciętne aktywa przypadające na jeden bank spółdzielczy zwiększyły się o 350%. Daje to dynamikę roczną ok. 10,6%. Zysk netto wszystkich banków spółdzielczych wyniósł w ub.r. 4,55 mld zł, czyli 9,45% wyniku całego sektora bankowego.

W niektórych segmentach rynku bankowość spółdzielcza ma wiele bardziej znaczącą pozycję, niż wynika to z ogólnych statystyk. Tak jest w finansowaniu samorządów i rolnictwa. Banki spółdzielcze trzymają 37% depozytów JST i mają w bilansach 52% ekspozycji kredytowych na samorządy. W finansowaniu rolnictwa mają natomiast aż 65% udziału, a w kredytach dla mikroprzedsiębiorstw – 18,1% na koniec 2025 r.

Co wyróżnia banki spółdzielcze? Wyższy udział depozytów detalicznych w finansowaniu działalności. Mają niższą dźwignią finansową niż przeciętnie banki komercyjne. Charakteryzują się relatywnie konserwatywną polityką kredytową i specyficzną zdolnością rozpoznawania ryzyka na podstawie wiedzy o lokalnym środowisku, w którym działają, szczególnie w segmencie mikro oraz małych firm. Ich model działalności oparty jest na znajomości klienta, lokalnych rynków i specyfiki regionalnej. Mają mniejszą ekspozycję na ryzyka rynkowe, a ich aktywność w bankowości inwestycyjnej jest niewielka.

Specyfika banków spółdzielczych przejawia się także w ich strukturze właścicielskiej. Właścicielami są członkowie spółdzielni – klienci banku, którzy wnoszą udziały i uczestniczą w organach statutowych. Model ten sprzyja długofalowej stabilności oraz orientacji na potrzeby lokalnej społeczności. Jednocześnie ogranicza dostęp do kapitału zewnętrznego.

„Cechy te zwiększają odporność sektora na wstrząsy finansowe, ale jednocześnie ograniczają tempo ekspansji oraz potencjał generowania ponadprzeciętnych zwrotów w okresach dobrej koniunktury” – napisali autorzy raportu.

Spadek wyników

Ubiegły rok sektor banków spółdzielczych zakończył 4,55 mld zł zysku. Było to o 6,16% mniej niż w poprzednim roku. To rzucająca się ...