Finansowanie gospodarki przez banki w V edycji Indeksu Wiarygodności Ekonomicznej Polski
Związek Banków Polski reprezentują: wiceprezes Włodzimierz Kiciński, dr Tomasz Pawlonka, dyrektor Zespołu Badań i Analiz ZBP oraz dr. Radosław Ciukaj i Katarzyna Walterska z Zespołu Badań i Analiz ZBP.
Subindeks dotyczący finansowania gospodarki przez sektor bankowy
ZBP był partnerem merytorycznym realizującym prace w ramach subindeksu zdolności banków do finansowania gospodarki. Subindeks znajduje się w obszarze IV „Stabilność pieniądza i systemu finansowego”.
To jeden z najważniejszych fragmentów opracowania z punktu widzenia sektora bankowego, ponieważ pokazuje nie tylko kondycję banków, ale przede wszystkim to, w jakim stopniu ich potencjał przekłada się na finansowanie przedsiębiorstw i całej gospodarki.
Wynik 0,06 oznacza, że efektywność i potencjał banków do finansowania gospodarki, wzrósł – w szczególności w stosunku do poprzednich lat. To efekt poprawy rentowności sektora bankowego i zwiększenia kapitałów własnych banków (również w relacji do PKB).
Z drugiej strony – wartość mnożnika kredytowego uległa ponownemu obniżeniu i była najniższa spośród analizowanych państw – to bezpośredni efekt podatku bankowego (premiującego nabywanie obligacji i penalizującego działalność kredytową), ryzyka prawnego działalności kredytowej oraz narastającej presji fiskalnej na banki.
Mimo poprawy wartości indeksu Polska nadal zajmuje jednak trzecie miejsce od końca. Wyprzedzamy tylko Finlandię (−0,91) i Rumunię (−0,26). Liderami są Hiszpania (1,19), Węgry (1,13) i Czechy (1,07).
Pogorszenie wartości indeksu IWEP dla Polski
Tegoroczna edycja badania obejmuje dziesięć europejskich państw, osiem obszarów funkcjonowania gospodarki i państwa oraz 93 wskaźniki. Wyniki przynoszą niepokojącą diagnozę.
Ogólna wartość Indeksu dla Polski wyniosła −0,46, pogarszając się w porównaniu z poprzednim rokiem. Niższe wartości odnotowano jedynie dla Węgier (−0,62) i Rumunii (−0,46). Najwyższe wyniki uzyskały Szwecja (1,21), Finlandia (0,75), Litwa (0,56) i Czechy (0,46).
Wyniki Indeksu pokazują wyraźny rozdźwięk między mocnymi i słabymi stronami polskiej gospodarki. Naszym największym atutem pozostaje jakość usług publicznych oraz relatywnie dobra sytuacja na rynku pracy. Najpoważniejsze problemy dotyczą natomiast wiarygodności finansów publicznych, respektowania zobowiązań międzynarodowych oraz obszaru klimatu i środowiska.
Wnioski te wskazują, że dalsze wzmacnianie pozycji gospodarczej Polski wymaga przede wszystkim poprawy stabilności instytucjonalnej, większej przewidywalności otoczenia prawnego i odpowiedzialnej polityki finansów publicznych.
W obszarze praworządności odnotowano niewielką poprawę, jednak ocena Polski pozostaje negatywna. Nasz kraj zajął 6. miejsce. Podobna tendencja wystąpiła w obszarze swobody działalności gospodarczej – wynik nieznacznie się poprawił, ale nadal jest ujemny, a Polska uplasowała się na 7. pozycji. Wskazuje to, że mimo pewnych pozytywnych zmian wciąż istnieją bariery ograniczające przewidywalność otoczenia prawnego i warunków prowadzenia biznesu.
Szczególnie niepokojąca jest wartość indeksu w obszarze wiarygodność finansów publicznych. W tym obszarze Polska zajęła ostatnie, 10. miejsce, co potwierdza skalę wyzwań związanych ze stanem finansów państwa. To jeden z najsłabszych elementów oceny polskiej gospodarki, mający znaczenie nie tylko dla stabilności makroekonomicznej, ale również dla kosztów finansowania państwa i całej gospodarki.
W obszarze stabilności pieniądza i systemu finansowego nastąpiło nieznaczne pogorszenie, a Polska zajęła 7. miejsce. Wynik ten wskazuje, że mimo stabilności sektora finansowego utrzymują się czynniki osłabiające ocenę tego obszaru.
Nieco lepiej przedstawia się sytuacja w zakresie ochrony i bezpieczeństwa pracy. Polska uzyskała wynik pozytywny, choć odnotowano jego lekkie pogorszenie. W rankingu zajęliśmy 6. miejsce. Oznacza to, że rynek pracy pozostaje jednym z mocniejszych elementów polskiej gospodarki, choć utrzymanie dotychczasowych osiągnięć wymaga dalszych działań.
Zdecydowanie najlepszą ocenę Polska uzyskała w obszarze jakości usług publicznych. Odnotowano tu poprawę, a nasz kraj zajął pierwsze miejsce wśród wszystkich analizowanych państw. To istotny atut Polski na tle pozostałych obszarów, pokazujący, że jakość usług publicznych może być mocną stroną naszego rozwoju.
Słabo wypadamy natomiast w obszarze klimatu i środowiska. Polska odnotowała niewielkie pogorszenie i zajęła 10. miejsce ex aequo. Wynik ten wskazuje na utrzymujące się wyzwania związane z transformacją klimatyczną i poprawą jakości środowiska, a także z koniecznością przyspieszenia zmian w tym zakresie.
Największe pogorszenie dotyczy jednak respektowania zobowiązań międzynarodowych. Polska zajęła ostatnie, 10. miejsce, a zmiana oceny była wyraźnie negatywna. To szczególnie istotny sygnał, ponieważ wiarygodność w wypełnianiu zobowiązań międzynarodowych wpływa na postrzeganie Polski jako przewidywalnego partnera w relacjach gospodarczych i politycznych.
Rosnąca zdolność banków do finansowania gospodarki słabo przekłada się na jej kredytowanie
Włączenie Związku Banków Polskich do prac nad bankowym wymiarem Indeksu pozwala konfrontować wnioski wynikające z danych i analiz porównawczych z doświadczeniami sektora, który każdego dnia finansuje gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa i inwestycje, a jednocześnie w istotnym stopniu uczestniczy w finansowaniu potrzeb pożyczkowych państwa.
Taki dialog nauki z praktyką zwiększa zarówno wartość poznawczą badania, jak i jego użyteczność dla debaty publicznej. Tegoroczne wyniki dostarczają interesującego materiału do takiej właśnie dyskusji. Pokazują polski sektor bankowy jako stabilny, rentowny i stopniowo odbudowujący swój potencjał do finansowania gospodarki.
To ważna i pozytywna informacja. Nie powinna jednak prowadzić do nadmiernie optymistycznej oceny sytuacji. W przypadku sektora bankowego sama zdolność do finansowania gospodarki nie jest bowiem celem. Kluczowe jest to, czy istnieją warunki pozwalające tę zdolność rzeczywiście wykorzystać i skierować kapitał tam, gdzie jest on najbardziej potrzebny z punktu widzenia rozwoju gospodarczego.
Autorzy raportu wskazują w tym kontekście na bardzo istotny paradoks. W 2025 r. wymiar finansowania gospodarki przez sektor bankowy był jedynym z analizowanych wymiarów, w którym wynik Polski się poprawił. Wzrosła rentowność banków oraz relacja ich kapitałów własnych do PKB, a więc zwiększył się potencjał do finansowania gospodarki.
Jednocześnie mnożnik kredytowy ponownie się obniżył – do najniższego poziomu w całym analizowanym okresie i najniższego spośród wszystkich badanych państw. Banki zwiększają zatem swoją zdolność do finansowania gospodarki, ale zdolność ta w coraz mniejszym stopniu przekłada się na kredyt dla sektora niefinansowego.
Banki mocno angażują się w finansowanie obligacji Skarbu Państwa
Na koniec II kwartału 2026 r. instrumenty dłużne stanowiły około 39% aktywów polskiego sektora bankowego, w tym skarbowe instrumenty dłużne około 24,8% aktywów.
Oba wskaźniki należały do najwyższych w Unii Europejskiej. W latach 2017 – I kwartał 2026 r. wartość portfela obligacji skarbowych i papierów gwarantowanych przez państwo znajdujących się w bankach zwiększyła się o około 561 mld zł. Wzrost ten odpowiadał około 37% przyrostu zadłużenia Skarbu Państwa i zobowiązań funduszy poza budżetowych
w analizowanym okresie.
Oznacza to, że banki stanowią jeden z najważniejszych filarów finansowania potrzeb pożyczkowych państwa, a jednocześnie w coraz większym stopniu uzależniają strukturę swoich aktywów od kondycji finansów publicznych. Wysoki udział obligacji skarbowych w aktywach banków może ograniczać przestrzeń bilansową i kapitałową dla zwiększania finansowania przedsiębiorstw, zwłaszcza w warunkach rosnących potrzeb pożyczkowych państwa
To zjawisko powinno być przedmiotem szczególnej uwagi, ponieważ Polska wchodzi w okres wyjątkowo wysokich potrzeb inwestycyjnych. Transformacja energetyczna, modernizacja infrastruktury, cyfryzacja, zwiększenie innowacyjności i produktywności, inwestycje związane z bezpieczeństwem i obronnością oraz konieczność zwiększenia konkurencyjności polskich przedsiębiorstw będą wymagały mobilizacji kapitału na skalę, z jaką polska gospodarka dotychczas się nie mierzyła. Łączne potrzeby inwestycyjne Polski do 2040 r. można szacować na około 4 bln zł.
Jak wykorzystać potencjał banków do finansowania przyszłego rozwoju Polski?
Nie da się sfinansować tej transformacji wyłącznie środkami publicznymi ani funduszami europejskimi. Konieczne będzie uruchomienie na dużą skalę kapitału prywatnego, a sektor bankowy pozostanie jednym z podstawowych mechanizmów jego mobilizacji.
Według szacunków Związku Banków Polskich polskie banki posiadają potencjał umożliwiający wygenerowanie ponad 500 mld zł dodatkowego finansowania gospodarki. To ogromny zasób, którego uruchomienie może stać się jednym z istotnych impulsów rozwojowych najbliższych lat.
Autorzy wymieniają cztery istotne czynniki, które mogą przesuwać aktywności banków od finansowania sektora prywatnego w kierunku finansowania państwa:
- Podatek bankowy – obligacje skarbowe są z niego zwolnione. W efekcie finansowanie państwa jest traktowane podatkowo korzystniej niż działalność kredytowa.
- Preferencyjne traktowanie obligacji skarbowych – zerowe wagi ryzyka dla tych papierów sprawiają, że są one atrakcyjne z punktu widzenia wymogów kapitałowych.
- Ryzyko prawne działalności kredytowej – szczególnie w przypadku kredytów dla gospodarstw domowych. Zwiększa ono koszty i niepewność prowadzenia działalności kredytowej.
- Podwyższony CIT dla banków – od 2026 r. stanowi kolejne obciążenie sektora.
Pytanie o zdolność sektora bankowego do finansowania rozwoju przestaje być pytaniem dotyczącym wyłącznie kondycji jednej branży. Staje się pytaniem o możliwości rozwojowe całej polskiej gospodarki. Od 2026 r. do tego katalogu doszło kolejne istotne obciążenie – podwyższona stawka CIT dla sektora bankowego. Ma to szczególne znaczenie dla interpretacji tegorocznych wyników Indeksu.
Analiza obejmuje rok 2025, a więc okres sprzed wejścia w życie zwiększonego CIT dla banków. Dyskusja o kondycji sektora bankowego powinna coraz częściej dotyczyć nie tego, ile dodatkowych obciążeń jest on jeszcze w stanie udźwignąć, lecz tego, jak wykorzystać jego potencjał do finansowania przyszłego rozwoju Polski.
Udział przedstawicieli ZBP w debatach
Premierze raportu towarzyszyły dyskusje poświęcone najważniejszym wyzwaniom polskiej gospodarki. Wiceprezes ZBP Włodzimierz Kiciński wziął udział w dyskusji „Co może zagrozić bankom w Polsce?” – o stabilności sektora bankowego i jego znaczeniu dla gospodarki.
Drugiego dnia OEES 2026 odbędzie się sesja specjalna: Paliwo pod presją – gotowość regulacyjna i zarządzanie kryzysem paliwowym, w której weźmie udział dyr. Tomasz Pawlonka.
Pełna wersja Indeksu Wiarygodności Ekonomicznej dostępna jest https://hub.oees.pl/wp-content/uploads/2026/11/IWEP_2026_online.pdf