Migracja ELIXIR do ISO 20022

ISO 20022 coraz mocniej wchodzi w krajobraz sektora finansowego. Po migracji systemów płatniczych TARGET, SWIFT czy SORBNET nadszedł czas na ELIXIR – jeden z podstawowych elementów krajowego systemu płatniczego. Zgodnie z obecnym harmonogramem migracja ELIXIR do komunikatów opartych na ISO planowana jest na pierwszą połowę 2027 r. Rynek znalazł się zatem w momencie, w którym główną rolę w procesach przygotowawczych związanych z przejściem na nowy format zaczął grać czas. Pytanie brzmi więc nie tylko, jak przygotować bank do tej zmiany, ale przede wszystkim – jak zdążyć.

PO CO NAM W OGÓLE NOWY STANDARD?

Głównym celem jego wprowadzenia jest uregulowanie i ustrukturyzowanie komunikatów płatniczych. ISO 20022 określa, jakie dane powinny znaleźć się w konkretnych polach i udostępnia większą ich liczbę na różne potrzeby. Dzięki temu umożliwia przekazywanie znacznie bardziej uporządkowanych i szczegółowych informacji. Obecny ELIXIR jest pod tym względem ograniczony zarówno liczbą pól, jak i ilością informacji, które można poprawnie przekazać od nadawcy do odbiorcy.

Nowy standard pozwala też na zautomatyzowanie analizy transakcji, w tym dokładniejszą identyfikację stron płatności, lepszą weryfikację z listami sankcyjnymi czy skuteczniejszy monitoring transakcji. Ustrukturyzowane dane mogą stanowić wsparcie dla spełnienia wymagań AML/ CFT oraz ułatwić powiązanie płatności z informacjami pochodzącymi z innych procesów biznesowych. Brzmi pięknie, ale rodzi pytanie: jak te cele osiągnąć?

CZY ZMAPOWANIE OBECNYCH DANYCH NA XML WYSTARCZY?

Na pierwszy rzut oka zadanie wydaje się stosunkowo łatwe. Obecne komunikaty zawierają określony zestaw informacji, nowe również. Większość komunikatów i pól z obecnej struktury da się nawet jakoś przełożyć na komunikaty i pola zgodne z ISO. Zakres danych nie jest jednak identyczny, a część informacji trzeba będzie przekazywać w bardziej ustrukturyzowanej postaci. Dobrym przykładem jest adres, który w nowych komunikatach może wymagać rozbicia na poszczególne elementy. Pojawiają się również nowe struktury dotyczące określonych danych o płatności, jak Split Payment (wzorowana na tej zastosowanej już w SORBNET), a niektóre procesy otrzymają własne komunikaty i mechanizmy obsługi. Po uruchomieniu produkcyjnym dojdą też zmiany związane z POBO (Payment On Behalf Of) i COBO (Collection On Behalf Of).

Dlatego przed rozpoczęciem mapowania trzeba odpowiedzieć na kilka pytań: czy bank posiada wymagane dane? W którym systemie są one przechowywane? Czy są kompletne? Czy mają odpowiednią jakość? Czy można je automatycznie przekształcić do wymaganej struktury? Jeżeli odpowiedź na któreś z tych pytań brzmi nie, pozornie prosta zmiana formatu zamienia się w dużo bardziej złożoną kwestię związaną z danymi, procesami i architekturą.

CZY WSZYSTKIE BANKI STOJĄ PRZED TAKIM SAMYM WYZWANIEM?

Większość banków doświadczyła już migracji innych standardów płatności do ISO 20022, więc zmiany w obszarze ELIXIR nie będą dla nich zaskoczeniem. Instytucje te są już zapewne przygotowane do wdrożenia adresu ustrukturyzowanego (chyba że stosują adres hybrydowy dopuszczalny przy innych płatnościach, a nieprzewidziany w nowym formacie ELIXIR), sama struktura i komunikaty ISO też nie są im obce.

Pozostaje jednak grono banków, które nie przechodziły migracji, bo np. nie korzystają z SEPA. Dla nich zmiana formatu będzie nowością, a każdy z nich stanie przed własnymi wyzwaniami wynikającymi z typów operacji, które obsługuje.

I tak – instytucjom, które zajmują się wyłącznie spłatami kredytów, do realizacji zwrotu nadpłaty wystarczy najprostsze przekształcenie ze starego formatu na nowy XML. Nie dotyczy ich konieczność weryfikacji AML, nie muszą obsługiwać dodatkowych danych POBO /COBO. Jednak w przypadku banków, które oferują szerszą gamę produktów niż tylko kredytowo-hipoteczne, wchodzimy w obszar strukturyzowania danych (o ile bank je w ogóle posiada) oraz w tworzenie nowych mechanizmów obsługi niektórych operacji. Przykładem może być odwołanie przelewu, które obecnie realizowane jest w aplikacji udostępnianej przez KIR. Od momentu migracji na ISO 20022 bank będzie musiał wykonać tę operację za pomocą własnych systemów.

CZY MIGRACJA DO ISO 20022 BĘDZIE W TAKIM RAZIE KOSZTOWNA?

To zależy. Przede wszystkim nie każdy bank potrzebuje wielkiej przebudowy. Przy mniejszej skali działalności wystarczającym rozwiązaniem będzie konwerter komunikatów pomiędzy dotychczasowym formatem a ISO 20022.

Koszty na pewno będą rosły tam, gdzie architektura płatnicza jest rozproszona, funkcjonalności się powielają, a do ELIXIR prowadzi wiele ścieżek komunikacji. Migracja może wówczas ujawnić problemy, które przez lata były obchodzone, a nie rozwiązywane. W takiej sytuacji bank powinien przeanalizować przepływ komunikatów, źródła danych i zależności pomiędzy systemami oraz zastanowić się nad uporządkowaniem architektury.

Tu wracamy jednak do kwestii czasu, który pozostał na przygotowania do migracji – na projekt o takim zasięgu jest już zwyczajnie za późno. Instytucji, która stoi przed takim wyzwaniem również zaproponowałbym wdrożenie konwertera, lecz tylko jako rozwiązania doraźnego. Ważne jest, aby ten wybór nie wynikał jedynie z ograniczeń czasowych lub budżetowych i nie był kolejną łatką na istniejące ograniczenia.

Kolejnym, moim zdaniem wręcz obligatoryjnym krokiem, powinno być dążenie do docelowego modelu. Centralizacja obsługi płatności, ograniczenie liczby punktów integracji i wymiana najbardziej problematycznych komponentów będą procentować przy kolejnych zmianach biznesowych i regulacyjnych i zdecydowanie obniżać koszt ich implementacji.

ZDĄŻYĆ, ALE Z GŁOWĄ

Nie da się ukryć, że im bliżej terminu migracji, tym mniej miejsca pozostaje na kompleksowe rozwiązania. Czas nie powinien być jednak powodem podejmowania pochopnych decyzji. Nie oznacza to również, że bank, który dopiero rozpoczął przygotowania, stoi na straconej pozycji. Powinien jednak podjąć świadomą decyzję: co musi zrobić teraz, aby zdążyć, a co może uporządkować i rozwijać, aby osiągnąć model docelowy. W takim ujęciu migracja do ISO 20022 przestaje być projektem wyłącznie technologicznym.

Potraktowanie wdrożenia nowego standardu wyłącznie jako obowiązkowej zmiany jednego formatu na inny będzie błędem z jeszcze jednego powodu. Wymiana formatu zmienia sposób opisywania płatności i zarządzania informacją o niej. A skoro informacja jest jednym z najważniejszych zasobów banku, migracja ELIXIR może być momentem, w którym warto spojrzeć dalej i zdecydować, co bank chce z tymi informacjami zrobić w przyszłości.

Jacek Oleksiak

Doświadczony analityk, inżynier wymagań i ekspert w obszarze przetwarzania płatności bankowych. Od wielu lat związany z sektorem finansowym, gdzie łączy doświadczenie biznesowe i procesowe z wiedzą na temat systemów IT wspierających bankowość. Przez ponad 20 lat rozwijał swoją karierę w bankach, zajmując się obszarami bankowości detalicznej i korporacyjnej, płatności krajowych i międzynarodowych oraz procesami windykacji bankowej. Obecnie, współpracując z firmą BMS, wspiera rozwój rozwiązań dla instytucji finansowych. Specjalizuje się w analizie procesów płatniczych, systemach płatnościowych oraz zagadnieniach związanych z bezpieczeństwem i regulacjami, m.in. Verification of Payee (VoP) czy AML. W swojej pracy koncentruje się na przekładaniu wymagań biznesowych i regulacyjnych na praktyczne rozwiązania systemowe, które odpowiadają na realne potrzeby banków.