Co reforma WIBOR oznacza dla sektora finansowego?

Tomasz Orczykowski
radca prawny
Sharelaw Orczykowski Rudnicki Spółka Komandytowa

Do tej pory dyskusja koncentrowała się przede wszystkim na wyborze docelowego wskaźnika referencyjnego oraz sposobie przeprowadzenia reformy. Dziś zasadnicze decyzje zostały już podjęte. Rynek przechodzi z etapu projektowania do etapu wdrażania.

Pierwsze działania zostały już podjęte. Minister Finansów już w 2025 r. rozpoczął emisje obligacji skarbowych opartych na POLSTR, których łączna wartość wynosi już około 44 mld zł. To ważny sygnał dla rynku, że reforma przestała być projektem regulacyjnym, a stała się rzeczywistym procesem transformacji rynku finansowego. Teraz główny ciężar jej realizacji spoczywa na bankach, firmach inwestycyjnych, emitentach obligacji oraz pozostałych użytkownikach wskaźników referencyjnych. To oni będą odpowiadać za dostosowanie produktów finansowych, dokumentacji umownej, systemów informatycznych, modeli zarządzania ryzykiem oraz sposobu komunikacji z klientami.

Skala tej zmiany wykracza daleko poza zastąpienie jednego wskaźnika referencyjnego innym. Przez ponad trzydzieści lat WIBOR stanowił podstawowy element konstrukcji kredytów, obligacji, instrumentów pochodnych i wielu innych produktów finansowych. Reforma wymaga przebudowy utrwalonych modeli projektowania produktów, zarządzania ryzykiem stopy procentowej oraz procesów operacyjnych. Jest to zmiana architektury krajowego rynku finansowego, a nie wyłącznie zmiana sposobu ustalania oprocentowania.

Przyjęty model reformy daje uczestnikom rynku czas na przeprowadzenie tej transformacji. Zgodnie z komunikatami GPW Benchmark S.A. i KNF ostatnim dniem opracowywania stawek WIBID i WIBOR dla tenorów 1M, 3M i 6M będzie 31 grudnia 2036 r., natomiast od 1 stycznia 2027 r. nowe umowy i nowe emisje instrumentów finansowych powinny być oparte już na wskaźnikach z rodziny POLSTR. Oznacza to, że przez najbliższą dekadę równolegle funkcjonować będą dwa portfele produktów – historyczny, oparty na WIBOR, oraz nowy, oparty na POLSTR.

To właśnie ten element odróżnia polską reformę od uproszczonego obrazu przedstawianego w części debaty publicznej. Nie chodzi o jednorazowe zastąpienie WIBOR nowym wskaźnikiem, lecz o stopniowe wygaszanie istniejących ekspozycji i równoległe budowanie nowego standardu rynku. W praktyce oznacza to odejście od koncepcji powszechnej, jednorazowej konwersji wszystkich umów na rzecz rozwiązań dostosowanych do charakteru konkretnego produktu i relacji prawnej. Większość umów zakończy się zgodnie z pierwotnym terminem obowiązywania. W pozostałych przypadkach, zastosowanie znajdą rozwiązania kontraktowe – klauzule awaryjne, aneksy, zmiany warunków emisji, refinansowanie lub inne rozwiązania przewidziane dla danego produktu.

Reforma nie jest oceną WIBOR

Jednym z najczęściej powtarzanych nieporozumień dotyczących reformy jest utożsamianie decyzji o uporządkowanej likwidacji WIBOR z oceną samego wskaźnika. Tymczasem są to dwie zupełnie różne kwestie. Decyzja o zaprzestaniu opracowywania WIBOR nie oznacza, że wskaźnik był wadliwy, niereprezentatywny lub przestał spełniać wymagania rozporządzenia 2016/1011 (BMR). Wręcz przeciwnie. GPW Benchmark wyraźnie wskazał, że decyzja o rozpoczęciu uporządkowanej likwidacji nie wynika z historycznej jakości, adekwatności ani reprezentatywności stawek WIBID i WIBOR, natomiast Komisja Nadzoru Finansowego potwierdziła zgodność całego procesu z wymogami BMR oraz procedurami administratora.

Reforma WIBOR nie jest zatem polskim wyjątkiem ani reakcją na problemy związane z funkcjonowaniem krajowego wskaźnika referencyjnego. Stanowi element globalnej reformy wskaźników referencyjnych zapoczątkowanej po światowym kryzysie finansowym, której celem było zwiększenie ich odporności i wiarygodności oraz rozwój wskaźników opartych na rzeczywistych transakcjach.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie państwa przyjęły identyczny model reformy. W strefie euro utrzymano EURIBOR jako wskaźnik zgodny z BMR, równolegle rozwijając €STR. Wielka Brytania zastąpiła GBP LIBOR wskaźnikiem SONIA, a Szwajcaria – CHF LIBOR wskaźnikiem SARON. Polska wypracowała własny model, oparty na stopniowym wygaszaniu WIBOR oraz równoległym budowaniu rynku produktów opartych na POLSTR.

Takie podejście potwierdzają również wnioski raportu Wskaźniki referencyjne stopy procentowej – modele IBOR i RFR, reformy regulacyjne i doświadczenia państw europejskich, przygotowanego w ramach Programu Analityczno-Badawczego Warszawskiego Instytutu Bankowości (PAB WIB). Analiza doświadczeń państw europejskich prowadzi do wniosku, że nie istnieje jeden uniwersalny model reformy wskaźników referencyjnych. Jej ostateczny kształt zależy od specyfiki krajowego ...