Jakie wyzwania dla banków niesie, widoczny w ostatnich latach, tzw. paradoks gotówki?

Sebastian Piśko
dyrektor Biura Wsparcia Biznesu w PKO Banku Polskim:

Paradoks gotówki pokazuje, że mimo dynamicznego rozwoju płatności bezgotówkowych i bankowości mobilnej, nadal odgrywa ona ważną rolę w codziennym życiu klientów oraz funkcjonowaniu całej gospodarki. Z naszej perspektywy oznacza to konieczność równoczesnego rozwijania nowoczesnych usług cyfrowych i zapewnienia klientom wygodnego dostępu do gotówki. Odpowiadamy na zróżnicowane potrzeby klientów, oferując szeroki wybór sposobów zarządzania finansami, a jednocześnie utrzymując rozbudowaną sieć oddziałów i urządzeń do obsługi gotówki.

Jednym z kluczowych wyzwań jest zachowanie równowagi pomiędzy efektywnością operacyjną a dostępnością usług. Utrzymanie infrastruktury gotówkowej wiąże się z kosztami oraz wysokimi wymaganiami w zakresie bezpieczeństwa i logistyki, ale jednocześnie stanowi istotny element odporności systemu finansowego. Gotówka pozostaje ważnym środkiem płatniczym również w sytuacjach nadzwyczajnych, gdy dostęp do usług elektronicznych może być ograniczony.

PKO Bank Polski konsekwentnie rozwija rozwiązania odpowiadające na zmieniające się oczekiwania klientów, jednocześnie wspierając ich swobodę wyboru. Oznacza to inwestowanie zarówno w innowacyjne kanały cyfrowe, jak i utrzymanie wysokiej dostępności usług gotówkowych. Takie podejście pozwala budować bezpieczeństwo, wygodę i odporność całego ekosystemu płatniczego.

Dr Sebastian Roy
ekspert z Departamentu Analiz Makroekonomicznych w Banku Pekao SA:

Banknoty i monety stanowią trzeci największy komponent podaży pieniądza M3 (za depozytami gospodarstw domowych i firm) wart już niemal 490 mld zł. Co więcej, już od dwóch lat dynamika wolumenu gotówki w obiegu jest wyższa, niż wynikałoby to z tempa wzrostu całkowitej podaży pieniądza, a od niemal roku gotówka jest najszybciej rosnącym komponentem M3. Pieniądz gotówkowy odgrywa więc istotną rolę w gospodarce, a jego relatywne znaczenie rośnie.

Przyczyn takiego stanu rzeczy jest wiele. Najczęściej przywoływaną jest potrzeba bezpieczeństwa; wobec licznych napięć geopolitycznych wiele osób woli część oszczędności trzymać w zasięgu ręki. Wspomina się o kwestii szarej strefy, a także generalnie zwiększonej skłonności do oszczędzania po szoku inflacyjnym z ostatnich lat.

Warto jednak wskazać na mniej oczywistą, potencjalną przyczynę. Wobec strukturalnej nadpłynności sektora bankowego w Polsce, oprocentowanie depozytów pozostaje wyraźnie poniżej stopy referencyjnej. Wobec niskiej świadomości gospodarstw domowych odnośnie do alternatywnych względem depozytów form oszczędzania (odnotujmy, że w 2025 r. roczna wartość sprzedaży oszczędnościowych obligacji skarbowych była na poziomie zaledwie miesięcznego napływu depozytów bankowych!) gospodarstwa domowe mogą w ten sposób subiektywnie zaniżać koszt alternatywny gromadzenia większych ilości gotówki.

Joanna Moskalik
dyrektor Departamentu Produktów i Doświadczeń Klientów Detalicznych Banku Pocztowego:

Zgodnie z najnowszymi danymi Narodowego Banku Polskiego wartość gotówki przekroczyła 484 mld zł i wzrosła w tym roku o 28,5 mld zł. Rosnącą wartość gotówki w obiegu przy jednoczesnej zaawansowanej cyfryzacji systemu płatniczego oraz konsekwentnie rosnącej liczbie i wartości transakcji bezgotówkowych, stawia przed bankami istotne wyzwanie.

Zapewnienie oczekiwanego przez klientów dostępu do gotówki wymaga utrzymania kosztownej infrastruktury i logistyki. Banki od wielu lat sukcesywnie ograniczają liczbę placówek i obsługę kasową, maleje także liczba bankomatów. Inwestycje w sektorze bankowym koncentrują się na rozwiązaniach cyfrowych, AI i cyberbezpieczeństwie.

Paradoksalnie, fizyczny pieniądz jest niezbędny dla zapewnienia konsumentom poczucia bezpieczeństwa i kontroli – szczególnie w okresie napięć geopolitycznych. To także forma zabezpieczenia na wypadek ewentualnych awarii w systemie bankowym.

Wyzwaniem dla banków jest zatem zapewnienie szeroko rozumianego bezpieczeństwa – zarówno w ramach nowoczesnych, wygodnych i przyjaznych usług cyfrowych, jak i łatwego dostępu do gotówki.