Gotówka jako infrastruktura krytyczna państwa

Tymczasem doświadczenia ostatnich lat pokazały, że takie postrzeganie roli gotówki jest niepełne.

– Ilość gotówki w obiegu stale rośnie. Jej wartość niedługo przekroczy pół biliona złotych. Jednak duża część tych wzrostów nie jest spowodowana potrzebą płatności gotówkowych. Ich podstawowa funkcja związana jest z poczuciem bezpieczeństwa, jakie daje gotówka. Jest to bezpośredni wpływ wstrząsów, które miały miejsce w ostatnich latach – zauważa Krzysztof Kołodziejczyk, wiceprezes zarządu Polskiej Organizacji Firm Obsługi Gotówki.

– Sytuacje kryzysowe z ostatnich lat powodowały, że okresowo popyt na gotówkę znacząco rósł. W pierwszych dniach wojny na Ukrainie zapotrzebowanie na złotówki było ok. 16 razy wyższe niż standardowo. Wspomniane zdarzenia kryzysowe skłoniły część klientów do przechowywania pewnego zapasu gotówki, która zapewnia możliwość zapłaty w sytuacjach tego wymagających. Udział gotówki w płatnościach ogółem stale maleje, jednak jej ilość w obiegu rośnie – nazywamy to paradoksem banknotów. Rola gotówki jednak się zmienia – z transakcyjnej na oszczędnościową, o czym świadczy rosnąca w obiegu liczba banknotów o wysokich nominałach, np. 200 i 500 zł – komentuje Łukasz Jagodziński, menedżer Zespołu Operacji Gotówkowych w BNP Paribas Banku Polska.

Współczesny system finansowy nie może być analizowany wyłącznie przez pryzmat efektywności kosztowej czy stopnia cyfryzacji procesów płatniczych. Coraz większego znaczenia nabiera bowiem odporność operacyjna, rozumiana jako zdolność instytucji finansowych do utrzymania kluczowych funkcji również w warunkach poważnych zakłóceń technologicznych, organizacyjnych lub geopolitycznych.

Wiąże się to z zasadniczą zmianą paradygmatu w podejściu do gotówki. Jeszcze kilka lat temu podstawowym celem banków było ograniczanie kosztów jej obsługi poprzez optymalizację sieci oddziałów, redukcję liczby kas czy migrację klientów do kanałów cyfrowych. Obecnie, przy zachowaniu tych samych celów efektywnościowych, równolegle wzrasta znaczenie zdolności do zapewnienia nieprzerwanego dostępu do gotówki w sytuacjach nadzwyczajnych. Oznacza to konieczność postrzegania krajowego obiegu gotówkowego jako jednego z filarów odporności infrastruktury finansowej.

Polska gospodarką o wysokim znaczeniu gotówki

Dane Narodowego Banku Polskiego potwierdzają, że pomimo dynamicznego rozwoju płatności bezgotówkowych gotówka zachowuje istotną rolę w gospodarce. W maju wartość znaków pieniężnych znajdujących się w obiegu wyniosła 482,5 mld zł i wartości te systematycznie rosną. W relacji do wielkości gospodarki wartość gotówki odpowiada w Polsce ok. 12% PKB. Analiza NBP wskazuje też, że Polska należała w ostatnich latach do państw charakteryzujących się jednym z najwyższych przyrostów wartości gotówki w obiegu spośród analizowanych gospodarek europejskich. Oznacza to, że proces cyfryzacji płatności nie eliminuje zapotrzebowania na pieniądz gotówkowy, lecz prowadzi do współistnienia dwóch komplementarnych modeli płatności.

– Udział gotówki w liczbie oraz wartości transakcji stopniowo maleje, choć pozostaje ona ważnym sposobem płatności dla wielu klientów. Jednocześnie ze względu na skalę działalności Biedronki – największej sieci handlowej w Polsce – nawet przy spadającym udziale ...