Odnowa czy odwrót?

Dr Maria Dunin-Wąsowicz
Przewodnicząca Związku Stowarzyszeń Forum Ruchu Europejskiego
Członek European Movement International/EMI, Bruksela

Obecny rok przyniósł nieznaną dotychczas odsłonę tradycyjnie postrzeganej współpracy UE-USA. Często określa się ją sformułowaniem „nowej normy”. Cechują ją silne napięcia polityczne, co skutkuje wzmacnianiem przez UE realizacji idei autonomii strategicznej w warunkach takich posunięć drugiej administracji Donalda Trumpa, jak interwencja w Iranie czy przymuszanie Ukrainy do zawarcia porozumienia z Rosją w myśl oczekiwań tej ostatniej.

W efekcie stosunki transatlantyckie stanęły przed wyzwaniem redefinicji współpracy we wszystkich czterech obszarach dotyczących – odpowiednio – bezpieczeństwa, handlu, międzynarodowych instytucji oraz demokratycznych wartości. Można także przyjąć, że konieczność rekonstrukcji relacji UE-USA stała się pochodną stanowiska, które nie tylko neguje obronę statusu PaxAmericana zainicjowanego w końcu lat 40. XX w., lecz wręcz wskazuje Europie stan wasalny wobec USA jako wzorcowy i równoznaczny z obowiązkiem podzielania przez nią wartości wyznawanych przez prezydenta Trumpa.

Po stronie Stanów Zjednoczonych

Druga prezydentura Donalda Trumpa, rozpoczęta 20 stycznia 2025 r., stanowi ideową replikę jego pierwszej kadencji. Przede wszystkim należy ją utożsamiać ze zdecydowanym zanegowaniem współpracy międzynarodowej na rzecz kontynuacji wdrażania neoimperialnej normy. Koncepcja izolacjonizmu, przyjęta już z początkiem pierwszej prezydentury (2017-2021), była zasadniczo marginalizowana przez przywódców USA od zakończenia II wojny światowej. Przez cały okres powojenny Ameryka ustanawiała swoje przywództwo poprzez wypełnianie roli globalnego lidera wolności i demokracji obozu zachodniego. Trump zanegował te podstawy, podejmując różne decyzje i działania, w tym wycofanie członkostwa państwa z porozumienia paryskiego w sprawie zmian klimatycznych w 2025 r. i ze Światowej Organizacji Zdrowia w styczniu 2026 r., zawieszenie resetu z Rosją w marcu 2025 r. czy wszczęcie interwencji w Iranie w lutym 2026 r.

Aktywizm polityczny USA w przypadku stosunków z Europą spowodował, że stały się one nie tylko transakcyjne, ale zaczęły przypominać szantaż demonstrujący zasadę, że „…siła jest prawem”. Przykładem jest świadomie realizowana polityka ekspansji Trumpa zastosowana w przypadku Grenlandii, pomijając absurdalny charakter jego pomysłu, trzeba podkreślić, że duńska konstytucja nie pozwala na sprzedaż tego kontrolowanego przez ten kraj terytorium.

Wszystkie wspomniane posunięcia są prowadzone w warunkach systematycznego wzmacniania finansowego amerykańskiego kompleksu wojskowo-obronnego, w tym jego modułu związanego z cyberbezpieczeństwem. Są one równoznaczne ze zwiększeniem zaangażowania Pentagonu w działalność gospodarczą, a w szczególności w intensyfikację badań oraz eksport krajowego sprzętu wojskowego. Przyjętą praktykę potwierdzają dwie amerykańskie strategie bezpieczeństwa narodowego i obrony narodowej opublikowane w grudniu 2025 r. i styczniu 2026 r. Obie wyraźnie podkreślają zamiar przywrócenia przewagi USA na półkuli zachodniej, do czego nie dążył były prezydent Joe Biden, którego priorytety były formułowane ze względu na zagrożenia dla bezpieczeństwa ze strony Chin, Iranu, Korei Północnej i Rosji.

Obecne strategie wskazują konieczność redukcji zaangażowania USA w Azji Wschodniej, na Bliskim Wschodzie i w Europie. Równolegle zachowania Donalda Trumpa, mimo obietnic w kampanii prezydenckiej o szybkim zakończeniu wojny w Ukrainie, sugerują zdystansowanie USA wobec wcześniejszego stanowiska, przy jednoczesnej demonstracji wsparcia dla prezydenta Rosji Władimira Putina.

Koncepcje okrojenia pomocy Stanów Zjednoczonych dla Ukrainy i odcięcia się od współpracy z Europą potwierdza ich zaangażowanie w Iranie rozpoczęte 28 lutego 2026 r. i prowadzone – wraz z Izraelem – pod hasłem „Furii Epickiej”. Celem ofensywy ma być unicestwienie reżimu Korpusu Strażnikó...