Prawie 1/2 firm wstrzymuje plany rozwojowe przez rosnące koszty i miliardowe zaległości

Według danych GUS inflacja w Polsce w marcu 2026 r. wyniosła 3 proc. rdr oraz 1,1 proc. mdm, co oznacza wyraźne przyspieszenie względem lutego ’26. Wzrost cen był w dużej mierze związany ze skokiem cen ropy i gazu po zaostrzeniu sytuacji na Bliskim Wschodzie.

Obraz dzisiejszego rynku determinują również twarde dane o przeterminowanym zadłużeniu, które pokazują skalę problemu z rozliczeniami między różnymi sektorami gospodarki.

Według Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor oraz bazy informacji kredytowej BIK, łączna kwota zaległości kredytowych i pozakredytowych przedsiębiorstw na koniec lutego przekroczyła 46,2 mld zł. W ujęciu rocznym oznacza to wzrost o prawie 2,5 mld zł (5,7 proc.), co dowodzi, że problemy finansowe podmiotów gospodarczych ulegają niebezpiecznej kumulacji.

 – Skala problemu staje się jeszcze wyraźniejsza, gdy spojrzymy na obciążenia przypadające na pojedyncze przedsiębiorstwa. Obecnie na jednego niesolidnego dłużnika przypada średnio prawie 150 tys. zł zaległych zobowiązań.

Tak wysoki poziom zamrożonego kapitału bezpośrednio uderza w fundamenty zaufania w relacjach biznesowych – aż 87 proc. przedsiębiorców deklaruje, że ich kontrahenci spóźniają się z płatnościami za wystawione faktury.

W warunkach rosnących kosztów stałych, brak terminowych wpływów staje się dla wielu firm barierą nie do przejścia, ograniczającą zarówno bieżącą działalność operacyjną jak i możliwości dalszego rozwoju – wskazuje Paweł Szarkowski, prezes BIG InfoMonitor.

Czytaj także: Konflikt na Bliskim Wschodzie zwiększa ryzyko niewypłacalności firm

Koszty operacyjne i presja fiskalna barierą dla stabilnego wzrostu

Analiza nastrojów przedsiębiorców wskazuje na narastające zjawisko „drożyzny systemowej”, która staje się główną barierą wzrostu gospodarczego. Najczęściej wskazywanym wyzwaniem na 2026 rok jest wzrost ogólnych kosztów prowadzenia działalności – na ten czynnik zwraca uwagę 37 proc. firm.

Wśród konkretnych obszarów budzących największy niepokój dominuje nieprzewidywalność cen energii, gazu i paliw, którą jako kluczowe ryzyko wskazuje 29 proc. badanych. To właśnie te koszty najsilniej drenują marże, uniemożliwiając firmom budowanie kapitału zapasowego na trudniejsze czasy.

Niepewność potęguje dodatkowo otoczenie regulacyjne.  Przedsiębiorcy z dużą obawą patrzą na składki ZUS, które dla 29 proc. badanych firm stanowią obecnie największą bolączkę. Równie dotkliwe są niekorzystne zmiany podatkowe (23 proc.) oraz presja płacowa, napędzana kolejnymi podwyżkami płacy minimalnej (19 proc.).

W efekcie skumulowana presja fiskalna i kosztowa jest postrzegana jako zagrożenie dla stabilności działalności przez niemal połowę firm, co sprawia, że obawy o utrzymanie płynności finansowej (21 proc.) stają się naturalną reakcją obronną.

– Obecnie obserwujemy u przedsiębiorców próby adaptacji do warunków permanentnej niepewności. Przy obecnej strukturze kosztów w Polsce, kluczowym warunkiem stabilności staje się żelazna dyscyplina w zakresie zarządzania wydatkami i rygorystyczne zabezpieczanie płynności finansowej – komentuje dr hab. Waldemar Rogowski, główny analityk BIG InfoMonitor.

– Firmy mają świadomość, że każdy dzień opóźnienia w płatności ze strony kontrahenta, przy tak wysokich kosztach finansowania i energii, generuje realną stratę, której nie da się już odrobić prostym wzrostem wolumenu sprzedaży.

Dlatego optymizm, który obserwowaliśmy jeszcze niedawno, ma dziś charakter warunkowy i opiera się głównie na nadziei, że dynamika wzrostu kosztów w końcu wyhamuje. W tym kontekście słowem roku dla przedsiębiorców staje się dziś – „odporność” – dodaje.

Obecną sytuację gospodarczą i geopolityczną negatywnie ocenia niemal 40 proc. przedsiębiorców

Negatywna ocena otoczenia gospodarczego i geopolitycznego deklarowana przez blisko 40 proc. podmiotów, przekłada się na konkretne decyzje o charakterze strategicznym. Przedsiębiorstwa przestały patrzeć na rynek przez pryzmat szans, a coraz częściej – przez pryzmat zagrożeń.

Efektem tego jest „inwestycyjny hamulec bezpieczeństwa”. Co trzeci przedsiębiorca ogranicza nakłady na modernizację, a ponad 13 proc. całkowicie je wstrzymuje. Łącznie aż 45 proc. badanych przyznaje, że obecny klimat gospodarczy skutecznie zniechęca ich do ekspansji czy otwierania nowych projektów biznesowych.

Sytuację dodatkowo pogarszają zatory płatnicze. Aż 87 proc. firm przyznaje, że ich kontrahenci spóźniają się z regulowaniem należności. Wśród podmiotów stosujących odroczone terminy płatności, ponad połowa posiada należności przeterminowane o ponad miesiąc, a niemal 29 proc. czeka na zapłatę ponad dwa miesiące. Dla blisko 74 proc. badanych jest to czynnik bezpośrednio wpływający na kondycję ich biznesu, co w warunkach utrzymującej się drożyzny skłania przedsiębiorców do coraz bardziej zachowawczych, a często również radykalnych decyzji operacyjnych.

– Zaufanie w obrocie gospodarczym uległo wyraźnemu nadszarpnięciu, co zmusza firmy do podejmowania zdecydowanych kroków prewencyjnych. Przedsiębiorcy coraz częściej stawiają na twarde warunki współpracy, takie jak: systemy przedpłat, które planuje wprowadzić 19 proc. firm, czy wnikliwa weryfikacja partnerów przed podpisaniem kontraktu.

W 2026 roku aż 76 proc. przedsiębiorców planuje podjąć aktywne działania ograniczające ryzyko zatorów płatniczych. W warunkach miliardowego zadłużenia całego sektora, informacja o wiarygodności płatniczej kontrahenta staje się dziś nie tylko narzędziem zarządzania ryzykiem, ale istotnym elementem strategii przetrwania – podkreśla Paweł Szarkowski.

Aktualna sytuacja przedsiębiorstw wymaga od zarządzających dużej zwinności i elastyczności operacyjnej, w tym odejścia od tradycyjnych modeli planowania. Kumulacja wysokich kosztów stałych oraz obciążeń fiskalnych sprawia, że priorytetem staje się efektywne zarządzanie kapitałem obrotowym.

Bez ustabilizowania dyscypliny płatniczej i wyhamowania dynamiki wzrostu wydatków, skłonność firm do podejmowania nowych projektów inwestycyjnych pozostanie na poziomie, który może utrudnić szybką modernizację polskiego biznesu i wdrażanie nowoczesnych technologii w nadchodzących miesiącach.

Kluczowe dane – polskie firmy w I/II kwartale 2026

•         87 proc. firm deklaruje, że ich kontrahenci spóźniają się z płatnościami za faktury;

•         prawie połowa przedsiębiorstw ogranicza plany ekspansji lub wstrzymuje nowe projekty rozwojowe z powodu niepewności rynkowej;

•         40 proc. badanych negatywnie ocenia wpływ obecnej sytuacji gospodarczej i geopolitycznej na funkcjonowanie swojego biznesu;

•         dla niemal co trzeciej firmy największą obawą kosztową jest nieprzewidywalność cen energii, gazu i paliw;

•         74 proc. podmiotów potwierdza, że przeterminowane należności mają realny, negatywny wpływ na kondycję ich biznesu.

***

Badanie „Skaner MSP” realizowane wśród mikro, małych i średnich firm, przeprowadzone przez Instytut Badań i Rozwiązań B2B Keralla Research, na próbie 500 firm sprzedających z odroczonym terminem płatności, techniką wywiadów telefonicznych, 2Q2026.