Obciążenia sektora bankowego (2)

Agnieszka Nierodka
Ekonomistka, doradczyni zarządu w Zespole Badań i Analiz Związku Banków Polskich

Trzeci panel poświęcono problematyce domknięcia luki finansowej w kontekście wielkich inwestycji infrastrukturalnych. Profesor SGH dr hab. Mariusz Jan Radło przedstawił wnioski z raportu „Wymagany poziom kredytowania polskiej gospodarki w warunkach transformacji”, poświęconego temu, jaką skalę finansowania dłużnego trzeba uruchomić, aby sprostać inwestycjom modernizacyjnym w perspektywie najbliższych kilkunastu lat. Punktem wyjścia do dyskusji była teza, że Polska przeszła szybki proces konwergencji dochodowej po akcesji do UE, ale dalsze doganianie będzie coraz trudniejsze bez przyspieszenia inwestycji i wzrostu produktywności, przy rosnącej presji demograficznej, energetyczno-klimatycznej i technologicznej.

W tym kontekście zarysowano łączną skalę potrzeb inwestycyjnych rzędu ok. 4 bln zł, skoncentrowanych w czterech obszarach: energetyce (w tym OZE, sieci i atom), cyfryzacji (e-usługi, infrastruktura cyfrowa i cyberbezpieczeństwo), infrastrukturze transportowej oraz obronności. Podkreślono, że przy takiej skali nakładów budżet państwa nie będzie w stanie samodzielnie udźwignąć ciężaru finansowania, a wraz z wygasaniem części transferów unijnych po 2026-2029 r. rosnąć będzie znaczenie finansowania dłużnego i rola krajowego systemu bankowego jako głównego kanału mobilizacji kapitału prywatnego. W tym kontekście prof. Mariusz Radło przedstawił kluczową tezę ilościową: kredyty dla przedsiębiorstw w Polsce odpowiadają obecnie jedynie za ok. 11% PKB (po spadku z poziomów ok. 15-16% w przeszłości), tymczasem aby sfinansować transformację do 2035 r., relacja ta powinna wzrosnąć do 20-25% PKB. Oznacza to potrzebę zwiększenia wolumenu kredytu firmowego o ok. 1 bln zł oraz osiągnięcie poziomu 875-1050 mld zł do 2035 r.

Zaznaczono zarazem, że konieczne jest przełamanie strukturalnej pułapki niskiej akumulacji kapitału: zbyt mała baza kapitałów własnych firm ogranicza ich zdolność kredytową i zamyka błędne koło niskich inwestycji, niskiej produktywności i ograniczonego popytu na finansowanie bankowe. Jakkolwiek w ujęciu bilansowym udział kredytów i pożyczek w pasywach polskich przedsiębiorstw nie odbiega drastycznie od UE, to w relacji do PKB różnice są zasadnicze – słabsza jest przede wszystkim skala kapitału własnego i ogólna zasobność kapitałowa gospodarki. W ujęciu makro wskazano na sprzężenie fiskalno-bankowe: rosnący dług i deficyt publiczny zwiększają absorpcję bilansów banków przez obligacje Skarbu Państwa, a konstrukcja podatku bankowego dodatkowo wzmacnia wypychanie kredytu dla sektora prywatnego.

Równolegle podkreślono wpływ otoczenia regulacyjnego (wymogi kapitałowo-płynnościowe, MREL, składki na BFG) oraz ryzyk prawnych i interwencyjnych, które w ostatnich latach podnosiły koszt działania i skłonność banków do ostrożności w finansowaniu długoterminowym. W tym kontekście zarekomendowano m.in. reformę podatku bankowego w kierunku sprzyjającym kredytowaniu inwestycji (zmiana podstawy na pasywa lub dochody przy wyłączeniach dla kredytów rozwojowych), redukcję klina regulacyjnego oraz ograniczanie ryzyka prawnego m.in. poprzez standaryzację umów i rozwiązania gwarancyjne. Całość wystąpienia prowadziła do wniosku, że bez korekt instytucjonalno-regulacyjnych i bez odbudowy akumulacji kapitału po stronie przedsiębiorstw nie uda się osiągnąć skali kredytowania koniecznej do sfinansowania transformacji w tempie odpowiadającym ambicjom rozwojowym kraju.

Wsparcie samorządów

Potencjał do wsparcia inwestycji ze strony jednostek samorządu terytorialnego przedstawiła dr Katarzyna Maj-Serwatka (UEK), zaprezentowała wnioski z raportu „Uwarunkowania absorpcji środków z KPO w kontekście sytuacji finansowej JST”. Wystąpienie koncentrowało się na ocenie, czy kondycja finansowa jednostek samorządu terytorialnego w latach 2020-2024 (z uzupełnieniem o najnowsze dane za trzy kwartały 2025 r.) stanowi barierę dla absorpcji środków z KPO, a także na identyfikacji ryzyk i implikacji dla współpracy JST z sektorem bankowym.

Trzon prezentacji stanowiła diagnoza sytuacji dochodowo-wydatkowej i zadłużeniowej JST. Na podstawie danych budżetowych wykazano, że mimo silnie zmiennego otoczenia (pandemia, skutki agresji Rosji na Ukrainę, szok energetyczny oraz liczne zmiany regulacyjne) samorządy w badanym okresie zachowały relatywną stabilność finansową. Podkreślono jednocześnie, że w wielu kategoriach JST pogorszyły się wybrane wskaźniki związane z nadwyżką operacyjną i samofinansowaniem, co oznacza większą zależność inwestycji od finansowania zewnętrznego, ale nie przekłada się na przekroczenie progów bezpieczeństwa zadłużeniowego. Jako ilustrację przywołano wzrost zobowiązań ogółem JST na koniec 2024 r. do 111,1 mld zł oraz ocenę, że udział zobowiązań w dochodach ogółem pozostawał poniżej 40%, czyli na poziomie, który – w ujęciu syntetycznym – nie powinien blokować przedsięwzięć inwestycyjnych. W konsekwencji dr Katarzyna Maj-Serwatka sformułowała wniosek, że sytuacja finansowa JST jako taka nie stanowi dziś kluczowej ...