Projekt rozwiązań przejściowych dla wymogów kapitałowych z tytułu ryzyka rynkowego

Joanna Tylińska
doradca zarządu ZBP
Zespół Ekonomiczno-Regulacyjny
Członek Komitetu Federacji Unii Bankowej
Sekretarz Komitetu Regulacji NADZORCZYCH ZBP

Pierwszym krokiem do wdrożenia było wprowadzenie przez UE, w maju 2019 r., wymogu sprawozdawczości¹ opartego na FRTB². Drugi etap został zakończony w 2024 r. wraz z wejściem w życie CRR3³, które oprócz wprowadzenia do ram zmian wynikających z przeglądu FRTB, przekształciło istniejące wymogi dotyczące sprawozdawczości w zakresie ryzyka rynkowego w wiążące wymogi kapitałowe.

Skoro FRTB ma wejść w życie z końcem 2026 r., Komisja Europejska – aby zachować równe warunki działania dla banków w UE – musi podjąć decyzję, co dalej z nowymi wymogami w zakresie ryzyka rynkowego. Konkurencja między bankami działającymi na arenie międzynarodowej jest w tym obszarze bardzo intensywna ze względu na łatwość, z jaką mogą funkcjonować w różnych jurysdykcjach (w tym między państwami członkowskimi a państwami trzecimi lub za pośrednictwem oddziałów). Zarówno w Wielkiej Brytanii⁴, jak i w USA⁵ ­odnotowano postęp we wdrażaniu standardów FRTB, jednak z kolejnymi opóźnieniami w pełnym dostosowaniu do nowych wymogów. W Wielkiej Brytanii 20 stycznia br. opublikowano „Implementation of Basel 3.1: Final rules”, zaś w USA po fali krytyki ze strony rynku, w 2026 r. oczekiwana jest nowa, „neutralna kapitałowo” propozycja.

Nowe zasady

Standardy Bazylei III⁶ dotyczące ryzyka rynkowego – znane również jako fundamentalny przegląd portfela handlowego (FRTB) – zostały opracowane przez Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego, w odpowiedzi na słabości ram ostrożnościowych w zakresie ryzyka rynkowego ujawnione przez globalny kryzys finansowy w 2008 r. Celem FRTB było ustanowienie nowych, solidniejszych zasad określania wymogów kapitałowych dla instrumentów finansowych banków przeznaczonych do działalności handlowej (np. akcji, obligacji, instrumentów pochodnych).

FRTB rewiduje wszystkie kluczowe elementy ram ryzyka rynkowego: wprowadza bardziej restrykcyjne warunki brzegowe dla portfela handlowego i bankowego z precyzyjną listą instrumentów przypisanych do poszczególnych portfeli. Nowa (tzw. alternatywna) metoda standardowa opiera się na trzech elementach: metodzie wykorzystującej wskaźniki wrażliwości (SbM), wymogu z tytułu niewykonania zobowiązania (DRC) oraz wymogu z tytułu ryzyka rezydualnego (RRAO). Gruntownie przebudowuje również podejście oparte na modelach wewnętrznych (IMA), lepiej uwzględniając ryzyko skrajne i brak płynności rynku w scenariuszach stressowych, z bardziej szczegółowym i wymagającym procesem zatwierdzania modeli, opartym na poszczególnych jednostkach odpowiedzialnych za handel (tzw. deskach).

W przepisach uwzględniono również rozwiązania dla mniejszych banków o niewielkiej skali działalności handlowej – zakłada się stosowanie przez nie metody uproszczonej. W porównaniu do standardowej, bazującej na wrażliwościach, metoda uproszczona (SSA) nie wymaga stosowania wymogów kapitałowych dla ryzyka vega i krzywizny (curvature risk), upraszcza kalkulację ryzyka bazowego (basis risk), redukuje scenariusze korelacji stosowane w obliczeniach. Wymogi kapitałowe są często prostszą sumą arytmetyczną ryzyka z czterech głównych klas: stopy procentowej, walutowego, kapitałowego i towarowego.

Dwa rozwiązania przejściowe

W związku z kończącym się terminem dla wdrożenia FRTB w UE, KE – w związku z utrzymującą się niepewnością, co do harmonogramu wdrażania i ostatecznych przepisów w innych jurysdykcjach – przygotowała projekt⁷ rozwiązań przejściowych na trzy lata. Na mocy art. 461a CRR zaproponowała dwa rozwiązania:

• po pierwsze – wprowadzenie ukierunkowanych środków pomocowych,
• po drugie – wprowadzenie mnożników na okres do trzech lat w zakresie wymogów dotyczących funduszy własnych dla ryzyka rynkowego.

Element pierwszy

Pierwszym elementem zaproponowanym w projekcie jest wprowadzenie tymczasowych, bardziej solidnych i wrażliwych na ryzyko ram ostrożnościowych dla kapitalizacji ryzyka rynkowego przez banki.

Komisja Europejska zaproponowała stopniowe wprowadzanie wymogów w zakresie funduszy własnych dla ryzyka rynkowego, związanego z niemodelowalnymi czynnikami ryzyka (NMRF) w metodzie IMA. W FRTB określono bowiem bardzo rygorystyczne wymagania, które musi spełniać czynnik ryzyka, aby mógł zostać uznany za modelowalny, oraz test kwalifikowalności czynnika ryzyka (RFET), który banki są zobowiązane przeprowadzać kwartalnie w celu identyfikacji czynników ryzyka modelowalnych i niemodelowalnych. Ze względu na bardzo ograniczone dotychczasowe wdrożenie modeli wewnętrznych dla ryzyka rynkowego oraz znaczne opóźnienia we wdrażaniu FRTB w głównych jurysdykcjach rozwój baz danych, wykorzystywanych do wyliczania niemodelowalnych czynników ryzyka, od zewnętrznych dostawców pozostaje ograniczony. Kalibracja ram NMRF w przypadku braku danych rynkowych może sprawić, że wymogi kapitałowe określone dla ...