Obciążenia sektora bankowego

Agnieszka Nierodka
Ekonomistka, doradczyni Zarządu
w Zespole Badań I Analiz
Związku Banków Polskich

Hasło przewodnie tegorocznej konferencji, która odbyła się 19 lutego 2026 r. w Warszawie, brzmiało: „Dekada z podatkiem bankowym: skala obciążeń sektora bankowego i ich skutki dla finansowania potrzeb inwestycyjnych polskiej gospodarki”. W trakcie prezentowania raportów, opracowanych w ramach PAB-WIB, dokonano bilansu dekady obciążeń, przez wnioski o zdolności sektora do budowy kapitału, po pytanie kluczowe dla gospodarki: jak w warunkach dużego impulsu inwestycyjnego do 2030 r. domknąć lukę finansową bez podcinania źródeł długoterminowego finansowania.

Kumulacja wyzwań

Konferencję PAB-WIB otworzył prezes Związku Banków Polskich dr Tadeusz Białek. Mówił o dekadzie z podatkiem bankowym i jego konsekwencjach dla zdolności sektora do finansowania potrzeb inwestycyjnych polskiej gospodarki. W wystąpieniu powitalnym podkreślił, że spotkanie odbywa się w momencie kumulacji wyzwań: z jednej strony Polska stoi przed silnym impulsem inwestycyjnym do 2030 r. (energetyka, bezpieczeństwo, infrastruktura), z drugiej zaś finansowanie tych potrzeb przebiega w warunkach rosnącej niepewności regulacyjnej, narastających kosztów zgodności, materializującego się ryzyka prawnego oraz skumulowanych obciążeń fiskalnych i parafiskalnych.

Prezes ZBP zaznaczył, że sektorowi nie chodzi o zniesienie obciążeń, lecz o takie ich ukształtowanie, które nie będzie blokowało finansowania rozwoju gospodarczego, przy zachowaniu bezpieczeństwa sektora i stabilności finansów publicznych. Temu celowi służyła – jak wskazał – idea debaty strategicznej ujętej hasłem „Kontrakt na finansowanie rozwoju: państwo-banki-rynek po dekadzie podatku bankowego”. Uzasadniając potrzebę takiego kontraktu, zwrócił uwagę na efekt rosnących obciążeń sektora dla akcji kredytowej: relacja kredytów dla sektora niefinansowego do PKB spadła z blisko 50% w 2016 r. do ok. 31% na koniec 2025 r., co unaocznia dylemat między potrzebą stabilnych dochodów państwa a potrzebą silnego, kapitałowo zdolnego sektora bankowego, gotowego finansować transformację.

Również wiceprezes Warszawskiego Instytutu Bankowości dr Michał Polak podkreślił, że nie do przecenienia są dostarczane w ramach PAB-WIB wysokiej jakości analizy i badania z obszaru cyberbezpieczeństwa i nowych technologii, wyzwań prawnych i związanych ze zrównoważonym rozwojem, a także szeroko rozumianego otoczenia sektora bankowego. Prace te przyczyniają się tym samym do podnoszenia poziomu bezpieczeństwa usług bankowych, a także znacząco wspierają ZBP w dyskusjach z regulatorami rynku.

Rosnące obciążenia

Punktem wyjścia konferencji była prezentacja wyników raportu, będącego efektem współpracy pomiędzy PAB-WIB a Szkołą Główną Handlową w Warszawie, dotyczącego propozycji zmiany zasad wymiaru podatku bankowego w Polsce w kierunku zwiększenia zdolności sektora bankowego do finansowania gospodarki. Prezentujący raport dr Tomasz Pawlonka, dyrektor Programu Analityczno-Badawczego, osadził polską konstrukcję podatku bankowego w szerszym kontekście europejskim i historycznym. Podkreślił, że pierwotna logika podatków bankowych w Europie wiązała się z kosztami stabilizacji sektora po kryzysach, zaś w Polsce – podatek wprowadzony w 2016 r. był od początku rozwiązaniem stricte budżetowym, a nie mechanizmem kompensującym koszty pomocy publicznej, z której polski sektor bankowy nie korzystał. Ponadto dla wpływu podatku bankowego na sektor kluczowe okazały się różnice w podstawie opodatkowania. W Unii Europejskiej najczęściej stosuje się podstawę opartą na pasywach (z pomniejszeniami), podczas gdy podatek od aktywów jest rozwiązaniem rzadkim i poza Polską występował w UE w węższym zakresie, głównie na Węgrzech.

Istotnym elementem wystąpienia była ocena obciążeń sektora w Polsce na tle Europy oraz ich konsekwencji dla struktury bilansu banków. ...