Zmiany w krajobrazie polskich finansów

Lata 90. XX w. to w Polsce okres głębokiej transformacji systemowej – przekształcenie gospodarki centralnie planowanej w gospodarkę rynkową spowodowało radykalną rewizję instytucji i mechanizmów funkcjonowania rynku finansowego. Reformy obejmowały liberalizację polityki pieniężnej, stworzenie ram instytucjonalnych dla bankowości komercyjnej oraz budowę podstawowego rynku papierów wartościowych i rynków pieniężnych. Kluczowym punktem była budowa efektywnego systemu bankowego oraz instytucji nadzoru, które wspierały rozwój kredytu, depozytów i instrumentów finansowych.

Transformacja kraju i bankowości

– Przemiana ustrojowa, jaka dokonała się w Polsce po 1989 r., to było wydarzenie na skalę światową i eksperyment, dla którego nie było instrukcji. W rezultacie mieliśmy do czynienia ze zjawiskami zarówno pozytywnymi, jak i negatywnymi. Tak też było w bankowości – komentuje prof. Elżbieta Mączyńska, ekonomistka, wieloletnia przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego. – Główną pozytywną zmianą w bankowości było ustanowienie, w wyniku ustrojowej transformacji, konkurencji międzybankowej. Wcześniej tego nie było, ponieważ każdy bank państwowy miał przydzielony sektor, w którym działał – dodaje.

W okresie transformacji usunięto mechanizmy centralnego dirigizmu – zliberalizowano kurs złotego, co umożliwiło rozwój rynku walutowego i instrumentów pochodnych, a równolegle zapoczątkowano proces denacjonalizacji banków i prywatyzacji instytucji państwowych. Sektor bankowy w Polsce po 1991 r. przeszedł gruntowną modernizację. Z systemu monolitycznego dominacji NBP do wielosegmentowego rynku banków komercyjnych, spółdzielczych oraz instytucji specjalistycznych. Reforma legislacyjna na przełomie lat 80. i 90. XX w. wprowadziła dwustopniowy system bankowy i ramy prawne dla banków komercyjnych, co było fundamentem dla ich autonomii i konkurencyjności.

W kolejnych dekadach wiele banków zostało przejętych lub skonsolidowanych z kapitałem zagranicznym, co przyspieszyło adaptację międzynarodowych standardów zarządzania i technologii.

– Po transformacji powstały nowe banki, zmieniły się struktury i pojawiła się konkurencja, która sprzyjała rozwojowi. Dzięki napływowi kapitału zagranicznego nastąpił szybki rozrost sektora bankowego. Banki stały się prekursorem postępu w sferze technologii, modeli i jakości zarządzania, czy procedur finansowych, co promieniowało też na inne sektory gospodarki – wskazuje prof. Elżbieta Mączyńka.

W szczytowym okresie kapitał zagraniczny osiągnął ok. 70% udziału w sektorze bankowym, co jej zdaniem ujawniło też negatywne konsekwencje choćby w postaci transferowania zysków do krajów macierzystych.

– Dlatego też mniej więcej od 2020 r. zapoczątkowany został proces repolonizacji banków w naszym kraju. Co ważne, dokonywało się to nie pod administracyjnym przymusem, lecz wyłącznie na zasadach wolnorynkowych – podkreśla prof. Mączyńska.

W strukturze finansowej Polski banki przez długi czas dominowały aktywami systemu finansowego i pozostawały głównym kanałem transferu kredytowego dla gospodarki, choć ich relatywne znaczenie zmieniało się w zależności od dynamiki rynków kapitałowych.

Rynki i płatności

Równolegle rozwijał się rynek kapitałowy. Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie, reaktywowana na począ...