Polskie banki cyfrową bramą do urzędów administracji publicznej
W czwartek 15 stycznia 2026 r. odbył się 103 webinar PAB WIB dotyczący omówienia raportu „Przejmowanie zadań administracji publicznej przez banki – skala zjawiska, konsekwencje, doświadczenia w innych krajach”, opracowanego w ramach PAB WIB przez dr. Michała Jabłońskiego, prof. ucz. dr hab. Krzysztofa Koźmińskiego, prof. ucz. dr hab. Jana Rudnickiego i mec. Seweryna Sasina.
Nowy model świadczenia usług publicznych: od administracji władczej do partnerstwa i governance
Punktem wyjścia debaty była szersza zmiana w zarządzaniu publicznym. W wielu krajach, od lat 80. XX w., administracja przeszła drogę od „odchudzania państwa” i ograniczania kosztów biurokracji do koncepcji New Public Management i governance, w których liczą się efektywność, mierzalne rezultaty, specjalizacja oraz wykorzystywanie narzędzi i zasobów dostępnych poza sektorem publicznym.
W praktyce oznacza to większą skłonność do powierzania określonych czynności podmiotom prywatnym – przy zachowaniu odpowiedzialności państwa za standard i nadzór. W takim paradygmacie banki są naturalnym partnerem: dysponują dojrzałą infrastrukturą cyfrową, standardami bezpieczeństwa i masową bazą użytkowników.
Z perspektywy obywatela bankowość elektroniczna jest zaś środowiskiem codziennym – a więc bariera wejścia do e-usług publicznych jest niższa. Jak zaakcentował prof. Krzysztof Koźmiński, transfer zadań publicznych do kanałów prywatnych musi być osadzony w jednoznacznych podstawach ustawowych, zgodnie z zasadą legalizmu.
Sam fakt, że czynność wykonuje podmiot prywatny, nie pozbawia jej charakteru publicznego – o ile państwo zachowuje odpowiedzialność za prawidłową realizację zadania.
Państwo chętnie korzysta z infrastruktury bankowej
W tym kontekście powstaje też pytanie o bezpieczeństwo usług realizowanych przez podmioty prywatne – jednak infrastruktura bankowa z natury rzeczy jest wysoce bezpieczna i podlega ścisłemu nadzorowi. Ponadto banki – w świetle badań – cieszą się bardzo wysokim zaufaniem społeczeństwa, zatem ryzyka te są na bieżąco mitygowane, co potwierdza też orzecznictwo.
Warto zauważyć, że 96% dorosłych obywateli Polski jest klientami banków, zatem jeśli państwo chce efektywnie do nich dotrzeć – banki są do tego świetnym wyborem. Znajduje to swoje potwierdzenie np. w statystykach dostępu do platformy ePUAP, gdzie blisko 55% użytkowników loguje się za pomocą infrastruktury bankowej.
Polski sektor bankowy jest jednym z najbardziej nowoczesnych na świecie – i państwo wydatnie z tego korzysta.
Skala zjawiska w Polsce: bank jako powszechny kanał e-identyfikacji i logowania
Mec. Seweryn Sasin przywołał w tym kontekście, że przejmowanie zadań publicznych przez banki jest osadzone w konkretnych przepisach prawa – warto wskazać tu art. 6 ust. 1 pkt 6a prawa bankowego, na mocy którego banki mogą świadczyć usługi zaufania oraz wydawać środki identyfikacji elektronicznej; czy też art. 19a ust. 2a-3 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne – umożliwiający uwierzytelnienie w ePUAP poprzez systemy bankowe.
W rezultacie, banki stały się bramą do urzędów administracji publicznej – w szczytowych dniach odnotowuje się nawet około 1,4 mln uwierzytelnień dziennie, a samo potwierdzenie tożsamości w bankowości elektronicznej może trwać jedynie około 20 sekund.
Skala i szybkość procesu tłumaczą, dlaczego dla wielu użytkowników to właśnie bank jest pierwszym wyborem przy korzystaniu z e-administracji. W praktyce kanały bankowe umożliwiają dostęp do szeregu usług publicznych – od logowania do portali administracji, po wykorzystywanie profilu zaufanego i powiązanych narzędzi.
Co istotne, banki w Polsce nie tylko wspierają potwierdzanie tożsamości. Ustawodawca przewidział również składanie wniosków w niektórych programach publicznych bezpośrednio przez system bankowy (m.in. w obszarze świadczeń rodzinnych i wybranych instrumentów wsparcia). Jest to nie tylko znaczące ułatwienie dla obywateli, ale też sposób na wydatne odciążenie administracji publicznej.
Dwa studia przypadku: ePUAP oraz Twój e-PIT
ePUAP przedstawiono jako przykład, w którym integracja z rozwiązaniami bankowymi istotnie wpływała na użyteczność platformy. W Polsce działa ok. 1500 urzędowych punktów potwierdzania tożsamości, jednak użytkownicy chętnie wybierają potwierdzenie przez bankowość. Łączne wydatki na budowę, wdrożenie i utrzymanie ePUAP i ePUAP2 w latach 2008-2015 miały wynieść niemal 108,5 mln zł, a koszt utrzymania ePUAP2 do 2020 r. szacowano na ok. 123 mln zł.
Po umożliwieniu logowania się do ePUAP za pomocą technologii bankowych popularność profilu zaufanego wzrosła skokowo – pomiędzy 2018 r., a 2022 r. dziesięciokrotnie! Potwierdza to tezę, że bez technologii bankowych, usługi ePUAP, profilu zaufanego oraz inne działania państwa w tym obszarze okazałyby się niepowodzeniem, a z pewnością zainteresowanie korzystania z nich przez obywateli byłoby zdecydowanie niższe.
Drugim przykładem jest usługa „Twój e-PIT”. Automatyzacja rozliczeń podatkowych i łatwy dostęp – również przez bankowość elektroniczną – przełożyły się na masową adopcję. W 2024 r. z usługi skorzystało ponad 12 mln podatników (dla rozliczeń za 2023 r.), a ok. 95% zeznań PIT w Polsce składanych jest elektronicznie. To pokazuje, że wygodny kanał dostępu jest często warunkiem skali, a skala jest warunkiem opłacalności e-usług.
Koszty banków i oszczędności państwa
Prof. K. Koźmiński, że wszystkie usługi w zakresie realizowania zadań administracji publicznej sektor bankowy świadczy nieodpłatnie. Prawodawca założył bowiem, że banki mają doświadczenie w świadczeniu usług masowych, zaś włączenie ich do systemu usług publicznych da im możliwość pozyskania nowych klientów.
Nie zmienia to jednak faktu, że szacowany koszt wdrożenia Profilu Zaufanego na poziomie pojedynczego banku wynosi pomiędzy 2 do 7 mln zł w zależności od wielkości banku. Utrzymanie tego systemu kosztuje pojedynczy bank pomiędzy 1 a 6,5 mln złotych rocznie. Szacunki zintegrowane na poziomie sektora bankowego to minimum 200 – 400 mln zł rocznie – a mówimy wyłącznie o kosztach ponoszonych przez banki w związku z Profilem Zaufanym.
W kontrze do kosztów banków warto podkreślić korzyści po stronie państwa i społeczeństwa. Roczne oszczędności państwa i społeczeństwa wynikające z wykorzystania infrastruktury bankowej w procesach składania pism do organów administracji mogą sięgać co najmniej ok. 2 mld zł.
Współpraca ma sens – pod warunkiem przejrzystych zasad i uczciwej alokacji kosztów
Jak zauważył dr Michał Jabłoński, sektor bankowy jest znacznie szerzej zaangażowany w ekosystem funkcjonowania usług publicznych, w porównaniu do innych sektorów prywatnych. Wskazane byłoby dalsze angażowanie banków w modernizację administracji przy równoczesnym wzmacnianiu współpracy w obszarze bezpieczeństwa krytycznej infrastruktury, systematyczne monitorowanie efektywności i ryzyk oraz rozważenie instrumentów, które – choćby w ograniczonym zakresie – zrównoważą koszty ponoszone przez banki.
W tle pozostaje szersze pytanie polityki publicznej: jak budować cyfrowe państwo, wykorzystując najlepsze zasoby sektora prywatnego, nie przerzucając na niego w sposób trwały kosztów realizacji zadań publicznych.
Pełny zapis webinaru jest możliwy do odtworzenia na stronie www.pabwib.pl
