101. webinar PAB WIB: „Oszczędzanie i inwestowanie na cele emerytalne oczami młodego pokolenia”

Otwierając spotkanie prof. UW dr hab. Katarzyna Sekścińska podkreśliła, że celem przeprowadzonej analizy była analiza postaw, przekonań, wiedzy i zachowań młodych Polaków w zakresie budowania zabezpieczenia finansowego.

Analizie poddano zarówno praktyki długoterminowego oszczędzania i inwestowania, jak i postrzeganie nieruchomości jako alternatywnej formy gromadzenia kapitału.

Wyniki przeprowadzonego badania wykazały, że około 15-16% młodych dorosłych przynajmniej raz w miesiącu myśli o swoim życiu i sytuacji finansowej na emeryturze, ale aż 38% nie ma żadnej wizji życia na emeryturze, 52% wyobraża sobie okres późnej dorosłości i starości jako coś nieprzyjemnego, zaś 42% kiedy myśli o sobie na emeryturze – widzi nieszczęśliwego człowieka.

Dla większości młodych dorosłych emerytura to zbyt odległy punkt życia, a jednocześnie – jeśli mają w ogóle jakiekolwiek przemyślenia związane z tym okresem – są to głównie emocje negatywne.

W takiej sytuacji – trudno jest w ogóle skłonić młodych ludzi do podjęcia jakichkolwiek czynności związanych z gromadzeniem kapitału na okres późnej dorosłości.  

Świadomość emerytalna młodych dorosłych

Przeprowadzone badanie wykazało, że zaledwie 13% młodych dorosłych Polaków wie, jaką ma obecnie sumę składek emerytalnych zgromadzonych na rachunku w ZUS. Problem w tym kontekście polega na tym, że nie tylko nie są oni zainteresowani tym tematem, ale też wielu z nich nie wie gdzie sprawdzić stan ZUS, PPK czy OFE. Ponadto, mimo że prognozowana stopa zastąpienia dzisiejszych 30-latków wynosi około 24-25%, to oczekiwania emerytalne młodych dorosłych dotyczące przyszłego świadczenia są znacząco wyższe.

Aż 83% z nich uważa, że emerytura będzie wyższa niż prognozy ZUS, przeciętnie spodziewają się oni emerytury w wysokości 53% ostatniej pensji, zaś 31% uważa, że ich emerytura będzie równa lub wyższa ostatniej pensji!

Czytaj także: Badanie ING: coraz więcej 20- i 30-latków odkłada na emeryturę

Jednocześnie przeciętny 20-latek oczekuje, że emerytura z ZUS powinna pokrywać 80% kosztów życia, a 25% uważa, że powinna pokryć wszystkie koszty życia. Zestawienie z faktem, że stopa zastąpienia w ich przypadku to niespełna 25%, tylko 1% jest zdania, że to wystarczy, 50% zadeklarowało, że potrzebuje świadczenia w wysokości ostatniej pensji, 25% – potrzebuje co najmniej 1,2 x ostatniej pensji, zaś 9% jest zdania, że potrzebowałoby 1,5 x ostatniej pensji.

Stanowi to przestrzeń dla propagowania tezy o konieczności gromadzenia kapitału na prywatną emeryturę, na przeszkodzie stoi tu jednak relatywnie niska wiedza na temat możliwości budowania zabezpieczenia finansowego.

Wiedza na temat instrumentów emerytalnych

Aż 75% młodych dorosłych deklaruje, że tematy o systemie emerytalnym i inwestycyjnych instrumentach emerytalnych są trudne, zaś 48% uważa, że są one nudne – w rezultacie zaledwie 6% młodych dorosłych aktywnie szuka informacji na ten temat i pogłębia swoją wiedzę.

Problemem w tym kontekście jest fakt, że aż 51% ankietowanych nie szuka wiedzy na ten temat i buduje swoje przekonania na ten temat w oparciu o fałszywe i nieadekwatne przekonania i postawy.

Jednocześnie aż 60-90% młodych dorosłych deklaruje, że ma podstawową wiedzę na temat instrumentów emerytalnych – podczas gdy zderzając te deklaracje z faktami okazuje się, że rzeczywistą podstawową wiedzę ma około 23-30% ankietowanych. Poważnie przeszacowujemy swoją wiedzę na temat systemu emerytalnego i nie zmienia się to zbytnio w trakcie naszego życia.  

Oszczędzanie młodych dorosłych   

Najczęstszym celem oszczędzania, deklarowanym w ciągu ostatniej dekady, jest zabezpieczenie przyszłości na czarną godzinę (59% w 2025 roku), zaś cel zabezpieczenia przyszłości na emeryturze zadeklarowało 32%.

Jeśli z tej grupy wyodrębnimy tylko 18-24-latków – o emeryturze myśli tylko 9%, zaś w grupie 25-34-latków – już 29%. Jednocześnie aż 57% badanych postrzega zabezpieczenie finansowe na czas emerytury jako cel w najlepszym przypadku trudny do realizacji.

Rys. 1 Ocena możliwości realizacji celów finansowych:

Jednocześnie, oszczędzanie na emeryturę jest ważne dla 79% czterdziestolatków i 65% dwudziestolatków, ale pilne jest już tylko dla 50% czterdziestolatków i 34% dwudziestolatków.

Także ta postawa zmienia się nieznacznie w czasie. Jakkolwiek aż 77% ankietowanych deklaruje, że warto odkładać nawet małe kwoty na emeryturę, to aż co czwarty jest zdania, że sens ma tylko odkładanie dużych kwot.

Pytani o przyczyny nieodkładania środków na IKE / IKZE / PPK, młodzi dorośli niezmiennie wskazują na zbyt małą wiedzę na ten temat i niewystarczające środki, ale niezmiennie przebija się także brak zaufania do polityków i systemu emerytalnego – bezwzględnie należy się zastanowić, co musi się zmienić w komunikacji z młodymi dorosłymi, aby to zaufanie budować.

Około 17-22% ankietowanych boi się zmiany prawa dotyczącego ich oszczędności emerytalnych i utraty zgromadzonych środków, zaś tylko 40% wskazuje, że obecne instrumenty emerytalne dają im pewność, że nikt im nie zabierze tych pieniędzy.

Z tego też względu, odpowiadając na pytanie jakich instrumentów inwestycyjnych szukają – około 47% młodych dorosłych wskazuje na instrumenty łatwe do zrozumienia, zaś 43% – na instrumenty bezpieczne, nawet za szansę niższego zysku.  

Zainteresowanie młodych dorosłych uczestnictwem w PPK

Także Marta Damm-Świerkocka – członkini zarządu PFR Portal PPK – podkreśliła, że połowa młodych dorosłych zdobywa wiedzę o finansach przypadkowo, głównie od rodziny i znajomych. Tylko niewielka część korzysta w tym zakresie z profesjonalnych źródeł.

W kontekście PPK, 64% młodych nie rozumie, że PPK to inwestowanie, a nie „tylko” oszczędzanie, zaś aż 60% obawia się utraty środków. Rozważając perspektywy dołączenia do PPK, najważniejsze są bezpieczeństwo (28%) i prywatność środków (25%), lepsze zrozumienie zasad działania (24%) i wyższe dochody (24%).

Z drugiej strony – aż co piąty młody dorosły zadeklarował, że nie ma takich zachęt, które skłoniłyby go do dołączenia do PPK! Pytani o to, co najbardziej zniechęca ich do PPK, młodzi dorośli najczęściej wskazują brak wiedzy (23%), obawy o bezpieczeństwo środków (19%) i ograniczone możliwości finansowe (19%).

Dużą rolę odgrywa też niski poziom zaufania do systemu oraz poczucie (19%), że decyzje emerytalne mogą poczekać (16%).

Jednocześnie brak konieczności aktywnego zapisu do PPK, dopłaty pracodawcy i państwa oraz możliwości wypłaty części zgromadzonych środków bez potrącenia sprawiają, że zainteresowanie młodych dorosłych uczestnictwem w PPK stopniowo rośnie, co z kolei otwiera drogę do IKE / IKZE i inwestycji.

Oszczędzanie i inwestowanie w kontekście zdrowia finansowego

Mariola Szymańska – prezeska EFPA Polska – uzupełniła problematykę oszczędzania i inwestowania na cele emerytalne o kontekst zdrowia finansowego klientów.

Zdrowie finansowe to koncepcja młoda – nie tylko w wymiarze polskim, ale i międzynarodowym, ale jest też perspektywą szybko rozwijającą się i powinna mieć przełożenie na to, jak na finanse, w tym oszczędzanie i inwestowanie, patrzą młodzi ludzie.

Zdrowie finansowe zdefiniowano jako stan, w którym człowiek: (I) kontroluje swoje bieżące finanse oraz miesięczny i roczny budżet; (II) jest w stanie poradzić sobie z niespodziewanymi, poważnymi wydatkami; (III) zgodnie z planem realizuje swoje finansowe cele oraz (IV) ma swobodę finansową dla dokonywania decyzji, które pozwalają cieszyć się życiem.

Jak wynika z badania EFPA Europa – 86% Europejczyków uważa, że zdrowie finansowe jest ważne, ale trudne do osiągnięcia, tylko 15% ankietowanych czuje się wolnymi finansowo, a mniej niż połowa czuje się bezpiecznie finansowo.

Jakkolwiek aż 83% Europejczyków deklaruje, że zaspokaja jedynie podstawowe potrzeby finansowe, to aż 67% uważa, że zdrowie finansowe jest osiągalne nie tylko dla najbogatszych.

Strategicznym celem do poprawy pozostaje wyznaczanie celów i planowanie finansowe – jakkolwiek 65% ankietowanych deklaruje, że ma długoterminowe cele finansowe, to liczna grupa ma problemy w dostosowywaniu planów do zmieniających się warunków i wytrwaniu pod presją, zaś tylko 15% realizuje konsekwentnie cele finansowe.

Konieczna jest praktyczna poprawa umiejętności finansowych obywateli poprzez nowoczesną edukację finansową: obszary szczególnej troski to budżetowanie, oszczędzanie, inwestowanie i planowanie finansowe.

Kluczowe jest wsparcie klientów w przekształcaniu ich celów finansowych w realne plany działania oraz budowa silnych nawyków finansowych, które wspierają zdrowie finansowe.

Pełny zapis webinaru jest możliwy do odtworzenia na stronie www.pabwib.pl  

Raport badawczy można pobrać ze strony: https://pabwib.pl/produkt/oszczedzanie-i-inwestowanie-na-cele-emerytalne-oczami-mlodego-pokolenia/