Zielone prawo, ale prawo ‒ czyli nowa fala wyzwań dla przedsiębiorców
Istniejące i nadchodzące regulacje w tym zakresie będą zajmować przez najbliższe lata stałe miejsce na biurkach zarządów i prawników instytucji finansowych, spółek giełdowych, inwestorów i poszukujących kapitału, a docelowo także średnich przedsiębiorstw. Chociaż usłyszeć można sceptyczne głosy dotyczące np. niejasności przepisów czy terminów ich wdrożenia to zapewnienie zgodności jest konieczne.
Nowa fala wyzwań prawnych
Szanse i ryzyka związane z tematyką ESG nabierają większego znaczenia i wydają się mieć coraz bardziej realny i mierzalny wpływ na działalność przedsiębiorców. Kwestie te zaczynają być szczególnie widoczne w dobie kryzysów i nagłych zmian w otoczeniu.
Agresja Rosji na Ukrainę wydaje się wzmagać wyzwania stojące przed wszystkimi, także przed przedsiębiorcami od których społeczeństwo oczekuje dzisiaj konkretnego zaangażowania w kwestie społeczne. W tym kontekście spojrzenie na kwestie ESG nabiera nowego znaczenia.
Taki mix regulacyjny może przyprawić o ból głowy niejednego prawnika, a już z całą pewnością jest wyzwaniem dla funkcji compliance w przedsiębiorstwach
Już samo zestawienie wszystkich obowiązujących i nadchodzących przepisów prawa z zakresu ESG jest wyzwaniem. Ustawodawca europejski zaproponował kompleksowe podejście do tematu i tym samym ‒ w zakresie zrównoważonych inwestycji i działalności ‒ wdraża na niemal każdym poziomie legislacyjnym. Obecnie proponowane rozwiązania legislacyjne dotyczą przede wszystkim sektora finansowego (jako mającego potencjalnie szeroki wpływ na transformację gospodarek i przedsiębiorstw) oraz kilku innych sektorów wrażliwych z punktu widzenia ESG.
Już dzisiaj zidentyfikować można obowiązujące akty prawne z zakresu ESG w formie Rozporządzeń (np. SFDR[1] i Taksonomia[2]). Jednocześnie proponuje się nowelizację części obowiązujących przepisów (np. MiFID[3], UCITS[4], IDD[5], CSRD[6]) i całkiem nowe (np. Projekt dyrektywy ws. Corporate Sustainability Due Diligence[7] ).
Niemal każdy z proponowanych przez ustawodawcę aktów prawnych zawiera referencje do konieczności przygotowania aktów tzw. 2 rzędu ‒ czyli kolejnych rozporządzeń lub wytycznych organów nadzoru. Ponadto, niektóre z jeszcze nieobowiązujących przepisów, wymagają już wyjaśnień regulatorów i Komisji Europejskiej w ramach konsultacji dodatkowych (Q&A).
Już na tym etapie można jednak zidentyfikować szereg wątpliwości i niespójności pomiędzy poszczególnymi aktami. Taki mix regulacyjny może przyprawić o ból głowy niejednego prawnika, a już z całą pewnością jest wyzwaniem dla funkcji compliance w przedsiębiorstwach.
Pierwszym krokiem w projekcie dostosowania do przepisów ESG powinno więc być mapowanie przepisów, które mogą znaleźć zastosowanie dla danego przedsiębiorstwa. Niezmiernie ważny jest przy tym status i wielkość organizacji (np. czy jest bankiem, inwestorem, biorcą kapitału, spółką giełdową). Tak nakreślona podstawowa mapa regulacji ESG pozwala na zbudowanie planu wdrożenia i prac nad ich interpretacją.
Czytaj także: Investors Dialogue on Energy – nowe unijne forum o zrównoważonym finansowaniu
Dla kogo regulacje ESG?
„Nie jestem instytucją finansową, więc mnie to nie dotyczy” ‒ takie zdanie w kontekście regulacji ESG można usłyszeć często. W tej perspektywie są jednak dwie luki.
Po pierwsze wskazać trzeba na tzw. pośredni wpływ przepisów odnoszących się do sektora finansowego. Czyli jeżeli inwestor lub bank finansujący daną spółkę będą podlegać pod konkretne obowiązki z zakresu ESG, to będą musiały je realizować poprzez pozyskanie odpowiednich danych od podmiotów, w które inwestują, lub które finansują.
To w praktyce wymusza pośrednie stosowanie części obowiązków przez dużo szerszy krąg podmiotów.
Udział prawnika znającego obowiązujące i planowane regulacje z obszaru ESG staje się kolejnym obowiązkowym elementem projektów biznesowych
Po drugie, ustawodawca europejski planuje rozszerzenie części obowiązków (zarówno raportowych, jak i wewnętrznych) na szerszy krąg przedsiębiorców i nowe obszary.
Przygotowanie do nadchodzących obowiązków to długoterminowa perspektywa ESG, którą należy brać pod uwagę w planach budowania compliance organizacji.
Czytaj także: Zielona ekonomia to nowa ekonomia. ESG w sektorze finansowym
To już nie jest tylko CSR
Zrównoważony rozwój i inwestycje ‒ to już nie tylko działania z obszaru CSR (społecznej odpowiedzialności biznesu). Wdrażanie ich przekłada się obecnie na zapewnienie bycia w zgodności z prawem. Prawnicy przedsiębiorstw muszą liczyć się więc z tym, że czynniki ESG na stałe zagoszczą w strategiach przedsiębiorstw.
Wymagana jest współpraca specjalistów z zakresu prawnego, biznesowego, podatkowego i technicznego
W praktyce oznacza to, że udział prawnika znającego obowiązujące i planowane regulacje z obszaru ESG staje się kolejnym obowiązkowym elementem projektów biznesowych.
Prawnicze grzechy główne projektów ESG
Bez względu na wybraną strategię (lub jej brak), dostosowanie działalności lub konkretnego przedsięwzięcia biznesowego do nowych przepisów wymaga udziału prawnika-specjalisty w zakresie ESG. Łatwo popełnić podstawowy grzech projektu ESG i błędnie zakwalifikować organizację do danej kategorii wymogów lub np. nie docenić wymogów wynikających z pośredniego stosowania regulacji.
Realizacja części obowiązków ma wymiar mocno techniczny (np. obliczanie śladu węglowego lub przygotowanie części niefinansowej raportu według przepisów Taksonomii). Projekt taki planowany jest często przy przyjęciu określonych założeń interpretacyjnych, które warto zweryfikować z prawnikiem-specjalistą w obszarze ESG.
Łatwo popełnić podstawowy grzech projektu ESG i błędnie zakwalifikować organizację do danej kategorii wymogów
Na rynku spotkać można też tzw. silosowe podejście do przygotowywania długoterminowej strategii ESG, polegające na pracy wyłącznie w warstwie biznesowej i technicznej. Trzeba zwrócić uwagę, że istotną częścią takich strategii powinny obecnie być planowane wymogi regulacyjne oraz analiza przez prawnika-specjalistę w obszarze ESG ich potencjalnego bezpośredniego i pośredniego zastosowania.
Transformacja ESG ‒ jak działać?
Projekty transformacyjne w zakresie ESG mają swoje źródło zarówno w przepisach prawa, jak i zmianie w podejściu do prowadzenia działalności przez przedsiębiorców.
Bez względu na motywacje, odpowiedzialne działanie w tym zakresie powinno obejmować pracę zespołu przygotowanego w każdym z potrzebnych wymiarów. W szczególności wymagana jest współpraca specjalistów z zakresu prawnego, biznesowego, podatkowego i technicznego.
Transformacja ESG dzisiaj to działanie, realizowane w konkretnych ramach ustawowych. Uzyskanie założonych celów biznesowych uzależnione jest od szeregu założeń, które powinny być potwierdzane z ekspertami prawnymi znającymi regulacje ESG.
[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje, zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/2088.
[4] Dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2021/1270 z dnia 21 kwietnia 2021 r. zmieniająca dyrektywę 2010/43/UE w odniesieniu do ryzyk dla zrównoważonego rozwoju i czynników zrównoważonego rozwoju, które należy uwzględniać w przypadku przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe.
[6] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniająca dyrektywę 2013/34/UE, dyrektywę 2004/109/WE, dyrektywę 2006/43/WE oraz rozporządzenie (UE) nr 537/2014 w odniesieniu do sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju.
