Program Analityczno-Badawczy WIB / PAB WIB

Choć Polacy zaczęli dbać o swoje zdrowie po pandemii, mało uwagi skupiają na zdrowiu finansowym. Gospodarstwa domowe wciąż mają niską stopę oszczędności, gromadzą środki w mało efektywny sposób, niewiele osób inwestuje, stosunkowo niski odsetek wykazuje się motywem przezornościowym przy podejmowaniu decyzji finansowych. Z badania, zrealizowanego pod kierownictwem dr hab. Katarzyny Sekścińskiej wynika, że 72% naszych rodaków odczuwa potrzebę pogłębienia wiedzy finansowej, ale nie wie, jak się do tego zabrać. Czy można to zmienić?

Banki konkurują między sobą jakością obsługi klientów. Czy jednak wszystkich w równym stopniu? Z raportu „Dostępność usług bankowych dla konsumentów o szczególnych potrzebach w świetle nowych wymogów prawnych” wynika, że nie wszystkie instytucje są równie dobrze przygotowane do świadczenia usług osobom z niepełnosprawnościami oraz seniorom. Tymczasem prawo, wchodzące w życie już od czerwca, stawia bankom daleko idące wymagania w tym zakresie.

Znakomite wyniki polskiego sektora bankowego w tym roku nie mogą przesłonić potencjału zagrożeń, jakie mogłyby się zmaterializować w przyszłości. Pierwsze z nich wynika z faktu, że polski sektor jest mały w relacji do gospodarki i turbulencje gospodarcze mogłyby bankom mocno zaszkodzić. Drugie spowodowane jest silnym uzależnieniem wyników od marży odsetkowej, gdy obniżki stóp rysują się na horyzoncie – zwracają uwagę autorzy raportu „Wpływ czynników regulacyjnych i fiskalnych na wyniki finansowe banków w II kwartale 2024 roku”.

Dyrektywa PSD2 rozpoczęła proces budowy otwartej infrastruktury płatniczej, stymulując innowacyjność na rynku płatności. Kto zyskał, a kto stracił na jej implementacji?
Na ile PSD2 zmieniła rynek płatności, i jak jej wprowadzenie przełożyło się na strategie banków,
ich modele biznesowe, a także postawy i potrzeby klientów? Analizę tych wątków znajdziemy w raporcie zatytułowanym „Rozwój otwartej bankowości i rozwiązań PayTech w Polsce – strategie
sektora, preferencje konsumentów i stan wdrożenia infrastruktury otwartych danych”.

W tym i przyszłym roku banki osiągną rekordowe nominalnie zyski, ale ich pozycja kapitałowa jest gorsza niż 10 lat temu. Sektor ugina się pod nadmiarem płynności, ale akcja kredytowa rośnie bardzo wolno. Gospodarka co prawda przyspieszyła, ale przedsiębiorstwa wcale nie zaczęły cyklu inwestycyjnego i nie starają się o kredyt. To niektóre z paradoksów, jakie wyjaśniają autorzy raportu „Wpływ czynników regulacyjnych i fiskalnych na wyniki finansowe banków w I kwartale 2024 r”.

Sztuczna inteligencja i jej wykorzystanie w bankowości to czyste złoto – wynika z dotychczasowych, często już zaawansowanych doświadczeń polskich banków. Ale są dwie przeszkody. Pierwsza – ludzie odnoszą się do niej z nieufnością. Druga – bankowcy obawiają się, że legislatorzy uchwalą prawo, w którym będzie mnóstwo pułapek i potrzasków. A Unia ogłosiła właśnie fundamentalny AI Act. Jak stawić czoła tym wyzwaniom – doradzają prawnicy, autorzy raportu „Aktualne wyzwania prawne związane z zastosowaniem sztucznej inteligencji w polskim sektorze bankowym”.

Polski sektor bankowy jest za mały, by finansować wielkie projekty inwestycyjne, jakich potrzebuje nasz kraj, a sytuacja w tej sferze pogarsza się co roku. Kapitały banków są adekwatne przy braku popytu na kredyt, mogą zatem okazać się niewystarczające, jeśli na rynku dojdzie do ożywienia.

Banki centralne od dekady pracują nad wprowadzeniem swoich walut w postaci cyfrowej. Europejski Bank Centralny po pandemii mocno przyspieszył z cyfrowym euro. Stworzył projekt przewidujący, że waluta w tej postaci trafi pod strzechy. Raport „Droga do cyfrowego euro – bieżące propozycje i ocena ich konsekwencji” analizuje blaski i cienie wstępnej jeszcze koncepcji EBC.

Niska stopa oszczędności gospodarstw domowych pogarsza długoterminowe perspektywy rozwoju polskiej gospodarki. Choć banki mają wysoką nadpłynność i niską relację kredytów do depozytów, udział tych ostatnich w polskim PKB spada. Raport naukowców z Uniwersytetu Gdańskiego „Kierunki ewolucji depozytów bankowych i ich przyszła rola w rozwoju polskiego sektora bankowego” wyjaśnia, dlaczego oprocentowanie depozytów nie nadąża za inflacją, kreśli przyszłe scenariusze dla banków i deponentów i prezentuje kilka ważnych rekomendacji dla polityki instytucji finansowych i polityki publicznej.

Wiedza ekonomiczna Polaków rośnie, ale wciąż jest wiele do zrobienia w tym obszarze. Sami zresztą oceniamy jej poziom jako słaby, co potwierdza, że programy edukacyjne w tym zakresie są potrzebne. Na czym powinny się skupiać? Jak oszczędzać, żeby zapewnić sobie poczucie bezpieczeństwa. Jak świadomie korzystać z kredytów, adekwatnie do możliwości finansowych. W tym wciąż się gubimy, a finanse osobiste – jak pokazują badania – mają ogromny wpływ na nasz dobrostan psychiczny. Przed edukacją ekonomiczną stoi wiele zadań, a badania pokazują, że nawet misja społeczna.