Banki w Polsce wobec zrównoważonego rozwoju
Podczas webinaru zaprezentowano dwa raporty badawcze: „Zrównoważone finansowanie przez banki” – opracowany przez zespół z UEK: dr hab. Joanna Krasodomska prof. UEK, dr Krzysztof Kil oraz dr Monika Sady; oraz „Banki wobec wyzwań zrównoważonego rozwoju – stan obecny i perspektywy na przyszłość” – przygotowany przez dr Annę Spoz (KUL). Głos w dyskusji zabrała także dr Ilona Skibińska- Fabrowska (NBP, UMCS), która omówiła tematykę makroekonomicznych uwarunkowań finansowania ESG przez banki.
Działania banków w obszarze zrównoważonego finansowania
Omawiane raporty przedstawiły kluczowe aspekty finansowania zrównoważonego rozwoju przez instytucje bankowe. W obliczu globalnych wyzwań klimatycznych i rosnących regulacji dotyczących ESG, banki pełnią istotną rolę w transformacji gospodarki w kierunku zrównoważonego rozwoju.
W raporcie przeanalizowano działania banków w Polsce, oceniono skalę finansowania projektów zrównoważonych oraz wskazano na wyzwania i korzyści wynikające z integracji ESG w strategiach bankowych. Jak podkreśliła prof. J. Krasodomska: „Działania podejmowane przez banki w zakresie zrównoważonego rozwoju przyjmują dwa podejścia: (i) ograniczenie zaangażowania finansowego wobec działalności wysokoemisyjnych oraz (ii) zaniechanie finansowania branż powszechnie uznawanych za kontrowersyjne”.
Wyk. Ograniczanie finansowania działalności wydobywczej węgla na przykładzie mBanku
Integracja ESG w politykach kredytowych i inwestycyjnych
Działania sektora na polu ESG obejmują również kredytowanie projektów związanych z OZE, emisję zielonych obligacji oraz rozwój instrumentów finansowych powiązanych z ESG. Banki wdrażają także systemy klasyfikacji finansowania pod kątem jego wpływu na środowisko i społeczeństwo, stosując wewnętrzne polityki sektorowe ograniczające finansowanie działalności szkodliwej dla klimatu.
Istotnym aspektem strategii banków jest integracja ESG w politykach kredytowych i inwestycyjnych, a także edukacja klientów i dostawców w zakresie zasad zrównoważonego rozwoju. Jak zauważył dr K. Kil:
„Wiele banków już opracowało kompleksowe strategie ESG, które stanowią integralną część ich strategii biznesowej; na etapie opracowywania strategii jest jeszcze grupa banków spółdzielczych. Kluczowe elementy strategii obejmują neutralność klimatyczną, transformację energetyczną oraz włączenie zasad ESG do oferty produktowej. Wyzwaniem pozostaje nadal niska świadomość dot. ESG oraz częste zmiany regulacyjne w tym zakresie”.
Skala finansowania zrównoważonego i ryzyka ESG
Raporty wskazały na dynamiczny wzrost skali zrównoważonego finansowania w Polsce. Banki coraz częściej angażują się w finansowanie projektów związanych z transformacją energetyczną i gospodarką niskoemisyjną, jednak poziom zaangażowania różni się w zależności od instytucji.
Duże banki detaliczne, ujęte w indeksie WIG-BANKI, przodują w implementacji zasad ESG, podczas gdy mniejsze instytucje dopiero dostosowują swoje strategie do nowych wymogów regulacyjnych.
Jak zauważyli prelegenci, banki działające w Polsce wypełniają minimalne standardy w zakresie sprawozdawczościdotyczącej zrównoważonego finansowania, brak jest jednak standaryzacji w zakresie prezentacji danych.
Jednym z kluczowych wskaźników prezentowanych w jednorodnej formie jest Green Asset Ratio (GAR). Porównanie jego poziomu w analizowanych bankach z wartością w wybranych krajach wskazuje na niskie zaangażowanie banków działających w Polsce w procesy transformacyjne w gospodarce w ujęciu taksonomicznym.
Wyk. Wartości średnie GAR (stan według obrotu – Turnover oraz nakładu inwestycyjnego CapEx) w wybranych krajach UE w 2023 r. w świetle badań ING Research 2024
Zarządzanie ryzykiem ESG
Kluczowym elementem jest także zarządzanie ryzykiem ESG. Banki muszą uwzględniać wpływ czynników klimatycznych i społecznych na swoje portfele kredytowe oraz działalność operacyjną.
Wprowadzanie regulacji środowiskowych wymaga od instytucji dostosowania metod raportowania oraz identyfikacji ekspozycji na ryzyka środowiskowe i społeczne. Jak podkreśliła dr A. Spoz: „Większość banków w Polsce postrzega ESG jako ryzyko przekrojowe, zaszyte w bardziej tradycyjnych dla działalności bankowej typach ryzyka (kredytowe, rynkowe, płynności itd.)”.
Jak zauważyła przy tym dr A. Spoz: „Zmniejszenie częstotliwości wprowadzania nowych regulacji lub wydłużenie czasu potrzebnego na ich implementację – pozwoliłoby na osiągnięcie trwalszego efektu w zakresie zrównoważonego rozwoju”.
Wyk. Specyfika ryzyka ESG
| Rodzaje ryzyka bankowego | Wyszczególnienie |
| kredytowe | Czynniki ryzyka ESG mogą wpłynąć na zmniejszenie zdolności kredytobiorcy do spłaty posiadanego zadłużenia lub zdolności banku do całkowitego odzyskania wartości udzielonego kredytu. |
| rynkowe | Czynniki ryzyka ESG mogą prowadzić do obniżenie wartości aktywów finansowych. |
| płynności | Czynniki ryzyka ESG mogą wpływać negatywne na płynność finansową banków (zwłaszcza wielkość i stabilność dostępnych dla nich źródeł finansowania), a brak odpowiedniej płynności może ograniczyć zdolność banku do dostosowania się do nowych wymagań ESG. |
| operacyjne | Wystąpienie negatywnych czynniki ESG może skutkować utratą lub zmniejszeniem wartości aktywów trwałych. Dodatkowo narasta ryzyko prawne i regulacyjne, a także koszty postępowań sądowych związanych z zaangażowaniem pośrednim lub bezpośrednim banków w realizacje (finansowanie) projektów niewpisujących się w koncepcję zrównoważonego rozwoju. |
| reputacyjne | Ryzyko utraty lub zmniejszenia reputacji banków może wzrastać na skutek zaangażowania się banków w finansowanie przedsiębiorstw i projektów niewpisujących się w koncepcję zrównoważonego rozwoju, a także niedostosowania do obowiązujących regulacji prawnych (w tym także w zakresie ujawnień). |
| strategiczne | Wystąpienie czynników ESG może powodować konieczność modyfikacji lub zmiany stosowanego modelu biznesowego. |
Raportowanie ESG i realizacja Celów Zrównoważonego Rozwoju
Badania podkreślają znaczenie przejrzystości i sprawozdawczości w zakresie ESG. Coraz więcej banków publikuje raporty zrównoważonego rozwoju, w których ujawniają informacje dotyczące swojego wpływu na środowisko, struktur zarządzania ESG oraz postępów w realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDGs).
Jak zauważyła przy tym dr M. Sady: „Cele Zrównoważonego Rozwoju pojawiają się częściej w strategii banków niż w liście do interesariuszy, choć są w nim obecne odwołania do zrównoważonego rozwoju”. Kluczowym problemem w zakresie rzetelnego raportowania jest konieczność pozyskiwania, przechowywania i przetwarzania danych przez banki.
Budowa wspólnych narzędzi w obszarze zarządzania danymi (np. Platforma ESG BIK) jest czynnikiem istotnie wspierającym rzetelność raportowania i jego porównywalność. Dostępne na rynku badania wskazują na relatywnie niską jakość dotychczasowych ujawnień taksonomicznych zrealizowanych w grupie polskich spółek giełdowych oraz niską świadomość kredytobiorców w kwestiach ESG, co istotnie ogranicza wartość informacji wykorzystywanych m.in. w procesach analizy kredytowej.
Ze względu na ograniczoną dostępność danych, banki zadeklarowały, że rzadko tworzą raporty ESG własnymi siłami – ponad 40% ankietowanych banków w całości korzysta przy tym z usług zewnętrznej firmy.
Zrównoważone finansowanie w praktyce banków – wyniki badań ankietowych
Badaniem ankietowym objęto 29 banków, które mają 60% udział w aktywach sektora. Blisko 2/3 ankietowanych banków określiło swoje zaangażowanie w zrównoważone finansowanie jako niskie i przeciętne, a jednocześnie ten poziom zaangażowania banku oceniono jako optymalny w stosunku do prowadzonej przez bank działalności.
Średnia wartość kredytu z obszaru zrównoważonego finansowania jest niższa w porównaniu do innych kredytów, zaś w ocenie około połowy respondentów – marża „zielonego” kredytu nie była niższa niż w przypadku „tradycyjnego” kredytu.
W ocenie ankietowanych banków, kluczowe działania w zakresie zrównoważonego rozwoju to przede wszystkim edukacja: kredytobiorców, inwestorów i kadry zarządzającej banków.
Jak stwierdziła dr M. Sady: „Postępy w zakresie realizowania celów zrównoważonego rozwoju są słabo mierzalne – z tego względu mierzy je jedynie 5 na 29 badanych banków.”
Wyzwania dla sektora bankowego związane z ESG
Mimo rosnącego zaangażowania banków w zrównoważone finansowanie, sektor nadal napotyka na liczne bariery.
W ocenie dr I. Skibińskiej – Fabrowskiej są to: (i) pewnego rodzaju subiektywizm, brak jednolitych standardów oceny zrównoważonych projektów, (ii) wysokie koszty wdrożenia nowych regulacji i dostosowania systemów IT do wymagań ESG, (iii) ograniczona dostępność danych oraz krótkie szeregi czasowe, (iv) braki kadrowe i konieczność szkolenia kadry menedżerskiej i pracowników bankowych w zakresie ESG, (v) niepewność – także od strony makroekonomicznej czy geopolitycznej.
Zapis webinarium oraz zapis omawianych raportów badawczych są już dostępne na stronie Programu Analityczno-Badawczego: www.pabwib.pl.
Lista webinarów PABWIB zaplanowanych na I połowę 2025 r. oraz formularz zapisów: https://konferencje.bank.pl/konferencje/webinaria-pab-wib/
