Polski i europejski dobrobyt coraz bardziej na kredyt

Polski i europejski dobrobyt coraz bardziej na kredyt
Fot. stock.adobe.com / TensorSpark
Państwa Unii przeznaczają na cele socjalne ok. 30 proc. swego łącznego PKB. W Polsce ten sam wskaźnik wynosi bez mała 25 proc., nadal mniej niż we Francji i Finlandii (ok. 32 proc.) i w Niemczech (30 proc.), pisze Jan Cipiur.

Żadna to jednak pociecha. Nasz garb jest tylko nieco mniejszy. Jakiż byłby to powód do radości być prostym wśród skrzywionych z własnej winy!

Tygodnik The Economist przytoczył w tej sprawie byłą kanclerz Niemiec. Angela Merkel zauważyła swego czasu z irytacją, że w Europie żyje ledwo 7 proc. ludności świata, Stary Kontynent wytwarza jedną czwartą globalnego produktu brutto, ale wydaje na cele socjalne połowę tego, co przeznacza na to calusieńki świat.

Mówiła rodakom: będziemy musieli pracować bardzo ciężko, żebyśmy mogli utrzymać prosperity i styl życia. Mniej więcej to samo powiedział kilka lat później obecny kanclerz Friedrich Merz.

Są to głosy wołających na puszczy. Odpowiedź obywatelska brzmiała: Czyżby szaleju się najedli? Więcej i więcej „socjalu” nam przecież trzeba!

To właśnie było hasło wywoławcze wielkich jesiennych demonstracji i zamieszek we Francji, Hiszpanii i we Włoszech.

Ludzie w Europie i w Polsce chcą dzielić i dzielić, nawet to, co niewytworzone, więc porcjują na wyprzódki to, co pożyczone na procent.

Bogatszy może więcej

Stąd długi publiczne, u bogatych niemal dwa razy wyższe w relacji do PKB niż w Polsce. Bogatemu łatwiej się jednak wykaraskać z kłopotów niż państwu z małym majątkiem i ciągle na dorobku.

Francuzi wydadzą w 2026 r. na odsetki od zadłużenia publicznego 79 mld €, w przyszłym – 91 mld €.

W Polsce tempo przyrostu wartości przelewów do wierzycieli jest podobne. W tym roku na odsetki przeznaczyć mamy 90 mld zł, w 2027 r. co najmniej 107 mld zł i ok. 2850 zł per capita.

Mało kto umie liczyć pieniądze na które się składa, ale których sam nie wydaje, bo robi to za niego państwo. Mają tak Polacy, ale także niemal wszystkie inne nacje.

2850 zł na głowę, starczyłoby zatem czteroosobowej rodzinie na ok. 2000 litrów benzyny po 6 zł z groszami za litr. Byłoby jej na 20 000 km jazdy dużym SUV-em.

Bez pomocy dług państwa nie zejdzie z Giewontu na łagodny pagórek. U nas o takim schodzeniu nawet się nie mówi. Czeka nas raczej niebezpieczna wspinaczka na jeszcze wyższą i trudniejszą górę.

Wielka korporacja ubezpieczeniowa Allianz układa co roku indeks odporności społecznej (Social Resilience Index) próbujący mierzyć możliwości dostosowawcze i odporność gospodarek 171 państw świata na „szoki ekonomiczne, społeczne i instytucjonalne”.

Jak można było się spodziewać, pierwsze miejsca zajmują państwa skandynawskie. Polsce przypadło w 2025 r. całkiem niezłe 34. Miejsce. Wart odnotowania jest awans Polski o 12 pozycji w porównaniu z 2005 r.

A propos demonstracji i zamieszek we Francji i tego co zdarzyć się może, gdy zadłużenie stanie się w Polsce sprawą kluczową.

W ostatnich latach (2020 – 2025) aż 70 proc. strajków, zamieszek i niepokojów społecznych zdarzyło się w „rozwiniętych gospodarkach (…), w których dobrobyt współistnieje z polaryzacją polityczną i ograniczoną zdolnością do przeprowadzania reform”.

Grecka lekcja

Aż trzy czwarte Niemców uważa, że ich państwo dobrobytu jest nie utrzymania, ale w tzw. drugim zdaniu nie zgadza się na żadne konkretne cięcia po stronie wydatków lub podniesienie podatków.

Również krewcy Francuzi zdają sobie sprawę, że wydatki państwa trzeba utrzeć, ale gdy przychodzi co do czego stają okoniem, jakiego świat nie widział.

Zaledwie nieco ponad tydzień temu Bart De Wever, wywodzący się z populistów i nacjonalistów premier Belgii, zgłosił gotowość do dymisji, ponieważ jego pięciopartyjna koalicja rządowa nie była w stanie zgodzić się na zmniejszenie deficytu budżetu o małe jak na Belgię 10 mld €.

Król jednak dymisji nie przyjął i nakazał premierowi stawienie się u niego 16 listopada ’26 z uzgodnionym planem naprawy finansów publicznych. Podoba mi się ten król.

Sądzę, że mamy do czynienia z paradoksem i roszczenia narastają wraz z tempem przeganiania biedy. Jeśli jednak bieda znika szybciej wskutek zaciągania długów, to każdy wybór wywołuje złe skutki.

Mniej biedy za pożyczone pieniądze, to na krótką metę jakby dobrze, ale im więcej długu „idzie” na konsumpcję, tym wolniejszy wzrost i rozwój gospodarczy. To niweczy doraźne efekty inżynierii finansowej i niby przegoniona „bieda” znowu zerka zza płotu.

Jeśli te czy inne rządy nie są w stanie zapewnić sobie poparcia dla trudnych decyzji, to ich podejmowanie wymusza kryzys.

W wyniku długich lat olbrzymiej rozrzutności, po globalnym kryzysie finansowym 2007-09 Grecja stanęła w osłupieniu przed pustą kasą państwa. Wymuszone przez wierzycieli i ratowników oszczędności doprowadzały Greków do szału lub rozpaczy. Przez pewien czas gruszki na wierzbie obiecywał im skrajnie lewicowy rząd.

Dzisiaj Grecja jest nadal biedniejsza, niż przed tą katastrofą. W 2007 r. PKB per capita w cenach porównywalnych z 2015 r. wynosił prawie 24 tys. dolarów, a w 2025 r. 22 tys. dolarów.

Jednak rząd zbiera z podatków więcej pieniędzy niż wydaje, a pożycza na spłatę nadal olbrzymich długów na lepszych warunkach niż rządy Francji, Wielkiej Brytanii i nawet USA.

Jest to możliwe, ponieważ większość Greków nauczyła się mniej oczekiwać od państwa i nieźle teraz rozumie język finansów publicznych.

„Kiedy rozmawiam z ludźmi o długu, wydaje się, że naprawdę mnie słuchają” – powiedział w wywiadzie premier Grecji Kyriakos Mitsotakis. „Ludzie pamiętają ten ból. Pamiętają, co to znaczy de facto zbankrutować, co to znaczy żyć ponad stan”.

Jan Cipiur

Jan Cipiur, dziennikarz i redaktor z ponad 50-letnim stażem. Zaczynał w PAP, gdzie po 1989 r. stworzył pierwszą redakcję ekonomiczną. Twórca serwisów dla biznesu w agencji BOSS. Obecnie publikuje m.in. w Obserwatorze Finansowym. Jest członkiem Towarzystwa Ekonomistów Polskich (TEP).

Źródło: BANK.pl