Otoczenie dla banków staje się coraz mniej korzystne

– Mamy wyraźną zmianę warunków, w jakich funkcjonują banki – mówił wiceprezes Związku Banków Polskich Włodzimierz Kiciński podczas webinarium poświęconemu prezentacji raportu Wpływ czynników regulacyjnych i fiskalnych na wyniki finansowe banków w I kwartale 2026 roku, powstałego na zlecenie Programu Analityczno-Badawczego Warszawskiego Instytutu Bankowości.

Autorami części raportu poświęconej sytuacji makroekonomicznej na świecie i w Polsce oraz otoczeniu, w którym działają banki, są Kamil Sobolewski, główny ekonomista Pracodawców RP oraz prezes Cogito ergo sum sp. z o.o. i Grzegorz Zatryb, ekonomista, profesjonalny inwestor związany zawodowo z branżą finansową. Część raportu poświęconą sytuacji sektora bankowego w I kwartale tego roku przygotowali: dr Tomasz Pawlonka, dyrektor Zespołu Badań i Analiz ZBP oraz Agnieszka Nierodka, dr Radosław Ciukaj i Bartosz Przyborowski z tego Zespołu. Profesor SGH dr hab. Waldemar Rogowski przeanalizował na rzecz raportu zjawiska i trendy na rynku kredytów dla gospodarstw domowych. Prof. dr hab. Czesław Lipiński i dr Wojciech Zatoń z Uniwersytetu Łódzkiego zaprezentowali projekcję wyników polskiego sektora bankowego w tym roku, uwzględniając w niej trzy scenariusze makroekonomiczne.

Spadek wyniku finansowego

W I kwartale tego roku ujawniły się procesy i doszły do głosu czynniki, które w kolejnych kwartałach będą wpływały na wyniki finansowe, a w konsekwencji potencjał rozwojowy polskiego sektora bankowego. Wyższe obciążenia fiskalne obowiązujące w tym roku w wyniku podniesienia nominalnej stawki podatku dochodowego od osób prawnych CIT do 30% spowodowały, że przeciętna, efektywna, całkowita stawka podatkowa dla banków wzrosła do ok. 45%.

– To jeden z najwyższych wskaźników tego typu w całej Europie – powiedział Włodzimierz Kiciński.

Spadek stóp procentowych trwający od maja ub.r. osłabia równocześnie podstawowe źródło przychodów instytucji, czyli wynik odsetkowy.

– Ten efekt nie jest natychmiastowy. Spadek stóp procentowych nie przekłada się na natychmiastowy spadek wyników banków. Działa z pewnym opóźnieniem. Ten efekt właśnie w tym momencie jest dostrzegalny w wynikach odsetkowych banków – zauważył Tomasz Pawlonka.

– Dane za pierwszy kwartał należy jednak traktować jako początek szerszego procesu, którego pełny wpływ na wynik odsetkowy i rentowność sektora będzie widoczny dopiero w kolejnych okresach – mówił Włodzimierz Kiciński.

Skutki są takie, że pomimo utrzymania wysokiej aktywności operacyjnej oraz poprawy części parametrów ryzyka, szczególnie mniejszych rezerw na ryzyko prawne, spadł wynik finansowy netto – według danych Komisji Nadzoru Finansowego do 9,5 mld zł z 11,8 mld zł rok wcześniej, czyli o 19,5%. Struktura tego spadku wskazuje, że fundamenty działalności bankowej są zdrowe, banki są stabilne i dobrze skapitalizowane, ich zdolność do finansowania gospodarki nadal jest wysoka, ale wzrostu obciążeń fiskalnych i zmian w polityce monetarnej nie da się już dalej neutralizować.

Przypomnijmy dla porządku w telegraficznym skrócie – w I kw. br. spadek wyniku finansowego netto sektora był konsekwencją zarówno zmian przychodów, jak też kosztów. Na jego koniec sektor odnotował spadek przychodów odsetkowych o 4,07 mld zł, czyli o 9% licząc rok do roku, oraz spadek kosztów odsetkowych o 3,43 mld zł, czyli o 19,6%. Ponieważ spadek przychodów odsetkowych był wyższy niż kosztów odsetkowych, wynik z tytułu odsetek ostatecznie obniżył się o 640 mln zł, czyli o 2,3%. Dodajmy, że udział wyniku odsetkowego w całkowitych przychodach operacyjnych wynosił 78%.

Ponieważ wzrósł wynik z tytułu opłat i prowizji o 332 mln zł (o 6,7%), oraz pozostałe przychody – o 566 mln zł (o 29,2%), całkowite przychody operacyjne w I kwartale były o 259 mln zł (o 0,7%) wyższe niż na koniec I kw.  2025 r. Nastąpił także spadek odpisów i rezerw, które na koniec marca br. były o 772 mln (o 26,6%) niższe niż w tym samym okresie roku poprzedniego. Wynik z działalności operacyjnej był niższy o 348 mln zł (o 2,3%), z powodu wzrostu kosztów działania i amortyzacji o 1,37 mld zł (o 8,5%), podczas gdy pozostałe przychody i koszty operacyjne zmniejszyły się o 1,5 mln zł (o 1,1%).

W wynik netto sektora bankowego najsilniej uderzył wzrost stawki podatkowej od osób prawnych. Banki w I kwartale tego roku zapłaciły o 1,95 mld zł więcej CIT niż w analogicznym okresie roku poprzedniego. Było to aż o 51,7% więcej niż przed rokiem.

Złe wieści dla gospodarki

Niekorzystny proces spadku wyników sektora bankowego może mieć duże znaczenie dla całej gospodarki – stwierdza raport. Zachodzi on w momencie, gdy Polska stoi przed największym programem inwestycyjnym i modernizacyjnym od początku transformacji.

Planowane nakłady inwestycyjne – w wielu obszarach, jak np. program SAFE dla obronności, czy rozbudowa infrastruktury energetycznej – będą oczywiście w pewnej części finansowane przez transfery unijne czy inwestycje zagraniczne, ale jest jasne, że to Polska sama musi wygenerować lwią część środków na te ambitne plany. Szacunki mówią, że inwestycje w sektorach strategicznych powinny osiągnąć do 2035 r. nawet 4 bln zł. Na razie relacja inwestycji do PKB się nie poprawia i na koniec I kwartału wyniosła niecałe 17%, nieco mniej niż na koniec ub....