Ministerstwo Klimatu i Środowiska o transformacji energetycznej w Polsce

Transformacja energetyczna Polski stanowi ogromne wyzwanie finansowe, techniczne i społeczne, ponieważ wymaga zbudowania niemal całego zeroemisyjnego systemu elektroenergetycznego. Skuteczność tego procesu zależy od aktywnego udziału oraz współpracy między społeczeństwem, przedsiębiorcami i administracją.

Według szacunków MKiŚ, skumulowane nakłady inwestycyjne na moce wytwórcze wyniosą ok. 726,4 mld zł. Około 60 proc. związanych będzie z technologiami OZE, a około 26 proc. – z energetyką jądrową. Dodatkowo, niezbędne nakłady inwestycyjne na rozwój infrastruktury sieciowej mogą sięgnąć nawet 500 mld zł.

Priorytetyzacja zadań w zakresie inwestycji zależy już od niskoemisyjności źródła, dyspozycyjności oraz elastyczności. W tym kontekście należy jednak zauważyć, że ze względu na obecny stan naszych mocy wytwórczych w najbliższym czasie i tak musiałyby one zostać wymienione, dlatego tak ważne dziś jest podjęcie decyzji o właściwym kierunku inwestycji.

Warto pamiętać też, że proces transformacji energetycznej to nie tylko wyzwania, ale również szanse na rozwój polskiej gospodarki, poprawę warunków życia obywateli oraz utworzenie nowych, stabilnych i atrakcyjnych miejsc pracy w obszarach takich jak: zeroemisyjna mobilność, produkcja urządzeń służących budowie gospodarki nisko lub zeroemisyjnej, rozwój gospodarki wodorowej i rozwój nowych rodzajów usług.

Czytaj także: Komisarz UE: sprawiedliwa transformacja energetyczna jest kwestią podstawową

Finansowanie transformacji energetycznej w Polsce

Wsparciem inwestycji w zielone technologie będą środki publiczne, środki unijne i inne środki zagraniczne. Należy jednak pokreślić, że środki publiczne powinny stanowić impuls do rozwoju gospodarczego kraju, zachętę i wsparcie dla inwestycji. Ich rolą nie jest pokrycie większości kosztów związanych z transformacją energetyczną, a zlikwidowanie zawodności otoczenia regulacyjno-rynkowego, w którym niektóre typy inwestycji rozwijałyby się zbyt wolno albo w ogóle nie powstałyby w najbliższym czasie.

Do realizacji zdecydowanej większości inwestycji konieczne jest zatem zaangażowanie środków prywatnych i instytucji finansowych (finansowania zwrotnego).

Uzasadnione nakłady inwestycyjne są również elementem kształtowania taryf. Na marginesie warto podkreślić, że nie istnieje jeden najlepszy mechanizm finansowania transformacji energetycznej, ani jeden najlepszy instrument finansowania projektów (pożyczki, gwarancje, dopłaty itp.). Wybór właściwych instrumentów finansowych zależy od konkretnego celu.

Istotna część wydatków będzie pokryta przez środki spółek sektora paliwowo-energetycznego oraz inne środki prywatne czy finansowanie dłużne.

Pozostałe potrzeby w zakresie energetyki mogą zostać pokryte między innymi z wykorzystaniem:

• interwencji publicznych (takich jak: system aukcyjny OZE, system wsparcia morskich farm wiatrowych – kontrakt różnicowy, system wsparcia wysokosprawnej kogeneracji, system białych certyfikatów, rynek mocy, system taryf gwarantowanych FIT, system dopłat do ceny rynkowej FIP, taryfy z uwzględnieniem kosztów niezbędnych do wykonania zobowiązań powstałych w związku z działalnością prowadzoną przez przedsiębiorstwo energetyczne);

• z wykorzystaniem instrumentów pozabudżetowych, w tym między innymi środków pochodzących z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (np. w ramach programów: „Czyste Powietrze”, „Mój Prąd 5.0”, „Moje Ciepło”, „Kogeneracja dla Ciepłownictwa”); czy też jednostek samorządu terytorialnego.

W tym kontekście istotną kwestią jest także odpowiednie ukierunkowanie środków pochodzących z EU-ETS.

Rola sektora finansowego w transformacji energetycznej

W procesie transformacji energetycznej Polski rolą instytucji finansowych będzie zwiększenie zaangażowania w finansowanie projektów zrównoważonych, efektywnych energetycznie, OZE, obejmujących także inwestycje w inteligentne sieci przesyłowe/dystrybucyjne.

Nakłady inwestycyjne w dużej mierze zostaną poniesione przez sektor prywatny przy udziale krajowych dostawców, a zrealizowane inwestycje pozytywnie wpłyną na rozwój gospodarczy oraz unowocześnienie całej gospodarki krajowej, w tym sektora energii.

Dla pozyskiwania środków na finansowanie inwestycji istotne będą kwestie obejmujące: wsparcie transformacji, finansowanie SPV (spółki celowe Special Purpose Vehicle) w oparciu o ryzyko rynkowe, refinansowanie istniejącego zadłużenia, udzielanie finansowania podporządkowanego, finansowanie bilateralne, ograniczenie dodatkowych okołokredytowych wymogów np. EBOR, zastosowanie instrumentów stosujących częściowe umorzenie zadłużenia, udzielanie kredytów bez kowenantów finansowych, uproszczenie i skrócenie procedury akceptacji.

Ważnym elementem ukierunkowania finansowania będzie również prowadzanie działań z wykorzystaniem przekierowania przepływów kapitałowych m. in. za pomocą taksonomii.

Czytaj także: Bankowość i Finanse | Polska Energetyka | Czy banki będą miały środki na wsparcie transformacji?

Polityka Energetyczna Polski do 2040 r.

Skala wyzwań związanych z dostosowaniem krajowej gospodarki do uwarunkowań regulacyjnych UE została określona w „Polityce Energetycznej Polski do 2040 r.” (dalej: PEP2040). Opisana w dokumencie strategia tworzy oś dla programowania unijnych środków związanych z sektorem energii, a także dla realizacji potrzeb gospodarczych, wynikających z osłabienia gospodarki pandemią COVID-19.

Skala środków na przeprowadzenie transformacji klimatyczno-energetycznej z funduszy unijnych ujęta dla Polski jest bezprecedensowa. Szacunkowa wielkość wydatków klimatycznych w latach 2021-2027 może wynieść ok. 260 mld zł.

W ramach bieżącej perspektywy finansowej (2021-2027) najważniejszymi programami z budżetu UE, które będą wspierać Polskę w realizacji celów klimatycznych będą: program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS), Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, a także Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji, w tym Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji.

Jednym z istotnych źródeł finansowania będą również wspomniane już wpływy z systemu EU ETS, które będą wydatkowane m.in. w ramach Funduszu Modernizacyjnego.

We wsparciu transformacji energetycznej i przejściu na gospodarkę niskoemisyjną istotne jest zwiększenie zaangażowania w finansowanie projektów sprzyjających szeroko pojętej transformacji gospodarczej regionów, w tym także transformacji energetyki lokalnej, tworzeniu miejsc pracy w nowych, bardziej innowacyjnych branżach, przygotowaniu terenów pogórniczych/poprzemysłowych pod nowe inwestycje i przekwalifikowanie pracowników.

Wiele programów ze środków Funduszu Modernizacyjnego zostało już uruchomionych. Sukcesywnie ogłaszane są nabory z funduszy europejskich, zarówno w ramach programu ogólnokrajowego Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027, jak i programów regionalnych.

Fundusze unijne na rzecz zielonej transformacji

Działania na rzecz zielonej transformacji finansowane są m.in. za pośrednictwem następujących instrumentów:

• Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Funduszu Spójności (FS), m.in. w ramach FEnIKS i RPO – na politykę spójności Polska ma do dyspozycji ok. 107 mld zł,

• Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), w tym funduszy uwzględnionych w ramach nowego rozdziału KPO – REPowerEU – ponad 42 mld zł,

• Mechanizmu Sprawiedliwej Transformacji (MST), w tym Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST) – ok. 18 mld zł,

• Funduszu Modernizacyjnego (FM) – ponad 65 mld zł.

Inwestycje realizowane z wymienionych programów stanowią odpowiedź zarówno na wyzwania transformacji energetycznej, jak i aktualne potrzeby gospodarcze, wynikające z osłabienia gospodarki pandemią COVID-19 oraz kryzysu energetycznego, powstałego na skutek napaści Rosji na Ukrainę.

W zależności od konkretnego programu, z funduszy europejskich mogą skorzystać:

• odbiorcy indywidualni (w zakresie np. fotowoltaiki, pomp ciepła, ocieplania budynków),

• przedsiębiorcy (np. w odniesieniu do poprawy efektywności procesów produkcyjnych, OZE),

• czy też spółki komunalne (w obszarach związanych np. z wytwarzaniem ciepła czy wykorzystaniem odpadów) – uzupełnia MKiŚ.