Co zniechęca sektor prywatny do udziału w dekarbonizacji energetyki Europy Środkowo-Wschodniej?

Raport zatytułowany „Energizing the Energy Sector in Central-Eastern Europe” podkreśla, że konkurencyjne rynki energii elektrycznej dekarbonizują się o 66% szybciej niż rynki niekonkurencyjne.

Pomimo tego region Europy Środkowo-Wschodniej nie wykorzystał jeszcze w pełni swojego potencjału rynkowego.

Naukowcy zidentyfikowali 40 różnych barier, które utrudniają konkurencję, zwiększają koszty biznesowe i zniechęcają prywatne inwestycje, spowalniając tym samym dekarbonizację w tych krajach.

Czytaj także: Czy banki mają wystarczające środki na finansowanie transformacji energetycznej i wydatków zbrojeniowych?

Bariery procesu dekarbonizacji w krajach CEE

Wolność gospodarcza w regionie Europy Środkowo-Wschodniej jest zróżnicowana. Najwyżej plasują się Czechy ze stosunkowo zliberalizowanym rynkiem, mniejszymi barierami wejścia na rynek i bardziej przejrzystymi przepisami. Jednak nawet tutaj nadal istnieją znaczące przeszkody. Przykładowo, ukończenie projektu farmy wiatrowej zajmuje co najmniej siedem lat z powodu biurokratycznych opóźnień.

Rumunia, z umiarkowanymi barierami, prezentuje ogólnie korzystny klimat inwestycyjny.

Dla kontrastu, Węgry są najmniej wolnym gospodarczo krajem, charakteryzującym się rozległą kontrolą rządową i częstymi zmianami legislacyjnymi, co tworzy niestabilne środowisko dla inwestorów.

Bułgaria stoi w obliczu poważnych wyzwań, w tym wysokiej biurokracji i niestabilności regulacyjnej, co dodatkowo zniechęca prywatne inwestycje.

W Polsce rynek energetyczny jest skutecznie znacjonalizowany, a spółki państwowe produkują około 70% energii w kraju, marginalizując prywatne inwestycje. Uznaniowa władza urzędników państwowych blokuje również prywatne inwestycje w nowe moce energetyczne, takie jak małe reaktory modułowe (SMR).

Zapóźnienie infrastruktury energetycznej

Wspólnym wyzwaniem dla wszystkich krajów Europy Środkowo-Wschodniej jest infrastruktura. Na region ten przypada zaledwie 13% wewnętrznej przepustowości połączeń międzysystemowych UE, mimo że stanowi on 28,64% ludności UE, 15% jej PKB i 17% zapotrzebowania na energię elektryczną.

Modernizacja sieci oraz lepszy dostęp do gruntów i połączeń mają zasadnicze znaczenie dla ułatwienia transformacji energetycznej.

Czytaj także: Prezes PGE: dekarbonizacja wymaga wydzielenia energetyki konwencjonalnej ze spółki

CEE jako zjednoczona specjalna strefa ekonomiczna?

Raport krytycznie analizuje wpływ polityki klimatycznej UE na konkurencję na rynkach energetycznych Europy Środkowo-Wschodniej.

Podczas gdy UE promuje otwartość i integrację rynku, zezwala również na programy zakłócające rynek, takie jak system handlu uprawnieniami do emisji (ETS) i mechanizm dostosowywania cen na granicach emisji dwutlenku węgla (CBAM).

Raport opowiada się za „paktem na rzecz wolności” między krajami Europy Środkowo-Wschodniej w celu zintegrowania ich polityk gospodarczych związanych z rynkiem energii, przedstawiając Europę Środkowo-Wschodnią jako zjednoczoną specjalną strefę ekonomiczną.

Ramy te zharmonizowałyby przepisy i rozwiązania podatkowe, wspierając spójny, wzajemnie połączony ekosystem energetyczny dla ponad 110 milionów ludzi i zmniejszając emisje CO2.

Kluczowe zalecenia zawarte w raporcie „Energizing the Energy Sector in Central-Eastern Europe”

• Usuwanie barier dla inwestycji – uproszczenie ram regulacyjnych i ograniczenie biurokracji w celu przyciągnięcia prywatnych inwestorów;

• Tworzenie zachęt finansowych – opracowanie instrumentów finansowych w celu skierowania kapitału na badania, rozwój i modernizację infrastruktury energetycznej;

• Stopniowe wycofywanie subsydiów – wyeliminowanie zakłóceń rynku i promowanie uczciwej konkurencji poprzez stopniowe wycofywanie subsydiów;

• Ponowna ocena polityki klimatycznej UE – ocena skuteczności ETS i CBAM oraz dostosowanie stawek VAT w celu zmniejszenia obciążenia konsumentów.

Szacuje się, że aby złagodzić negatywne skutki zmian klimatycznych, potrzebne jest 100 miliardów dolarów rocznie na badania i rozwój w zakresie czystej energii.

Nawet w obecnych niesprzyjających warunkach 77 proc. firm w regionie Europy Środkowo-Wschodniej inwestuje w rozwój biznesu, a kapitał prywatny odpowiada za prawie 70 proc. inwestycji w odnawialne źródła energii.

Tendencja ta podkreśla potencjał polityki rynkowej w zakresie przyciągania większej ilości kapitału prywatnego, co prowadzi do obniżenia cen energii i złagodzenia ubóstwa energetycznego, które jest istotnym problemem w regionie.

Skrót raportu (polska wersja językowa)