Jaka edukacja finansowa?

Edukacja finansowa, z jaką mamy do czynienia, generalnie skupia się na objaśnianiu pojęć, definicji i parametrów kredytu. Nie można się jednak do tego ograniczać. Powinna także uświadamiać, jakie skutki w życiu rodziny może spowodować kredyt, gdy np. nastąpi spadek dochodów, wzrosną koszty utrzymania, skumulują się zobowiązania, dojdzie do utraty płynności lub konieczności wyboru między spłatą raty a innymi potrzebami budżetu domowego.

Dla banków jest to wniosek o fundamentalnym znaczeniu – napisali przedstawiciele Związku Banków Polskich w słowie wstępnym do raportu. Drugi wniosek jest taki, że Polacy naprawdę dbają o to, by rzetelnie spłacać kredyty. Kiedy pojawiają się trudności ze spłatą, ograniczają inne potrzeby, by regulować zobowiązania. Im większe problemy ze spłatą, tym większe są wyrzeczenia i silniejszy spadek jakości życia oraz dobrostanu psychicznego. W tych trudnych sytuacjach marginalne znaczenie ma pomoc instytucjonalna. A jest potrzebna.

Zbyt mała wiedza

Polacy mają niewystarczającą wiedzę i niewystarczające wsparcie, żeby wyjść z trudnej sytuacji w sposób efektywny. To obszar do nadrobienia przez inicjatywy instytucjonalne, które powinny służyć pomocą w trudnych sytuacjach, jak też przez edukację. Nasza wiedza finansowa jest często iluzoryczna, przeceniamy swoje kompetencje, mimo że skutki decyzji dowodzą braku zrozumienia ryzyka. Chodzi więc o to, by edukacja faktycznie pomagała rozwiązywać problemy zadłużonych i chroniła przed nieodpowiedzialnymi decyzjami.

Edukacja finansowa, żeby była skuteczna, powinna skupiać się na realnych scenariuszach życia gospodarstw domowych w sytuacjach, gdy materializuje się ryzyko spadku dochodów lub wzrostu kosztów utrzymania. Klient zaciągający kredyt powinien nie tylko wiedzieć, czym jest RRSO, WIBOR czy całkowity koszt kredytu, ale zrozumieć, jak te elementy mogą wpłynąć na jego codzienne funkcjonowanie, na odporność finansową oraz na bezpieczeństwo rodziny.

Raport powstał na zlecenie Programu Analityczno Badawczego Warszawskiego Instytutu Bankowości. Autorka przy tworzeniu go współpracowała z Zespołem Badań i Analiz ZBP oraz z firmą pośrednictwa finansowego ANG Odpowiedzialne Finanse. Celem przeprowadzonych badań była diagnoza postaw, kompetencji i zachowań finansowych Polaków w obszarze zaciągania i obsługi kredytów oraz pożyczek, stan ich świadomości finansowej, mechanizmy podejmowania decyzji oraz doświadczenia związane z zadłużeniem.

Przeprowadzone przez Katarzynę Sekścińską badania pozwoliły określić, w jakim stopniu deklarowana znajomość mechanizmów kredytowych odpowiada rzeczywistej wiedzy kredytobiorców. Umożliwiły identyfikację największych luk informacyjnych i błędnych przekonań oraz zjawiska fałszywej wiedzy, czyli sytuacji, w której osoby korzystające z usług finansowych są przeświadczone o poprawności swoich sądów, choć sądy te są niezgodne z działaniem mechanizmów finansowych. Okazuje się, że subiektywna samoocena kompetencji finansowych skonfrontowana z obiektywnym testem wiedzy wypada słabo.

Wiedza finansowa jest często iluzoryczna. Badani przeceniają swoje kompetencje – stwierdziła autorka w raporcie.

Celem badania przeprowadzonego przez Katarzynę Sekścińską była również identyfikacja sposobów podejmowania decyzji kredytowych oraz odpowiedź na pytanie, czy kredytobiorcy planują wielkość zadłużenia, analizują jego wpływ na budżet domowy, jak interpretują kluczowe parametry kredytu, jak wysokość raty, RRSO czy całkowity koszt zobowiązania, oraz w jakim stopniu konsumenci uwzględniają ryzyka finansowe, scenariusze zmiany sytuacji ekonomicznej oraz długoterminowe konsekwencje zadłużenia.

Okazuje się, że od 25 do 30% badanych charakteryzuje fałszywa wiedza finansowa, w tym także dotycząca mechanizmu działania kredytu i spłaty zobowiązań. Polega ona na tym, że osoba jest przekonana, że zna dane pojęcie, ale rozumie je nieprawidłowo. Fakt, że co czwarta, co do trzeciej osoby może mieć błędne przekonania dotyczące mechanizmów kredytowych świadczy o znaczącej luce między deklarowaną a rzeczywistą wiedzą. Najczęściej fałszywa wiedza dotyczy zależności między RRSO a częstotliwością spłaty rat, relacji między RRSO a kosztem kredytu, ryzyka walutowego oraz wpływu WIBOR na kredyty złotowe.

Postawy wobec kredytów

Wyniki ...