Crédit Mutuel – efektywna i popularna spółdzielcza grupa bankowa

Dr hab. Eugeniusz Gostomski
Uniwersytet WSB Merito Gdańsk

W 2024 r. łączny udział tych grup we francuskim rynku depozytów bankowych wynosił 64,6%, a w rynku kredytów dla klientów niefinansowych 63,4% (zob. tab. 1). Należy do nich ponad 70% francuskich placówek bankowych (bez placówek banku pocztowego). Grupy te różnią się historią, strukturą organizacyjną i ukierunkowaniem działalności na odmienne segmenty klientów.

Bankowość spółdzielcza we Francji zrodziła się 20-30 lat później niż w Niemczech, uchodzących za kolebkę banków spółdzielczych na świecie. Przesłanki powstania pierwszych francuskich spółdzielni kredytowych były takie same jak w innych krajach europejskich: walka z lichwą oraz zapewnienie dostępu do kredytów rolnikom, drobnym przedsiębiorcom i słabszym ekonomicznie gospodarstwom domowym z wiosek i małych miast, którymi nie były zainteresowane banki komercyjne. Francuskie kasy/banki spółdzielcze zaczęły funkcjonować według modelu banku Raiffeisena (kasy Crédit Mutuel) lub koncepcji banku ludowego Schulze-Delitzscha (banki dzisiejszej Grupy Crédit Agricole i Grupy BPCE). Wszystkie one są własnością swoich członków i tradycyjnie opierają działalność na podstawowych wartościach spółdzielczych, takich jak silne więzi z lokalną społecznością, etyczne działania, subsydiarność, odpowiedzialność i sprawiedliwość, a dzisiaj przywiązują dużą wagę także do zrównoważonego rozwoju (ESG). Banki spółdzielcze oferują wielu segmentom klientów szeroką paletę produktów bankowych i ubezpieczeniowych.

Pod względem wielkości aktywów najmniejszą francuską spółdzielczą grupą bankową jest znana w Europie z wysokiej jakości produktów finansowych Grupa Crédit Mutuel (CM). Tworzące ją banki do dzisiaj w największym stopniu zachowały spółdzielczy charakter i są najbardziej podobne do niemieckich banków ludowych bądź banków Raiffeisena. Grupa Crédit Mutuel odgrywa bardzo ważną rolę nie tylko na francuskim rynku bankowym i ubezpieczeniowym, ale także, poprzez swoje spółki zależne i odziały zagraniczne, w kilkunastu innych krajach. Jej udział w 2025 r. w krajowym rynku kredytów dla podmiotów niefinansowych wynosił 18,8%, a w rynku depozytowym 16,7%. Obsługuje ona 38,8 mln klientów, w tym 35,5 mln osób prywatnych. W Grupie CM pracuje 88,5 tys. osób, w tym 19 tys. dyrektorów.

Pierwsza francuska spółdzielnia kredytowa oparta na modelu kasy Raiffeisena powstała w 1882 r. w Wantzenau koło Strasburga. W krótkim czasie utworzono wiele kas kredytu wzajemnego (crédit mutuel) w Alzacji, która wówczas należała do Rzeszy Niemieckiej. Od 1888 r. zaczęto zakładać spółdzielnie kredytu wzajemnego w regionach francuskich. W 1893 r. utworzyły one Francuski Związek Kas Wiejskich i Robotniczych (Union des caisses rurales et ouvrières de France). Od 1958 r., gdy powstała Krajowa Konfederacja Crédit Mutuel (Confedération Nationale du Crédit Mutuel – CNCM) stanowią one zwartą grupę bankową. W 1963 r. utworzony został bank krajowy (Caisse Centrale du Crédit Mutuel – CCCM), którego udziałowcami zostało 18 regionalnych banków spółdzielczych.