Metoda kalkulacji POLSTR

Ostatnim dniem publikowania stawek WIBID i WIBOR dla tenorów 1M, 3M, 6M będzie 1 stycznia 2037 r., dla WIBOR i WIBID tenor O/N 1 października 2026 r., a dla WIBOR tenor 1Y 22 grudnia 2026 r.
Umowy, w których jest dzisiaj WIBOR mogą być wykonywane bez zmian do czasu zakończenia publikacji WIBORu, czyli do końca 2036 r. Natomiast w ofertach banków do końca 2026 roku będą jeszcze znajdować się produkty z WIBORem, równolegle do nowych produktów z POLSTR i z Rodziny Indeksów Składanych POLSTR. Co ważne, POLSTR już dziś może być stosowany w umowach i instrumentach finansowych.

Taka zmiana to efekt globalnego trendu, zapoczątkowanego w połowie drugiej dekady XXI wieku, na skutek światowego kryzysu finansowego. Główną ideą zmiany jest odejście od wskaźników forward looking i przejście na wskaźniki typu risk-free rate. POLSTR należy właśnie do rodziny wskaźników typu risk-free rate (czyli „wolnych od ryzyka”). Do jego wyznaczania wykorzystuje się informacje o zawartych transakcjach depozytowych na termin zapadalności O/N (czyli takich transakcji, których termin zapadalności zaczyna się w dniu jej zawarcia, a kończy w następnym dniu roboczym, ang. overnight) zawieranych między Instytucjami Kredytowymi i Instytucjami Finansowych. Warto też podkreślić, że POLSTR wyznacza się wyłącznie na podstawie transakcji o wolumenie powyżej 50 mln zł.

Za wyznaczanie i publikację POLSTR odpowiada GPW Benchmark – spółka należąca do Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie i administrator wskaźnika POLSTR. To podmiot działający w sposób transparentny i niezależny, na podstawie unijnego rozporządzenia BMR, które określa m.in. zasady wyznaczania wskaźników referencyjnych. 29 listopada 2019 r. GPW Benchmark zostało wpisane do rejestru, a 16 grudnia 2020 r. otrzymało zezwolenie od KNF na prowadzenie działalności jako administrator wskaźników referencyjnych stóp procentowych, w tym kluczowych wskaźników referencyjnych. W Polsce GPW Benchmark podlega nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego.

Podstawą do wyznaczania wskaźnika referencyjnego WIBOR są dane, które GPW Benchmark otrzymuje codziennie od dziesięciu największych polskich banków komercyjnych. W przypadku wskaźnika POLSTR jest to dziewięć największych banków, które przekazują informacje dotyczące faktycznie przeprowadzonych transakcji pożyczek międzybankowych oraz między innymi instytucjami finansowymi udzielonych na kolejny dzień roboczy. Danymi Wejściowymi dla POLSTR są więc dane dotyczące Transakcji Depozytowych o terminie zapadalności O/N, zawieranych przez podmioty przekazujące dane z: instytucjami kredytowymi, instytucjami kredytowymi – loro, instytucjami finansowymi – bankami zagranicznymi, niemonetarnymi instytucjami finansowymi, bankami hipotecznymi, bankami spółdzielczymi, Spółdzielczymi Kasami Oszczędnościowo-Kredytowymi.

Wyznaczanie POLSTR najprościej można opisać w następujący sposób: bierze się rzeczywiste transakcje z danego dnia, usuwa się transakcje skrajne, sprawdza się, czy danych jest wystarczająco dużo, a na końcu liczy się stawkę jako średnią „ważoną” kwotami transakcji (czyli większe transakcje mają większy wpływ niż małe). W istocie proces ten jest dość złożony i składa się z sześciu kolejnych etapów. Wszystko po to, by proces był jak najbardziej transparentny i w jak największym stopniu odpowiadał realiom rynkowym.

Kolejne kroki wyznaczania POLSTR:

Krok 1: wybór transakcji. Do wyznaczania POLSTR uwzględniane są jedynie transakcje jednodniowe (overnight, na kolejny dzień roboczy). Do bazy danych, na podstawie których obliczany jest wskaźnik, wprowadzane są transakcje o nominale od 50 mln zł i zawarte z odpowiednim rodzajem podmiotów.
To zabezpieczenie przed zakłócaniem obrazu sytuacji na rynku przez niskokwotowe operacje, które często mogłyby mieć charakter niereprezentatywny.

Krok 2: zabezpieczenie przed zniekształceniem wyników przez jedną transakcję o olbrzymiej wartości. Tak jak szereg operacji niskokwotowych, podobnie jedna transakcja na nieproporcjonalnie wysoką kwotę mogłaby istotnie zafałszować wyznaczanie wskaźnika, dając wynik odbiegający od faktycznych realiów rynkowych. Aby nie dopuścić do takiej sytuacji, stosuje się limit maksymalny: jeśli dana operacja przekracza próg ustalony przez administratora wskaźnika, to uwzględnia się ją tak, jakby miała wartość równą temu progowi. Sam próg jest wyliczany statystycznie i aktualizowany co roku, żeby w jak największym stopniu odzwierciedlał realia rynkowe.

Krok 3: odsiew skrajności. Śledząc oferty różnych sprzedawców tego samego produktu na platformie handlowej widzimy, że zdecydowana większość oferentów proponuje zbliżone ceny – jedynie z niewielkimi odchyleniami – ale zdarzają się ceny mocno odbiegające od średniej. Podobnie bywa i na rynku finansowym. Uwzględnienie tego rodzaju operacji sprawiałoby, że wskaźnik referencyjny w mniejszym stopniu oddawałby rzeczywistość. Aby skutecznie „odsiać” owe transakcje o nietypowych stopach, administrator wskaźnika referencyjnego stosuje specjalny filtr: porównuje się transakcje do typowego poziomu z danego dnia (mediany) i odcina te, które są zbyt daleko od tego poziomu, jako margines zakładając 8 punktów procentowych.

Krok 4: sprawdzenie, czy dysponujemy wystarczającą ilością danych. Zanim wskaźnik zostanie wyznaczony, administrator sprawdza trzy warunki jakości danych: po pierwsze, jedna instytucja finansowa nie może odpowiadać za więcej niż ¾ całego wolumenu. Po drugie, przetwarzane dane muszą pochodzić przynajmniej od trzech podmiotów. Dodatkowo łączny wolumen transakcji musi wynieść co najmniej 1 mld zł. Jeśli któryś warunek nie jest spełniony, POLSTR nie jest liczony standardową metodą, tylko uruchamia się procedurę zastępczą. Wówczas podstawą dla wyznaczania POLSTR jest aktualny poziom stopy referencyjnej NBP.

Krok 5: dalsze „odcięcie” skrajności po obu stronach, żeby wynik był odporny na wyjątki. To bardzo ważny element. Administrator grupuje transakcje według tej samej stopy procentowej, układa je od najniższej do najwyższej, a potem „ucina” po ¼ wolumenu z dołu i z góry. Dzięki temu nawet jeśli danego dnia pojawiłoby się kilka transakcji po wyjątkowo niskiej lub wysokiej stopie, nie zdominują one wyniku.

Krok 6: obliczenie stawki jako średniej ważonej kwotą. Na końcu zostaje „środkowa” część danych (po wszystkich odcięciach). Z niej liczy się POLSTR jako średnią, w której większe transakcje mają większą wagę. Uzyskany w ten sposób rezultat podaje się w procentach i zaokrągla do trzech miejsc po przecinku.

Wartość tak wyznaczonego wskaźnika POLSTR za poprzedni dzień udostępniania jest w czasie rzeczywistym w okolicach godziny 9:00. Cztery godziny później wskaźnik jest publikowany na oficjalnej stronie GPW Benchmark.

Materiał ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie stanowi rekomendacji, porady prawnej, podatkowej, księgowej, inwestycyjnej ani finansowej.
Treści w nim zawarte nie mogą stanowić podstawy do wysuwania jakichkolwiek roszczeń wobec Centrum Procesów Bankowych i Informacji Sp. z o.o. (CPBiI), Związku Banków Polskich (ZBP), banków, ani innych instytucji, które są wskazane w publikacji, współuczestniczą w jej przygotowaniu lub których przedstawiciele wypowiadają się w jej treści.
CPBiI, ZBP, banki ani inne wskazane instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za decyzje osób trzecich podjęte na podstawie niniejszego materiału lub w oparciu o jego fragmenty.
Informacje dotyczące reformy wskaźników referencyjnych, w tym wskaźników POLSTR i WIBOR, mają charakter ogólny i mogą nie uwzględniać specyfiki indywidualnej sytuacji użytkownika. Szczegółowe, aktualne informacje znajdują się m.in. na stronach internetowych GPW Benchmark S.A. oraz Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego (UKNF).