Deklarujemy wiedzę finansową, ale mamy problem z praktyką

Swoje bezpieczeństwo finansowe Polacy wiążą przede wszystkim ze stabilizacją zawodową (49%), posiadaniem poduszki finansowej (41%) czy satysfakcjonującym poziomem swoich dochodów (33%).

– Trzeba tu podkreślić, że badanie było robione przed obecną sytuacją geopolityczną, ale widać wyraźnie, że czynniki zewnętrzne spadły na dalszy plan. Poziom cen, stabilność gospodarki czy sytuacja społeczno-polityczna w kraju wskazywane są coraz rzadziej jako elementy zagrażające naszemu komfortowi finansowemu – komentuje wyniki badań dr Tadeusz Białek, prezes Związku Banków Polskich. Stanowi to wyraźną zmianę w porównaniu z ubiegłym rokiem, kiedy np. stabilność sytuacji w kraju była ważna dla 38% ankietowanych.

Z najnowszych badań wynika, że Polacy najczęściej oceniają swoją wiedzę finansową jako przeciętną. Jednocześnie 23% badanych uznaje swoją wiedzę za bardzo lub raczej małą, a 22% – za bardzo lub raczej dużą, co pokazuje wyraźne zróżnicowanie indywidualnych ocen.

Najwyżej oceniana jest wiedza dotycząca zarządzania budżetem domowym, oszczędzania oraz płatności bezgotówkowych. Najniżej oceniane są kompetencje w obszarach przedsiębiorczości, rynku giełdowego (GPW) oraz inwestowania.

– Najczęściej przyznajemy, że nasz poziom wiedzy finansowej jest średni, i to niezależnie od obszaru zagadnień o jakie jesteśmy pytani. Natomiast, kiedy zderzymy to z rzeczywistymi odpowiedziami w teście wiedzy, to sprawa wygląda zupełnie inaczej. Np. 70% Polaków powiedziało: „mam przynajmniej umiarkowaną wiedzę”, a kiedy zrobiliśmy test absolutnie podstawowej wiedzy, to teoretycznie te 70% powinno wypełnić go bez problemu. Ale nawet dając im minimalny margines błędu, że jednak mogą czegoś nie wiedzieć, to powinniśmy przyjąć, że pojawią się prawidłowe odpowiedzi na trzy z czterech pytań. A takich osób było tylko 36% – mówi dr hab. Katarzyna Sekścińska, prof. UW, współautorka i koordynatorka badania oraz jego konsultantka naukowa.

Z raportu wynika także, że mocno ograniczona jest rzeczywista znajomość instrumentów inwestycyjnych – najlepiej rozpoznawane są obligacje skarbowe i akcje, natomiast bardziej złożone produkty (np. ETF-y, opcje, kontrakty terminowe) są znacznie słabiej znane. Produkty długoterminowego inwestowania są często mylone i rozpoznawane jedynie powierzchownie, głównie z nazwy.

Polacy najczęściej deklarują, że wiedzę ekonomiczną czerpią od ekspertów finansowych (47% badanych). Na kolejnych miejscach, z bardzo zbliżonymi wynikami, znajdują się rodzina i znajomi (38%) oraz własne doświadczenia i intuicja (37%). Wskazuje to, że obok autorytetu profesjonalistów istotną rolę odgrywają również nieformalne sieci społeczne oraz indywidualne praktyki i obserwacje.

– Dość niepokojące jest to, że aż 52% ankietowanych nie podejmuje aktywnych kroków, aby poszerzać swoją wiedzę z zakresu ekonomii i finansów. Ewentualne informacje pozyskujemy z przypadkowych źródeł, co powoduje, że dość często – poszukując np. informacji w internecie – wpadamy w pułapki oszustów, wykorzystujących właśnie tę niewiedzę – podkreśla Tadeusz Białek. Prezes ZBP zauważył także, że najrzadziej poszukujemy wiedzy w zakresie zaciągania i spłacania zobowiązań finansowych, co niestety doprowadza do tego, że wpadamy w spirale zadłużenia albo jakieś oszukańcze mechanizmy inwestycyjne.

– Z analiz wyłania się bardzo niepokojący sygnał i rzecz, nad którą powinniśmy bardzo popracować. Patrząc na to, co nas wszystkich bezpośrednio dotyczy – emerytura, podstawy przedsiębiorczości czy ubezpieczenia – choć ankietowani widzą i podkreślają poziom niedoboru wiedzy, to jednak chęć ­zdobywania wiedzy w tych zakresach jest niewielka – dodaje Waldemar Zbytek, prezes zarządu Warszawskiego Instytutu Bankowości.

Niezwykle ciekawym elementem tegorocznego badania była ocena postrzegania znaczenia kompetencji finansowych na tle kluczowych kompetencji. We wszystkich wymienionych kategoriach najczęściej wskazywaną odpowiedzią jest „równie istotne jak kompetencje finansowe”, co oznacza, że respondenci najczęściej postrzegają kompetencje finansowe jako porównywalnie ważne z innymi umiejętnościami. Najczęściej uznawane za bardziej istotne niż kompetencje finansowe są umiejętność logicznego myślenia (31%), umiejętność samorozwoju (28%) oraz efektywna komunikacja i współpraca (26%), a także zarządzanie czasem i korzystanie z technologii cyfrowych (24-25%).

Z kolei kompetencje, w których najczęściej respondenci wskazywali, że są mniej istotne niż finansowe, to głównie rozumienie różnych kultur (27% suma „dużo mniej” i „trochę mniej”) oraz posługiwanie się językami obcymi (19%), co pokazuje, że w tym kontekście finansowym są one postrzegane jako mniej kluczowe.

Jak podkreślono w opracowaniu badania, poprawa wiedzy ekonomicznej kojarzy się Polakom przede wszystkim ze zwiększeniem bezpieczeństwa finansowego, lepszymi warunkami życia oraz skuteczniejszym oszczędzaniem i inwestowaniem – tak uważa ponad 20% badanych. Ważne są też praktyczne korzyści w zarządzaniu budżetem domowym i ochronie przed oszustwami (18%), podczas gdy wpływ na aspekty psychiczne, zdrowotne czy społeczne jest wskazywany rzadziej.

Badanie „Poziom wiedzy ekonomicznej Polaków” zostało zrealizowane na zlecenie Warszawskiego Instytutu Bankowości i Fundacji GPW w lutym 2026 r. na ogólnopolskim panelu badawczym Ariadna, na próbie badawczej (1099 osób) metodą CAWI (wspomaganych komputerowo wywiadów internetowych).

Pełny raport z badania „Poziom wiedzy ekonomicznej Polaków 2026” jest dostępny na stronach internetowych Fundacji Warszawski Instytut Bankowości oraz Fundacji GPW.