Jeden z najstabilniejszych sektorów

Jak zatem sytuacja geopolityczna w naszym regionie i na świecie wpływa na bezpieczeństwo sektora bankowego i jak przeciwdziałać pojawiającym się zagrożeniom (ryzyko kredytowe i gospodarcze, ryzyko operacyjne i płynnościowe, sankcje i koszty operacyjne)? Zapytaliśmy o to ekspertów i analityków.

Piotr Mazur
wiceprezes zarządu PKO Banku Polskiego nadzorujący Obszar Zarządzania Ryzykiem:

– Sytuacja na Bliskim Wschodzie zwiększa niepewność geopolityczną, co przekłada się na większą zmienność rynków – zwłaszcza cen energii i kursów walut. W odpowiedzi banki wzmacniają monitoring portfeli oraz aktualizują scenariusze stresowe. Na tym etapie nie obserwujemy jednak istotnego pogorszenia jakości aktywów. Warto też podkreślić, że polskie banki bardzo dobrze wypadły w ostatnich europejskich testach warunków skrajnych, co świadczy o ich dużej stabilności i odporności na niekorzystne zmiany otoczenia makroekonomicznego.

Dr Andrzej Powierża
analityk Citi Research (Citi Handlowy) specjalizujący się w sektorze bankowym:

– Z perspektywy polskiego sektora bankowego ostatnie wydarzenia na Bliskim Wschodzie jawią się jako zjawisko zarazem bezprecedensowe, jak i wpisujące się w znaną rynkową normalność kryzysów. Bezprecedensowy charakter polega na niespotykanym wcześniej i trudnym do przewidzenia przebiegu konfliktu zbrojnego. Z drugiej strony, ostatnie lata przyzwyczaiły nas do turbulencji, często (jak epidemia COVID-19) wykraczających poza gospodarkę, Kryzysy są trwałym elementem gospodarki rynkowej. W dobie globalizacji wydarzenia w odległym zakątku świata nieuchronnie – w mniejszym lub większym stopniu – wpływają na polską gospodarkę, dlatego musimy pogodzić się z tym, że wielu zagrożeń nie da się przewidzieć.

Z tego powodu każdy bank z osobna, jak i cały system bankowy, muszą być przygotowane na wystąpienie różnych niekorzystnych zdarzeń. Oczywiście, trudno przygotować się na każdy scenariusz, tym bardziej ważne jest zatem trzymanie się podstawowych zasad ostrożnego zarządzania bankiem. Przede wszystkim trzeba znać swoich klientów i rozumieć ich biznes. Tylko wtedy możliwe jest efektywne zarządzanie ryzykiem kredytowym i posiadanie prawdziwie zdywersyfikowanego – pod względem rzeczywistego ryzyka – portfela. Wreszcie konieczne jest posiadanie odpowiednich buforów płynnościowych i kapitałowych. Zarządzający bankiem powinni znać model biznesowy swojej instytucji i jego słabe strony i czasami utrzymywać większe bufory. To samo odnosi się do testów warunków skrajnych: te przeprowadzone na poziomie europejskim czy krajowym często są oparte na wielu teoretycznych założeniach i uzyskanie pozytywnych wyników nie powinno zwalniać zarządów banków od stałego sprawdzania, czy rzeczywiście ich instytucja jest odporna na możliwe do wyobrażenia wstrząsy.

Oczywiste jest, że aby przeciwdziałać zagrożeniom związanym z cyberatakami, które mogą towarzyszyć geopolitycznym wstrząsom, banki muszą inwestować w systemy cyberbezpieczeństwa i rozwijać plany ciągłości działania. Pod tym względem w ostatnich latach polski sektor bankowy znajduje się pod ciągłym obstrzałem, zatem ostatnie tygodnie nie przyniosły tu nic nowego. Na tym polu – ale nie tylko – kluczowa jest ścisła współpraca wszystkich interesariuszy: banków komercyjnych i spółdzielczych oraz regulatorów.

Kryzysów geopolitycznych, prowadzących do pojawienia się ryzyk kredytowych, operacyjnych czy płynnościowych, nie jesteśmy w stanie uniknąć, a zabezpieczanie się przed nimi kosztuje. Dlatego tak ważne jest, aby nie osłabiać sektora przez samodzielne generowanie dodatkowych ryzyk. Niestety na tym polu Polska nie może pochwalić się szczególnymi osiągnięciami: niejasności prawne dotyczące wysokości opłaty za wcześniejszą spłatę kredytu mieszkaniowego z okresowo stałą stopą procentową czy dotyczące sankcji kredytu darmowego, wprowadzenie na przestrzeni ostatnich 11 lat de facto dwóch podatków sektorowych (podatek od aktywów i wyższa niż normalna stawka podatku CIT) czy też dwukrotne wprowadzenie tzw. wakacji kredytowych – wszystko to zwiększa niepewność i zmniejsza odporność sektora na szoki zewnętrzne.

Łukasz Tarnawa
główny ekonomista, dyrektor Biura Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych w Banku Ochrony Środowiska:

– Wzrost ryzyka geopolitycznego w następstwie konfliktu w Zatoce Perskiej wpisuje się w serię wydarzeń o nadzwyczajnym charakterze (pandemia COVID-19, agresja Rosji na Ukrainę, wojna handlowa), które w ostatnich latach są źródłem ryzyka dla sektora bankowego. Od kilku lat funkcjonuje on w warunkach wysokiej niepewności otoczenia gospodarczego i musi być przygotowany na skutki wydarzeń, których często nie tylko nie da się przewidzieć, ale też trudno określić rozkład prawdopodobieństwa różnych scenariuszy.

Wśród skutków tych szokowych wydarzeń można wskazać wzrost ryzyka kredytowego w efekcie pogorszenia warunków otoczenia makroekonomicznego klientów banków, skokowy wzrost zmienności notowań aktywów finansowych, w tym obligacji, skutkujący m.in. zmiennością wyników banków lub ich kapitałów, wyzwania dla płynności banków (np. w obliczu wzrostu niepewności klientów detalicznych i potencjalnych wzmożonych wypłat gotówki), czy ryzyko operacyjne funkcjonowania banków (np. w wyniku cyberataków).

Ze względu na często nieprzewidywalny charakter tych wydarzeń a priori nie da się określić wyczerpującego katalogu mechanizmów postępowania w sytuacjach kryzysowych. Aby więc zabezpieczyć bank przed tego typu ryzykami, konieczne jest w pierwszej kolejności zapewnienie stałego monitoringu otoczenia zewnętrznego, w tym ryzyk o charakterze geopolitycznym i odpowiedniej komunikacji wewnątrz banku dotyczącej pojawiających się źródeł ryzyka. Kolejnym elementem są elastyczne zasoby analityczne zapewniające szybką i adekwatną ocenę wpływu ryzyka na bank, a następnie wdrożenie adekwatnych rozwiązań zaradczych. Kluczowe jest połączenie wczesnej identyfikacji nowego źródła ryzyka, dobrej komunikacji wewnętrznej, diagnozy i implementacji działań zaradczych.

Narzędziem pozwalającym na ocenę zawczasu odporności banku na nadzwyczajne wydarzenia są stress testy z różnymi wariantami szokowych zmian parametrów makroekonomicznych i rynkowych.
Biorąc pod uwagę wskazany wzrost nieprzewidywalności otoczenia sektora bankowego, np. w aspekcie ryzyka geopolitycznego, naturalna jest ostrożność w ocenie przygotowania sektora na nowe wyzwania. Natomiast obserwowana w ostatnich latach zdolność banków do mierzenia się z kolejnymi szokami przemawia za ostrożnym optymizmem w tej ocenie. Krajowy sektor bankowy charakteryzuje się jednocześnie bardzo solidnymi buforami bezpieczeństwa: wysokimi kapitałami, wskaźnikami płynności i bezpieczną strukturą aktywów, które powinny go chronić, tak jak to miało miejsce w ostatnich burzliwych latach.

Dr Marcin Mrowiec
główny ekonomista Grant Thornton Polska, przez kilkanaście lat główny ekonomista i szef działów badań makroekonomicznych, sektorowych oraz rynkowych jednego z największych krajowych banków:

– Jeśli spojrzeć na „loan to deposit ratio” polskiego sektora bankowego – poniżej 65%, jeśli spojrzeć na wskaź...