Rośnie zainteresowanie przedsiębiorców instrumentami BGK wspierającymi inwestycje

Robert Lidke: W ostatnich dniach główni ekonomiści kilku banków wyrazili przekonanie, że w przyszłym roku w Polsce nastąpi boom inwestycyjny. Wskazywali, że już w tym roku  widać pewne ożywienie inwestycyjne. Czy Bank Gospodarstwa Krajowego odczuwa wzrost zainteresowania przedsiębiorców instrumentami banku wspierającymi inwestycje, może rośnie zapotrzebowanie na gwarancje BGK?

Prof. Marta Postuła: Z perspektywy BGK rzeczywiście dostrzegamy pewne ożywienie inwestycyjne choćby przez zwiększone zainteresowanie dystrybuowanymi przez Bank środkami z KPO. Pokazują to też harmonogramy uruchomienia inwestycji, czy też liczba podpisanych umów na środki z KPO.

Jeśli chodzi o instrumenty gwarancyjne, widzimy ciągłe zainteresowanie ze strony przedsiębiorców. Należą do nich zarówno gwarancje wspierające finansowanie udzielane na cele inwestycyjne dla MŚP, ale także płynnościowe.

Przykładem wsparcia nakładów inwestycyjnych jest choćby gwarancja Investmax, która jest gwarancją spłaty kredytu udzielaną z regwarancją Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego ze środków Programu InvestEU.

Są to instrumenty dobrze przyjęte i oczekiwane zarówno przez przedsiębiorców, jak też przez banki kredytujące. Widzimy, że instrumenty gwarancyjne BGK realnie wspierają polskich przedsiębiorców. Chcemy to wsparcie dalej rozwijać.

Dotychczas udzieliliśmy ponad 900 tys. gwarancji na łączną kwotę prawie 351 mld zł, zabezpieczając tym samym prawie 534 mld finansowania dłużnego. Przykładowo, wspomniana wcześniej gwarancję Investmax wprowadziliśmy w połowie ubiegłego roku , a na koniec października br. udzieliliśmy już 1 455 gwarancji o łącznej wartości ponad 1,4 mld zł.

Widząc rosnące zapotrzebowanie przedsiębiorców, prowadzimy z Europejskim Funduszem Inwestycyjnym działania zmierzające do zwiększenia potencjału gwarancyjnego dla tego instrumentu. Doceniamy, że EFI podobnie do nas, dostrzega w instrumentach gwarancyjnych szansę na rozwój małych i średnich przedsiębiorstw.

Jaki jest wpływ BGK na to, że tryby gospodarki kręcą się szybciej?

Moim zdaniem duży, bo do gospodarki za pośrednictwem BGK trafiły setki miliardów złotych. Warto podkreślić, że w przypadku MŚP co piąta złotówka z kredytów udzielonych firmom tego sektora w Polsce była zabezpieczona gwarancjami de minimis.

W zakresie gwarancji jesteśmy w Unii Europejskiej bardzo istotnym graczem, a nasze horyzonty w ostatnim czasie wykraczają również poza Europę. Chcemy poznawać modele, które sprawdziły się w innych krajach i uczyć naszych rozwiązań tych partnerów, którzy są na wcześniejszym etapie rozwoju systemu gwarancji.

Pamiętajmy, że funkcjonujemy przy sukcesywnie obniżanych, ale wciąż wysokich stopach procentowych. Nadal z punktu widzenia mikro, małego i średniego przedsiębiorstwa koszt pozyskanego finansowania, także płynnościowego jest dużym obciążeniem. 

Dlatego BGK jako bank rozwoju we współpracy z rządem stale tworzy szyte na miarę produkty, które są kierowane do wymagających interwencji segmentów rynku.

I tak na przykład gwarancja Ekomax wspiera firmy efektywne energetycznie, czyli takie, które zamierzają np. przeprowadzić termomodernizację swoich budynków bądź połączyć tę termomodernizację z innymi elementami o charakterze prośrodowiskowym (np. instalacje OZE, technologie w zakresie gospodarki obiegu zamkniętego itp.).

Mamy też gwarancje wspierające sektor rolny i przetwórczy jak np. gwarancje Agromax.
Staramy się poprzez instrumenty gwarancyjne, efektywnie wykorzystywać środki zarówno krajowe jak i europejskie.

Bank Gospodarza Krajowego na mocy zawartej niedawno umowy z Ministerstwem Finansów może się zajmować obsługą finansowego instrumentu współpracy rozwojowej. Co to w praktyce oznacza dla polskich firm?

Byliśmy jednym z niewielu banków rozwoju, które nie miały do tej pory mandatu do prowadzenia polityki rozwojowej. Mówimy o współpracy rozwojowej z krajami trzecimi, m.in. w Afryce i Azji. Ale dotyczy to także bliższych rynków, np. Mołdawii czy Ukrainy.

Dzięki przyjęciu przez rząd i podpisaniu przez Pana Prezydenta ustawy o pomocy rozwojowej dostaliśmy jako BGK mandat, umożliwiający wykorzystywanie instrumentów typowo bankowych do działań poza Polską.

Już dzisiaj bardzo mocno wspieramy jako BGK działalność eksportową polskich firm we współpracy z KUKE (Korporacją Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych).

Zgodnie ze strategią banku planowane jest  przeznaczenie 7 mld zł w perspektywie do 2030 roku na finansowanie przedsięwzięć eksportowych polskich firm na 100 rynkach zagranicznych.

W grupie tych stu rynków są zarówno kraje rozwinięte jak np. Wielka Brytania, Kanada lub Włochy, jak i kraje rozwijające się, np. Angola. Ponad połowa z założonych na ten cel środków, tj. 4 mld zł (1,1 mld dol.) posłuży na wsparcie przedsiębiorców na rynkach afrykańskich. Z tej puli BGK będzie udzielał przedsiębiorcom m.in. kredytów i gwarancji.

Dzięki nowemu mandatowi, w ramach instrumentu rozwojowego miałam przyjemność podpisać  pod koniec września umowę gwarancyjną z Komisją Europejską o wartości 115 milionów euro, która umożliwi BGK finansowanie dłużne w Afryce Subsaharyjskiej inwestycji z obszaru nowych technologii, takich jak systemy e-usług, cyberbezpieczeństwo, czy montaż bezzałogowych statków powietrznych.

Są to środki dostępne w ramach instrumentu European Fund for Sustainable Development (EFSD+). To oznacza, że koszt ryzyka finansowania danej inwestycji jest w tym przypadku ponoszony przez Komisję Europejską i nie obciąża krajowego limitu gwarancyjnego.

Jeszcze przed pojawieniem się nowelizacji przepisów o współpracy rozwojowej, BGK realizował działania w obszarze wsparcia gwarancyjnego UE dla sektora mikro, małych i średnich przedsiębiorstw w Ukrainie, zabezpieczając akcję kredytową KredoBanku (grupa PKO BP) dla firm działających na terenie Ukrainy.

Umożliwiało to dostęp do finansowania dla mikro, małych i średnich przedsiębiorstw – głównie na terenach położonych blisko strefy wojennej (strefa czerwona i żółta), gdzie szczególnie trudno o dostęp do finansowania bankowego.

Od początku 2023 r. do lipca 2024 r. ze wsparcia o wartości 20 mln euro skorzystało ponad 100 firm, głównie z sektora rolno-spożywczego i przemysłu, co zapewniło blisko 6 tys. miejsc pracy.

W sierpniu 2024 roku, zgodnie z zawartym porozumieniem, Unia Europejska przeznaczyła na wsparcie dla ukraińskich firm dodatkowe 20 mln euro (łączna pula wzrosła zatem do 40 mln euro). Z tej kwoty 10 mln euro przeznaczono na dalszą współpracę z KredoBankiem. Drugie 10 mln euro trafiło do kolejnej instytucji finansowej, która dołączyła do programu – PrivatBank.

Dzięki tym środkom, finansowanie udzielane przez PrivatBank w celu zaspokojenia potrzeb energetycznych sektora MMŚP i MŚP w Ukrainie blisko działań wojennych (strefa czerwona), jest dodatkowo zabezpieczone gwarancją UE.

W przypadku pierwszej transzy 20 milionów euro, udzielone gwarancje przekładały się na wsparcie dla przedsiębiorców działających w Ukrainie o wartości 175 milionów euro (mnożnik  8,75). W przypadku kolejnych 20 mln euro mnożnik był nieco niższy i wynosił 5,5. Znaczenie tych gwarancji było bardzo duże ze względu na fakt, że część przedsiębiorców obawiała się prowadzenia działalności gospodarczej blisko linii frontu.

Jednocześnie przygotowujemy się na czas kiedy działania wojenne zostaną zakończone i będzie możliwe bardziej stabilne odbudowywanie potencjału gospodarczego Ukrainy.

W ostatnich tygodniach minister finansów Andrzej Domański podpisał umowę międzyrządową z Ukrainą, na mocy której BGK uzyskało  specjalny status jako instytucji działającej w Ukrainie.

W listopadzie ubiegłego roku zaczęliśmy starać się w ramach konkursu o środki z unijnego Instrumentu na rzecz Ukrainy (Ukraine Facility). Obecnie kończymy negocjacje z Komisją Europejską dotyczące instrumentów wspierających nasze działania w Ukrainie.

Jednym z nich jest bezpośrednie finansowanie projektów inwestycyjnych, takich jak wsparcie  sektora energetycznego, transportu, logistyki czy produkcji przemysłowej. W lipcu br. podpisaliśmy list intencyjny w KE zapowiadający zawarcie umowy na kwotę 184,1 mln EUR (z możliwością zwiększenia tej kwoty). Środki te umożliwią BGK udzielanie polskim przedsiębiorcom kredytów na inwestycje związane z odbudową Ukrainy. Planowana wartość wygenerowanych inwestycji to 225 mln EUR. Ten instrument jest w 90% zabezpieczony przez Komisję Europejską.

Drugi instrument dotyczy wsparcia działających w Ukrainie mikro, małych, średnich przedsiębiorstw poprzez tak zwane gwarancje portfelowe, czyli gwarancje, które oferujemy z udziałem banków pośredniczących, obecnych w Ukrainie. W ramach tego instrumentu z europejskiego programu Ukraine Facility  przewidziane jest 111 mln EUR gwarancji oraz 20 mln EUR dotacji. To kontynuacja na większą skalę programów wsparcia realizowanego przez BGK oraz Kredobank i Privatbank.

Wsparcie z programów unijnych jest dostępne dla wszystkich MMŚP biorących udział w odbudowie Ukrainy, czyli firm ukraińskich, polskich, a także z innych państw.

Jako BGK przeprowadziliśmy badanie wśród polskich przedsiębiorców. Wynika z niego jednoznacznie, że wiele polskich firm chce brać udział w odbudowie Ukrainy. Oznacza to, że będą mogły z tego wsparcia realnie skorzystać.

Chcemy, żeby nawet te podmioty, które jeszcze nie posiadają kontraktów w Ukrainie, a chcą brać udział w odbudowie Ukrainy np. polskie firmy sektora budowlanego czy logistycznego, dzięki naszemu wsparciu mogły zaistnieć i rozwinąć się na tamtejszym rynku .

Trzecim instrumentem są gwarancje portfelowe dla samorządów ukraińskich.  W Polsce samorządy są atrakcyjnym kredytobiorcą dla banków, a co za tym idzie – atrakcyjnym klientem dla dostawców usług i towarów. Jednak w Ukrainie ogarniętej wojną uzyskanie przez tamtejsze JST kredytowania jest problematyczne.

W tej sytuacji jest niezbędne objęcie gwarancjami kredytów dla ukraińskich samorządów, i takie gwarancje są możliwe w ramach Ukrainian Facility.

Wkrótce mają się pojawić przepisy, które przewidują, że BGK utworzy tak zwane przedsiębiorstwo specjalnego przeznaczenia, aby finansować inwestycje dotyczące obronności i bezpieczeństwa.  O jakie inwestycje może tu chodzić?

Projekt ustawy opuścił Radę Ministrów w ostatnich dniach października, tak więc szczegóły poznamy dopiero po pracach parlamentarnych i  wejściu jej w życie. Przygotowywana ustawa dotyczy instrumentu, zawierającego dwa elementy: equity, czyli inwestycje kapitałowe oraz element pożyczkowy.

Ocenia się, że dwie trzecie środków z Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności zostanie przeznaczonych na działalność pożyczkową.

Całkowita wartość instrumentu, to blisko 5 miliardów euro, czyli około 20 miliardów złotych.

Przede wszystkim będą to preferencyjne pożyczki dla jednostek samorządu terytorialnego i przedsiębiorstw w kontekście działań na rzecz szeroko rozumianego bezpieczeństwa państwa i jego obywateli – cyberbezpieczeństwie, bezpieczeństwie infrastrukturalnym i cywilnym, a także zastosowaniach dual-use. Należy podkreślić, że w instrumencie tym nie ma gwarancji, a wsparcie jest udzielane bezpośrednio beneficjentom.

W ostatnim czasie wprowadzono zmiany w gwarancji z Funduszu Gwarancji Rolnych, które spowodowały zwiększone zainteresowanie tą gwarancją. Czy jego potencjał gwarancyjny będzie zwiększony?

Sektor rolny od samego początku był zainteresowany korzystaniem z gwarancji z tego funduszu. Dotyczyło to także banków spółdzielczych, które dominują w obsłudze branży rolnej. Dzięki staraniom ministra rolnictwa udało się uatrakcyjnić parametry tego produktu.

Od 1 października rolnicy i przetwórcy rolni otrzymujący kredyt płynnościowy zabezpieczony gwarancją z Funduszu Gwarancji Rolnych mogą skorzystać podwyższonej do 7% stawki dopłaty do odsetek przez okres do 24 miesięcy. Po jej zastosowaniu, wysokość odsetek od kredytu nie może być wyższa niż 1% na dzień udzielenia gwarancji.

Obecna sytuacja na rynku rolnym pokazuje, że ten instrument jest bardzo ważny z punktu widzenia wsparcia finansowania działalności rolniczej.

Z uwagi na  duże zainteresowanie tym produktem, limit środków Funduszu został zwiększony o blisko 350 mln zł. Dodatkowe środki publiczne umożliwią wygenerowanie akcji gwarancyjnej w wysokości  920 mln zł i kredytowej na kwotę 1,2 mld zł.

Z gwarancji i dopłat do oprocentowania kredytów objętych tymi gwarancjami można jeszcze skorzystać do końca roku za pośrednictwem banków kredytujących.