Realizacja zasady proporcjonalności w sektorze bankowym wg EBC
W jego ocenie dalsze upraszczanie wymogów ostrożnościowych dla małych i niezłożonych instytucji kredytowych (SNCI) może zwiększyć efektywność nadzoru i konkurencyjność europejskiego sektora bankowego, bez osłabiania jego bezpieczeństwa.
Kluczowe jest przy tym nie tyle zmniejszenie zakresu ochrony ostrożnościowej, ile dostosowanie jej do skali, złożoności i profilu ryzyka poszczególnych banków.
Różnorodność sektora a podejście oparte na ryzyku
Frank Elderson zwraca uwagę, że europejski sektor bankowy obejmuje zarówno duże, międzynarodowe grupy finansowe, jak i niewielkie banki lokalne, które odgrywają istotną rolę w finansowaniu gospodarstw domowych oraz małych i średnich przedsiębiorstw.
Różnorodność modeli biznesowych sprzyja zaspokajaniu potrzeb gospodarki, wspiera inwestycje i zatrudnienie, a także wzmacnia konkurencyjność Europy. Zdaniem Franka Eldersona ramy regulacyjne i nadzorcze powinny uwzględniać tę specyfikę.
Proporcjonalność jest już wpisana w unijne regulacje ostrożnościowe. Wymogi kapitałowe, sprawozdawcze i organizacyjne, podobnie jak częstotliwość oraz intensywność działań nadzorczych, powinny być stosowane z uwzględnieniem wielkości, złożoności i ryzyka banku.
Nie oznacza to jednak, że mniejsze instytucje są wolne od zagrożeń. Ryzyko geopolityczne, cyberzagrożenia, postępująca cyfryzacja oraz zmiany klimatyczne dotyczą całego sektora. Klienci małych banków mają zatem takie samo prawo do bezpieczeństwa depozytów i wysokich standardów zarządzania ryzykiem jak klienci dużych instytucji
Czytaj także: EBC na 2027 rok przygotowuje pilotaż ws. cyfrowego euro
Rozszerzenie kategorii małych i niezłożonych banków
EBC nie przewiduje tworzenia nowego reżimu nadzorczego dla małych banków obok tego w CRR, który mamy obecnie.
EBC i krajowe organy nadzoru proponują natomiast rozwinięcie istniejących ram dla SNCI zamiast tworzenia odrębnego systemu regulacyjnego dla mniejszych banków. Jednym z najważniejszych kierunków zmian jest poszerzenie definicji tej kategorii.
Według danych przywołanych przez Franka Eldersona w grudniu 2025 roku SNCI stanowiły około 75 proc. instytucji o mniejszym znaczeniu (LSI), czyli ponad 1400 podmiotów.
Proponuje się umożliwienie krajowym organom podwyższenia progu aktywów uwzględnianego przy kwalifikacji do kategorii SNCI z 5 mld euro do maksymalnie 10 mld euro. To nic nowego – dyskusja o progu toczy się między tymi dwoma wartościami od dawna.
Decyzja miałaby zależeć od wielkości i struktury krajowego sektora bankowego. Takie rozwiązanie pozwoliłoby lepiej uwzględnić różnice między rynkami państw członkowskich, na których bank o określonej sumie bilansowej może mieć zupełnie inne znaczenie systemowe.
Drugim kierunkiem jest zmiana kryteriów oceny złożoności banku. Obecne przepisy odwołują się między innymi do stosowania uproszczonego planowania naprawy i restrukturyzacji.
EBC postuluje, aby większe znaczenie miało uwzględnienie strategii likwidacyjnej w planie restrukturyzacji. Pozwoliłoby to wyeliminować sytuacje, w których banki faktycznie proste z punktu widzenia zarządzania kryzysowego nie kwalifikują się do SNCI z przyczyn technicznych.
Łącznie zmiany mogłyby zwiększyć udział SNCI w populacji LSI do około 85 proc.
Mniej obciążeń, ale bez obniżania standardów
Proponowane uproszczenia obejmują również rzadsze przeprowadzanie niektórych działań nadzorczych, ograniczenie złożoności testów warunków skrajnych i wymogów dotyczących ładu korporacyjnego oraz usprawnienie sprawozdawczości. Istotne jest także systematyczne uwzględnianie kategorii SNCI w nowych i aktualizowanych przepisach.
Dzięki temu regulacje powinny jednoznacznie określać, jak poszczególne wymogi stosować do mniejszych instytucji, a banki mogłyby korzystać z bardziej spójnego zestawu zasad.
Frank Elderson wyraźnie zaznacza, że proporcjonalność nie może być utożsamiana z obniżaniem standardów ostrożnościowych. Uproszczenia mają ograniczać niepotrzebną złożoność i koszty administracyjne, a nie osłabiać odporność banków. Warunkiem ich skuteczności pozostają wiarygodne i elastyczne ramy zarządzania kryzysowego.
Proporcjonalność jako element konkurencyjności
W praktyce bardziej proporcjonalny nadzór może pozwolić mniejszym bankom przeznaczać ograniczone zasoby na zarządzanie najważniejszymi ryzykami, obsługę klientów, rozwój technologiczny i poprawę efektywności. Jednocześnie nadzorcy powinni zachować możliwość intensywniejszej interwencji tam, gdzie wskazuje na to rzeczywisty profil ryzyka instytucji.
Kierunek proponowany przez EBC łączy zatem dwa cele: ograniczenie zbędnych obciążeń oraz utrzymanie wysokiego poziomu bezpieczeństwa. Banki różniące się skalą i modelem działalności nie muszą podlegać identycznym procedurom, jeżeli nie uzasadnia tego ich profil ryzyka. Powinny jednak spełniać standardy adekwatne do zagrożeń, które generują.
W tym ujęciu proporcjonalność nie jest wyjątkiem od zasad ostrożnościowych, lecz sposobem ich skuteczniejszego stosowania. To właśnie równowaga między uproszczeniem regulacji a odpornością sektora ma przesądzić o powodzeniu reform.
Piotr Gałązka – doktor nauk prawnych, adwokat, ekspert ds. Unii Europejskiej. Pełni funkcję dyrektora Przedstawicielstwa Związku Banków Polskich w Brukseli, gdzie odpowiada za monitorowanie prac legislacyjnych UE.
Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz Szkoły Prawa Brytyjskiego i Unii Europejskiej University of Cambridge i Uniwersytetu Warszawskiego. sekretarz Sądu Polubownego (Arbitrażowego) przy Związku Banków Polskich. Członek Komitetu Prawnego Europejskiej Federacji Bankowej. Członek Rady Interesariuszy Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego.
