Raport antyfraudowy BIK: oszuści atakują ludzi, technologia pomaga się bronić
W tekście przeczytasz:
- Dlaczego cyberprzestępcy coraz częściej atakują emocje, a nie systemy informatyczne.
- Jak sztuczna inteligencja zmienia sposób działania oszustów.
- Które nawyki pomagają skutecznie chronić dane, tożsamość i pieniądze.
Oszustwa finansowe narastają nie tylko ilościowo, ale stają się coraz bardziej złożone i generują z roku na rok wyższe koszty zabezpieczeń. Przynoszą także coraz większe straty. Z danych za I kw. 2026 r. publikowanych przez Narodowy Bank Polski wynika, że liczba transakcji oszukańczych dokonanych przy użyciu bezgotówkowych instrumentów płatniczych (karty płatnicze, polecenia przelewu, polecenia zapłaty) zwiększyła się o 3,4% w porównaniu z IV kw. 2025 r., a ich wartość aż o 46,8%.
Największy wzrost dotyczył oszustw realizowanych za pomocą poleceń przelewu. W I kw. 2026 r. odnotowano 39,2 tys. takich oszustw o łącznej wartości blisko 246 mln zł.
Gdy emocje biorą górę nad rozsądkiem
Jednocześnie systematycznie zwiększa się odsetek oszustw bazujących na manipulacji, socjotechnikach, w których decydujące znaczenie ma zachowanie i podatność klienta, a nie wyłącznie środowisko techniczne w jakim przeprowadzana jest transakcja.
Phishing, smishing, vishing czy quishing to różne odsłony tego samego mechanizmu. Ich celem nie jest przełamanie zabezpieczeń technologicznych, lecz skłonienie człowieka do podjęcia błędnej decyzji.
Oszust informuje o zablokowanym koncie, nieodebranej przesyłce, mandacie lub pilnej płatności. Chce wywołać stres, niepewność albo poczucie presji. Im mniej czasu na zastanowienie, tym większa szansa przestępcy na sukces.
– Niezwykle ważne pozostają inwestycje w technologie, lecz także konsekwentne budowanie wiedzy i świadomości użytkowników.
Szczególną rolę odgrywają tu banki i instytucje finansowe, które są dla konsumentów najważniejszym źródłem informacji o cyberbezpieczeństwie.
Potwierdziła to ponad połowa konsumentów w naszym badaniu, że właśnie z tego źródła czerpie wiedzę, jak chronić swoją tożsamość, dane i pieniądze przed cyberprzestępcami – mówi Agnieszka Szopa-Maziukiewicz, wiceprezes zarządu BIK i prezes Digital Fingerprints.
Czytaj także: Bankowcy dla CyberEdukacji: wspólnie przeciw cyberprzestępcom – rozpoczęła się nowa odsłona kampanii
Raport antyfraudowy BIK: coraz więcej pułapek, ale i coraz więcej ostrożności
Z najnowszego Raportu antyfraudowego BIK wynika, że z próbą wyłudzenia pieniędzy zetknęło się 45 proc. badanych. Choć odsetek ten nieznacznie spadł względem ubiegłego roku, pozostaje wyższy niż w latach 2022-2024.
Co ciekawe, rośnie także grupa osób, które nie postrzegają tego zagrożenia jako szczególnie prawdopodobnego. Obecnie ponad jedna czwarta respondentów (27 proc.) podchodzi do ryzyka wyłudzeń ze stosunkowo dużym spokojem.
Od 2022 roku zwiększyła się z 33% do 47% grupa osób, która po informacji o wycieku danych w pierwszej kolejności zastrzegłaby dowód osobisty. Jednym z powodów jest rozwój usług w aplikacji mObywatel, które ułatwiają szybkie zabezpieczenie się przed wykorzystaniem skradzionych danych.
Nie bez znaczenia pozostają tu także działania edukacyjne, prowadzone przez instytucje finansowe odpowiedzialne za cyberbezpieczeństwo finansowe, a także rządowe agendy odpowiedzialne za cyberbezpieczeństwo oraz konsekwentne działania banków.
Banki nie tylko rozwijają zabezpieczenia swoich usług, lecz także regularnie wyposażają klientów w wiedzę i narzędzia pomagające im chronić zarówno swoje dane, jak również środki. Przypominanie o zasadach bezpieczeństwa sprawia, że coraz więcej osób czuje się przygotowanych na próbę oszustwa i wie, jak na nią zareagować.
To optymistyczny wniosek płynący z Raportu, że Polacy coraz lepiej rozpoznają próby oszustw i częściej wiedzą, jak reagować na podejrzane wiadomości, telefony czy linki. To szczególnie ważne w sytuacji, gdy cyberprzestępcy nieustannie testują nowe sposoby wywierania wpływu na swoje ofiary.
Jak skomentował w Raporcie antyfraudowym BIK, 2026, Mirosław Wróblewski prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych:
– Nawet najlepsze technologie nie zastąpią świadomych użytkowników. Regularne szkolenia oraz znajomość procedur pomagają pracownikom szybciej rozpoznawać zagrożenia i skuteczniej reagować na próby oszustwa.
Prezes UODO zaznaczył ponadto, że:
– Cyberataki dotykają zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorstwa, a granica między tymi zagrożeniami coraz bardziej się zaciera. Dlatego cyberbezpieczeństwo stało się wspólną odpowiedzialnością wszystkich uczestników cyfrowej gospodarki. Dla firm, zwłaszcza z sektora MŚP, cyberatak oznacza nie tylko ryzyko utraty pieniędzy. Równie dotkliwe mogą być konsekwencje związane z kradzieżą danych klientów, utratą zaufania oraz szkodami wizerunkowymi.
Biznes mały i duży
Coraz częściej celem oszustw oraz działań cyberprzestępczych stają się firmy z sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Najnowsze dane wskazują na wyraźny wzrost zarówno liczby incydentów fraudowych, jak i prób cyberataków.
W ciągu ostatnich 12 miesięcy wystąpienie zdarzeń fraudowych wskazało blisko 38% przedsiębiorców, co oznacza wzrost o 5,8 pkt proc. w porównaniu z rokiem poprzednim. Jednocześnie zwiększyła się skala zagrożeń cybernetycznych. Odsetek firm deklarujących próby cyberataków wzrósł z 34,4% do 39%, czyli o 4,6 pkt proc.
Instytucje finansowe, w tym duże korporacje, mimo ogromnych budżetów i zaangażowania w ochronę antyfraudową i cybernetyczną, nie są wolne od ataków, w tym także skutecznych. W ocenie niemal połowy dużych firm (46%) liczba zdarzeń fraudowych w ciągu minionego roku pozostawała na podobnym poziomie, jednak co trzecia badana organizacja (37%) odnotowała wzrost prób ataków.
Takie wyniki utrzymują się od kilku lat i potwierdzają je zarówno statystyki z tegorocznego Raportu antyfraudowego BIK, jak również obserwacje i analizy prowadzone przez Zespół Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego – CSIRT KNF.
– Analizy prowadzone przez CSIRT KNF wskazują, że cyberprzestępczość finansowa staje się coraz bardziej zorganizowana i profesjonalna. Zmieniają się nie tylko wykorzystywane techniki, ale również sposób planowania i prowadzenia kampanii oszustw. Coraz częściej są one zautomatyzowane, realizowane równolegle w wielu kanałach komunikacji oraz oparte na precyzyjnie przygotowanych scenariuszach socjotechnicznych.
Jednym z najważniejszych trendów jest dynamiczny rozwój generatywnej sztucznej inteligencji. Modele językowe pozwalają cyberprzestępcom szybciej tworzyć wiarygodne treści, personalizować komunikację oraz przygotowywać coraz bardziej przekonujące scenariusze oszustw – uważa Paweł Piekutowski, zastępca dyrektora Departamentu Cyberbezpieczeństwa UKNF.
Kilka sekund uwagi może uratować oszczędności
Eksperci są zgodni: w walce z oszustami największe znaczenie mają dziś nie tylko technologie, lecz także codzienne nawyki. Weryfikowanie nadawcy wiadomości, ostrożność wobec linków, nieudostępnianie kodów autoryzacyjnych czy spokojna analiza nietypowych próśb często wystarczają, by przerwać scenariusz przygotowany przez przestępców.
Właśnie dlatego jednym z najważniejszych wniosków płynących z Raportu antyfraudowego BIK jest potrzeba stałego budowania świadomości. Bo choć narzędzia oszustów stają się coraz bardziej zaawansowane, ich cel pozostaje ten sam: skłonić człowieka do jednej nieprzemyślanej decyzji. A ta czasem kosztuje znacznie więcej niż kilka sekund uwagi.
Raport Antyfraudowy BIK jest częścią strategii edukacyjnej Grupy BIK, mającej na celu podnoszenie poziomu bezpieczeństwa konsumentów i podmiotów rynku finansowego w zakresie ochrony tożsamości i walki z cyberprzestępczością. Ta cykliczna publikacja stanowi kompendium wiedzy przydatnej dla osób indywidualnych, firm MŚP oraz dużych przedsiębiorstw i banków. Dostarcza rzetelnej wiedzy o bolączkach, zagrożeniach i osiągnięciach w każdym z trzech segmentów, przedstawia skalę cyberodporności, wspiera edukacyjny cel poprawy bezpieczeństwa osób i firm. Szczególną wartość tegorocznej edycji stanowią komentarze przygotowane przez szerokie grono ekspertów z Grupy BIK i zewnętrznych praktyków rynku, autorytetów w dziedzinie cyberbezpieczeństwa.
Raport można pobrać w całości ze strony: www: rozwiazania-antyfraudowe.bik.pl/download/raport/bik-raport-antyfraudowy-2026.pdf
