Nie ma alternatywy dla sektora bankowego

Forum Bankowe 2026 było kolejną, doskonała okazją do dyskusji tak na temat kondycji polskiej gospodarki, jak i ryzyk prawnych, zmian regulacyjnych, cyfrowych zagrożeń oraz roli banków w finansowaniu inwestycji. W dyskusjach wzięli udział prezesi i członkowie zarządów największych banków komercyjnych, a także reprezentanci kluczowych instytucji publicznych – Narodowego Banku Polskiego, Komisji Nadzoru Finansowego, Ministerstwa Finansów i Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

Jak podsumowuje organizator Forum – Związek Banków Polskich – w dwudniowym wydarzeniu udział wzięło ponad 600 uczestników. Poza wystąpieniami gości specjalnych, podczas ośmiu sesji oraz Debaty Prezesów, mogli oni wysłuchać pięciu wystąpień wprowadzających oraz 48 moderatorów i prelegentów reprezentujących instytucje publiczne, banki komercyjne oraz spółdzielcze, instytucje infrastrukturalne, pracowników naukowych, a także firmy doradcze.

Warto przypomnieć, że Forum Bankowe to najważniejsza i najstarsza doroczna konferencja ZBP, organizowana od roku 1993.

Aż trudno w to uwierzyć…

– Sektor bankowy chce lepiej przygotować się do oczekiwań polityki gospodarczej kraju ze strony publicznej oraz stawić czoła wyzwaniom związanym z nowym cyklem gospodarczym, jak też ciążącym regulacjom i ryzykom prawnym – powiedział otwierając Forum Bankowe prezes Związku Banków Polskich dr Tadeusz Białek.

Analitycy szacują, że potrzeby inwestycyjne polskiej gospodarki w perspektywie roku 2040 wynoszą ok. 4 bln zł, z czego ok. 1,6 bln zł to wymagane nakłady na  energetykę, 1,9 bln zł – na obronność, 400 mld zł – na infrastrukturę transportową oraz 100 mld zł – na cyfryzację.

– Sektor bankowy ma w tym procesie do odegrania fundamentalną rolę i nie ma innej alternatywy. Według stanu na koniec 2025 r. odpowiadał on za niemal 81% finansowania wszystkich przedsięwzięć gospodarczych (…). Dotychczasowe próby ożywienia rynku kapitałowego nie  przyniosły jeszcze spodziewanych efektów i banki pozostaną najważniejszym partnerem finansowym gospodarki realnej – podkreślił prezes ZBP.

Zwrócił przy tym uwagę, że rozsądne gospodarowanie wynikami finansowymi w warunkach wyższych stóp procentowych spowodowało, iż sektor bankowy ma obecnie potencjał do dodatkowego wzrostu finansowania na poziomie ponad 460 mld zł. Niemniej wyzwaniem pozostaje zdolność banków do finansowania dużych projektów infrastrukturalnych, w których instytucje – w układzie konsorcjalnym – mają zdolność do sfinansowania pojedynczych projektów na poziomie ok. 65 mld zł.

– Tymczasem w relacji do wielkości naszej gospodarki mamy, według aktualnych danych, czwarty najmniejszy sektor bankowy spośród 27. państw UE. Aż trudno w to uwierzyć – zaznaczył Tadeusz Białek.

Ubiegły rok – wraz ze spadkiem stóp procentowych NBP łącznie o 175 punktów bazowych do 4% – przyniósł obniżkę kosztu pieniądza i wzrost akcji kredytowej w wielu segmentach rynku, a podaż kredytów dla sektora niefinansowego osiągnęła blisko 470 mld zł, czyli historyczne maksimum. Podaż kredytów w relacji do PKB wzrosła z 11% w latach 2022–2024 do blisko 12% PKB.

– O ile wzrost podaży kredytów widoczny jest na poziomie kredytów dla gospodarstw domowych – zarówno konsumpcyjnych, jak i mieszkaniowych – wyzwaniem nadal pozostaje zdynamizowanie akcji kredytów dla przedsiębiorstw, w szczególności na poziomie kredytów inwestycyjnych – mówił prezes ZBP. – Relacja kredytów do PKB cały czas pozostaje na bardzo niskim poziomie – dodał.

Najważniejszym powodem tego stanu są nie tylko wciąż niedostateczne inwestycje w gospodarce, ale również obowiązywanie od 10 lat podatku bankowego i ­oparcie go na ­aktywach – z pewnymi wyłączeniami, dotyczącymi głównie portfela obligacji Skarbu Państwa. To formuła wygodna dla budżetu państwa, zapewniająca mu stabilne i łatwe do przewidzenia wpływy, lecz penalizuje działalność kredytową banków, hamując tym samym wzrost inwestycji.

– Konieczna jest zatem zmiana podstawy wymiaru podatku bankowego w taki sposób, jak ma to miejsce w większości europejskich sektorów bankowych – powiedział dr Tadeusz Białek.

Niesprawiedliwe i niekonstytucyjne podejście

Prezes ZBP podkreślił, że drugi rok z rzędu udział instrumentów dłużnych przewyższa udział aktywnego portfela kredytów dla sektora niefinansowego w aktywach banków, a ta dysproporcja narasta, co jest ewenementem na miarę europejską. Może ponadto generować ryzyko negatywnego oddziaływania na kapitały własne banków.

– Ostatnia zmiana w podatku bankowym nie dokonała zmian w jego konstrukcji, a tylko nieznacznie zmniejszyła stawkę podatku, jednocześnie wprowadzając bardzo wysokie sektorowe zwiększenie stawki podatku CIT dla sektora bankowego. Nie możemy pogodzić się z tym niesprawiedliwym i niekonstytucyjnym podejściem do zwiększonego opodatkowania CIT tylko dla banków – mówił prezes Tadeusz Białek.

Analitycy ZBP przewidują, że w tym roku koszty z tytułu zwiększonej do 30% stawki podatku CIT wzrosną o 6,8 mld zł, a w związku z odłożonym w czasie efektem spadku stóp procentowych i dalszymi możliwymi obniżkami, wynik finansowy całego sektora wyraźnie spadnie.

Ubiegłoroczne wysokie wyniki banków osiągnięte zostały nie poprzez podwyżki cen usług i marż kredytowych, ale były skutkiem profesjonalnego zarządzania środkami, wzrostu wolumenu aktywów oraz zmniejszenia się skali odpisów na aktywa niepracujące i aktywa kwestionowane na drodze sądowej. Pozwoliły sektorowi – po okresie przerwy – na zwiększenie nakładów na rozwój nowych technologii i podniesie poziomu bezpieczeństwa cyfrowego. Wobec trwającego spadku stóp mają one jednak charakter przejściowy.

– Rentowność kapitałów własnych oraz rentowność aktywów polskiego sektora bankowego pozostają jedynie na umiarkowanym poziomie na tle innych europejskich sektorów bankowych, i to w sytuacji, w której w strefie euro stopy procentowe utrzymują się na niższym poziomie – zwrócił uwagę Tadeusz Białek.

Cieszą inicjatywy ograniczania ryzyka prawnego

Ostatnie orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie WIBOR odebrały kancelariom tlen do podważania WIBOR-u w sądach, a tym samym sprzyjają stabilności systemu finansowego w Polsce. Dr Tadeusz Białek zwrócił uwagę, że konieczne jest dalsze znaczące ograniczenie ryzyka prawnego w działalności kredytowej banków, gdyż jego koszty przewyższają dziś koszty ryzyka kredytowego. Z tytułu ryzyka prawnego kredytów walutowych sektor bankowy poniósł już koszt na poziomie 102 mld zł, a NBP szacuje, że dodatkowo może być potrzebne utworzenie rezerw na poziomie 30 mld zł. Prezes ZBP podkreślił również, że skrajnie nadużywana stała się możliwości szerokiego ­wykorzystania instytucji sankcji kredytu darmowego w zakresie kredytu konsumenckiego.

– Cieszą inicjatywy zmierzające do ograniczania ryzyka prawnego kwestionowania złotowych kredytów mieszkaniowych, takie jak tematyka jednolitego czy modelowego wzorca umowy kredytu hipotecznego. Byłoby dobrze wdrożyć odpowiednie rozwiązania i najlepiej zabezpieczyć je przepisami prawa, w postaci załącznika do rozporządzenia – powiedział Tadeusz Białek.

Nagroda im. Profesora Remigiusza Kaszubskiego

Podczas pierwszego dnia Forum Bankowego 2026 odbyło się uroczyste wręczenie Nagrody im. Profesora Remigiusza Kaszubskiego. Wyróżnienie zostało ustanowione przez Związek Banków Polskich, aby upamiętnić dorobek zmarłego w 2012 r. naukowca i praktyka oraz promować rozwój nowoczesnej bankowości. Nagroda przyznawana jest osobom, które w szczególny sposób przyczyniają się do rozwoju bankowości cyfrowej i innowacji finansowych w Polsce.

W tym roku Kapituła Nagrody uhonorowała dwóch wybitnych liderów sektora finansowego:

Brunona Bartkiewicza – doradcę zarządu ING Banku Śląskiego, który przez wiele lat pełnił funkcję prezesa zarządu tego banku – za wyznaczanie kierunków rozwoju polskiej bankowości przez ponad dwie dekady, pionierskie wdrożenie modelu agile w europejskiej bankowości, konsekwentne promowanie otwartej na klienta i zrównoważonej bankowości oraz budowanie ekosystemu innowacji wspierającego startupy i włączenie cyfrowe.

Dariusza Mazurkiewicza – prezesa Zarządu Polskiego Standardu Płatności – za rozwój systemu BLIK oraz budowę jego europejskiej pozycji jako innowacyjnego rozwiązania w obszarze płatności cyfrowych;