ESG: nowe obowiązki dla firm w zakresie tzw. informacji niefinansowych
Wszystkie duże przedsiębiorstwa w UE, w tym polskie, będą musiały ujawniać dane dotyczące wpływu ich działalności na ludzi i planetę oraz wszelkich zagrożeń dla zrównoważonego rozwoju, na które są narażone.
Szacuje się, że nowe przepisy dotyczące sprawozdawczości w zakresie ESG obejmą ok. 50 tys. firm w UE.
Biznes nie może zajmować się tylko sobą
Ostatnie lata nie są łatwe dla biznesu. Zaczęło się od międzynarodowego kryzysu finansowego, którego skutki odczuwaliśmy jeszcze w 2014 roku, a potem po kilku latach intensywnego rozwoju znów wpadliśmy w kłopoty – pandemia i niespotykany dotąd kryzys, nie tylko gospodarczy, ale przede wszystkim społeczny i humanitarny.
I ledwo na początku 2022 roku w Europie odtrąbiliśmy sukces końca pandemii nastąpiła agresja Rosji w Ukrainie i bez precedensu kryzys humanitarny związany z pomocą uchodźcom. Ten wymiar kryzysu bezpieczeństwa wywołał inny kryzys – energetyczny i powiązaną z nim galopującą inflację.
Świat stanął przed nowymi wyzwaniami – kryzysem środowiskowym, odhumanizowaniem wielu relacji międzyludzkich, potrzebą znalezienia nowego porządku ekonomicznego, społecznego i politycznego.
– Biznes już zrozumiał, że nie może dłużej zajmować się tylko sobą, a skala wyzwań związanych z transformacją technologiczną, procesów robotyzacji i automatyzacji, oznacza nowy porządek gospodarczy, związany z rynkiem pracy, wreszcie ten społeczny.
Zrównoważony rozwój, gdzie ekonomia musi uwzględniać też inne wyzwania rozwojowe – środowisko, standardy ładu korporacyjnego, wreszcie interesy społeczne i pracownicze to już nie mrzonka, nawet nie coraz bardziej twarde zasady prawa, ale przede wszystkim nasz wspólny cel i konieczność.
Alternatywy nie ma, a zarysowane problemy powinny nam to wreszcie uświadomić. Dlatego już dziś odwołujmy się do wartości ESG – mówi prof. Jacek Męcina.
Czytaj także: Jak przygotować firmę do oceny jej wpływu na środowisko?
Nowe obowiązki firm
Nowe zobowiązania, które spadną na firmy, wymusza rosnąca presja otoczenia, w tym zmieniające się oczekiwania inwestorów i sektora finansowego, zmiany legislacyjne, rosnąca świadomość społeczna i idąca za tym obawa o pogorszenie wizerunku firmy. Silnymi motywatorami są także nowe możliwości biznesowe, takie jak rosnący popyt na zrównoważone produkty i usługi, chęć poprawy swojej atrakcyjności na rynku pracy oraz odpowiedź na zmieniające się zachowania konsumentów.
W ostatnich latach Unia Europejska przyjęła szereg regulacji mających wesprzeć działania na rzecz zrównoważonej gospodarki UE i ograniczenia skutków zmiany klimatu. Wśród zaproponowanych nowych instrumentów legislacyjnych znalazły się:
– rewizja dyrektywy dotyczącej ujawniania informacji niefinansowych (NFRD),
– przyjęcie rozporządzenia w sprawie Taksonomii UE (Rozporządzenie 2020/8529), – rozporządzenie SFDR w sprawie ujawniania informacji dotyczących zrównoważonych inwestycji (Rozporządzenie 2019/208810).
Podczas gdy pierwsze dwa będą mieć bezpośredni wpływ na obowiązki sprawozdawcze firm, rozporządzenie SFDR dotyczy jedynie uczestników rynku finansowego. Niemniej jednak jego skutkiem będzie większe zapotrzebowanie inwestorów na informacje niefinansowe.
Parlament Europejski przyjął dyrektywę w sprawie sprawozdawczości dotyczącej zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw (Corporate Sustainability Reporting Directive – CSRD), której zapisy nakładają na firmy obowiązek regularnego ujawniania informacji na temat ich wpływu na społeczeństwo i środowisko.
Zastąpi ona mniej szczegółową i obejmującą mniejszą liczbę przedsiębiorstw dyrektywę w sprawie sprawozdawczości niefinansowej (NFRD).
ESG (environment, social responsibility, corporate governance) stanowi zbiór istotnych biznesowo wskaźników, dający pełen obraz danej firmy. Wśród zidentyfikowanych wskaźników objętych obowiązkiem sprawozdawczości znalazły się w sferze ochrony środowiska takie jak zmiana klimatu, susza i niedobór wody, bioróżnorodność, użytkowanie gruntów, zarządzanie surowcami, zanieczyszczenia i odpady.
Z kolei w obszarze wpływu na społeczeństwo wymienione zostały następujące kategorie: kwestie pracownicze, bezpieczeństwo i higiena pracy, prawa człowieka, relacje z otoczeniem, bezpieczeństwo produktów.
Ostatnim obszarem sprawozdawczości są wskaźniki związane z ładem korporacyjnym tj. ład korporacyjny, standardy etyki, przeciwdziałanie korupcji i łapownictwu, ochrona prywatności i bezpieczeństwo danych.
Jednolite ramy raportowania niefinansowego mające stworzyć standardy ESRS (European Sustainability Reporting Standards) są przewidziane w dyrektywie CSRD jako obowiązkowe i wspólne standardy sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju.
Ostateczna wersja projektów 12 standardów została przekazana do Komisji Europejskiej 22.11.2022 roku przez EFRAG (Europejska Grupa Doradcza ds. Sprawozdawczości Finansowej). Projekt ESRS obejmuje obowiązek ujawniania istotnych informacji dotyczących zrównoważonego rozwoju i zbudowany jest według zasady 3 (rule of 3): 3 warstwy (niezależne od sektora, specyficzne dla sektora, specyficzne dla danego podmiotu), 3 obszary raportowania (strategia, wdrożenie, pomiar efektów) i 3 tematy (środowisko, społeczeństwo, ład korporacyjny).
Czytaj także: Taksonomia ESG i sprawozdawczość – stan obecny oraz najbliższe plany
Zasada podwójnej istotności
W zakresie analizy istotności ESRS wprowadzają zasadę podwójnej istotności, która pomaga określić, czy dany temat lub informacja powinny zostać włączone do raportu zrównoważonego rozwoju. Zasada ta jest połączeniem istotności finansowej i wpływów.
Oznacza to, że aby temat/informacja były uznane za istotne, mogą być takie tylko ze względu na wpływ firmy na otoczenie lub tylko na finansowe konsekwencje tego zagadnienia dla firmy lub mogą spełniać oba te kryteria. We wszystkich trzech przypadkach zagadnienia są traktowane jako równie istotne.
Od 2024 roku będzie obowiązywała dyrektywa dotycząca należytej staranności w obszarze zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw (Corporate Sustainability Due Diligence Directive – CSDDD). Określa ona obowiązki firm w zakresie identyfikowania aktualnego i potencjalnego wywierania szkodliwego wpływu na prawa człowieka i środowisko oraz określa odpowiedzialność za naruszenie tych zobowiązań. Zakres dyrektywy CSDDD obejmuje własną działalność firm, jednostek zależnych, podmioty w ramach łańcucha wartości, z którymi firma posiada „uregulowane relacje biznesowe” – pośrednie lub bezpośrednie.
Konfederacja Lewiatan identyfikuje następujące działania wymagające wdrożenia według CSDDD:
włączenie zasad należytej staranności do swojej polityki;
zidentyfikowanie rzeczywistych lub potencjalnych negatywnych wpływów; zapobieganie im i ich łagodzenie;
stworzenie planów działań prewencyjnych i kodeksów postępowań uzgadnianych z partnerami biznesowymi dla ograniczenia negatywnego oddziaływania organizacji;
spełnienie wymogów należytej staranności jako element umów w ramach łańcucha dostaw;
włączanie celów ESG do kryteriów wynagradzania na stanowiskach zarządczych.
Główne wyzwania związane ze sprawozdawczością
CSRD wprowadza obowiązek raportowania za rok 2024 dla firm z UE powyżej 500 pracowników, za rok 2025 dla firm z UE powyżej 250 pracowników, za rok 2026 dla MSP i innych przedsiębiorstw z UE notowanych na giełdzie, zatrudniających powyżej 10 pracowników, za rok 2028 dla firm spoza UE o obrotach powyżej 150 mln euro w UE.
Główne wyzwania związane ze sprawozdawczością ESG – proponowane działania przygotowawcze:
przeprowadzenie oceny gotowości organizacji pod względem regulacyjnym;
zrewidowanie/stworzenie strategii ESG;
analiza podwójnej istotności;
zdefiniowanie luk w politykach, procesach, kompetencjach oraz ich uzupełnienie
analiza łańcucha wartości pod względem ryzyk ESG;
zaprojektowanie/aktualizacja systemu zbierania danych, zapewnienie jakości danych;
zmapowanie procesów i zmierzenie śladu węglowego (zakres 1, 2, 3);
wyliczenie innych brakujących wskaźników.
Firmy mogą wybrać sposób raportowania najlepiej odpowiadający ich potrzebom pod warunkiem, że spełnia on wymogi prawne.
Jak podkreśla prof. Jacek Męcina firma ma do wyboru kilka sposobów raportowania. Pierwszym sposobem jest przygotowywanie sprawozdania z działalności z dodanymi danymi ESG. Jak podkreśla ekspert coraz częściej kluczowe kwestie ESG omawiane są w rocznych sprawozdaniach z działalności. Jednak zwykle tego typu informacje ograniczone się do kilku najważniejszych tematów i wskaźników, aby dopasować je do stylu i formatu sprawozdań finansowych.
Dodatkowe informacje mogą zostać ujawnione za pośrednictwem strony internetowej lub raportu zrównoważonego rozwoju/ESG. W takim przypadku dobrą praktyką jest odesłanie czytelnika do odpowiednich dokumentów.
Druga metoda to przygotowanie raportu zrównoważonego rozwoju, co pozwala w formie osobnego dokumentu zebrać wszystkie informacje na temat kwestii środowiskowych, społecznych oraz ładu korporacyjnego w jednym dokumencie. Wybór takiej formy daje firmom większą swobodę przedstawienia podejmowanych działań ESG i ich rezultatów w sposób najbardziej odpowiadający ich potrzebom. Firmy objęte dyrektywą NFRD mogą opublikować sprawozdanie na temat informacji niefinansowych, które treścią obejmie jedynie tematy wymagane przez dyrektywę lub pełnoprawny raport zrównoważonego rozwoju.
Ostatnią najbardziej zaawansowaną formą jest przygotowanie przez firmę raportu zintegrowanego. Taki raport łączy w jednym dokumencie zarówno elementy raportu finansowego, jak i kwestie zrównoważonego rozwoju, pokazując strategię i model budowania wartości firmy.
Czytaj także: Dlaczego inwestorzy muszą skupić się na ESG?
