Duże długi Stanów Zjednoczonych

Tempo wzrostu zamożności tego potężnego państwa najczęściej wiązało się z szybkim wzrostem jego zadłużenia. Nominalna wartość długu publicznego wynosząca obecnie ok. 34-39 bln USD wzrosła ok. 7-krotnie od 1975 r. Ówczesne zadłużenie USA szacowano na kwotę ok. 533,19 mld USD, co stanowiło blisko 32,1% ich ówczesnego PKB. Na koniec 2025 r. wynosiło ono ok. 122% PKB. Wielkość deficytu budżetowego rośnie w porównywalnie szybkim tempie. Dynamika zmian obu wskaźników kondycji gospodarki sugeruje, że kolejne rządy USA – postrzegając je od lat jako światowego hegemona – w stopniu ograniczonym uznają potrzebę ograniczania zadłużenia i deficytu państwa rozumianych jako warunek jego przyszłego bezpiecznego wzrostu.

Logiczne ab ovo

Polityka szybkiego i znaczącego zadłużania się USA ma historyczne uwarunkowania. Głównym powodem decyzji rządów o jego wzroście była konieczność sfinansowania kolejnych wojen, poczynając od końca XVIII w., kiedy formowała się państwowość Stanów Zjednoczonych pod przywództwem Aleksandra Hamiltona.

Zadłużenie USA ponownie rosło podczas wojny domowej w połowie XIX w. Ryzyko jego wzrostu kolejny raz pojawiło się wraz z przystąpieniem Stanów Zjednoczonych do I wojny światowej. To dlatego Kongres – w celu zapobieżenia jego niekontrolowanej podwyżki – przyjął w 1917 r. ustawę o jego maksymalnej wysokości do 15 mld USD. Ustawowe zobowiązanie zdewaluowało się najpierw w warunkach Wielkiego Kryzysu z lat 30. XX w., a następnie w czasie II wojny światowej, zadłużenie w 1946 r. wzrosło do poziomu ok. 106,1% PKB (patrz wykr. 1).

Łatwo zauważyć, że po spadku zadłużenia w latach 1956-76, ponowny jego gwałtowny wzrost do ok. 38,5% PKB nastąpił w latach 80. Przyczyną były wydatki na prowadzenie zimnej wojny z reżimem sowieckim. Skutkowały one spadkiem dochodów budżetowych, i to w sytuacji rosnących wydatków na redukcję bezrobocia oraz wsparcie programów zabezpieczenia społecznego.

Problemy z zadłużeniem utrzymały się w XXI w. Ekspansja jego wysokości następowała kolejno tuż przed kryzysem finansowym 2008+, pandemii 2020 oraz wojny w Ukrainie w 2022 r. Jak dowodzą współczesne analizy dynamiki zwiększania długu publicznego – którego szacunkowa wartość w 2036 r. przekroczy 120% PKB USA – do istotnych powodów jego wzrostu należy zaliczyć zarówno nowe podejście rządów do stosowania pomocy publicznej, rozszerzenia wydatków na opiekę medyczną (tzw. Medicaire i Medicaid), ale i niezdolność do wyegzekwowania szybkiego wzrostu dochodów podatkowych.

Polityka wzrostu zadłużenia USA jest, jak pokazują dane, silnie uwarunkowana działaniami Kongresu, który począwszy od 1960 r. przyjął 78 nowelizacji delimitujących pułap długu. Z badań wynika, że w większości przypadków podwyższanie limitu zadłużenia było przyjmowane głosami republikanów. Uważa się jednak, że demokraci wystarczająco często wykorzystują negocjacje w sprawie limitu zadłużenia do prowadzenia własnej polityki. Rzecz w tym, że prawo Kongresu do nadzoru polityki rządu (z myślą o zwiększaniu jego odpowiedzialności fiskalnej) traktuje się jako metodę wpływania na politykę niezwiązaną z problemem zadłużenia. Jedna z ostatnich debat nad zawieszeniem pułapu zadłuż...