Bankowość w czasach kryzysów, przełomów i cyfrowej transformacji
35 lat Związku Banków Polskich to moment szczególny, skłaniający do pewnej refleksji. Przez ten czas kształtowała się mapa zarówno wyzwań, jakie stawały przed bankowością, ale i perspektyw, które pozwoliły osiągnąć jej obecny poziom. Chciałbym skupić się na ostatnich kilkunastu latach, bowiem to okres szczególny i pełen momentów zwrotnych – począwszy od wychodzenia z kryzysu lat 2007-2011, poprzez COVID-19 i sytuację po rosyjskiej agresji na Ukrainę. Jak przez ten czas ewoluowała rodzima bankowość?
– Zacznijmy od tego, co stało się podczas tzw. kryzysu bankowego 2007-2011. Polska przeszła przezeń w zasadzie bez gwałtownego uszczerbku PKB, a żaden z polskich banków nie prosił o pomoc publiczną. Świadczy to o jakości sektora bankowego, ale także o skuteczności nadzoru nad nim. Pod tym względem silnie wyróżnialiśmy się in plus zarówno wśród innych krajów Unii Europejskiej, jak i reszty świata. Polskie banki w pełni wykazały swoją nowoczesność i sprawność w zakresie zarządzania ryzykiem. Było to okupione wypracowaniem mniejszych zysków niż w latach przedkryzysowych, ale cały czas wychodziliśmy na plus, co w zestawieniu z głębokimi stratami innych banków w Europie i na świecie plasowało nas wśród bardzo dobrze zarządzanych sektorów bankowych.
Kolejnym wyzwaniem była stopniowa modernizacja sektora, co przejawiało się w dostępie do nowoczesnych instrumentów płatniczych, a skutecznym weryfikatorem tychże były kolejne wyzwania, jakich nie brakowało w późniejszych latach. Przypomnę, że nowoczesny sektor płatności to nie tylko karty bezstykowe czy aplikacje mobilne, ale również nowoczesne systemy płatniczo-rozliczeniowe czy nadzór nad płatnościami krajowymi i zagranicznymi, gdzie nie do pominięcia jest rola Krajowej Izby Rozliczeniowej. Z kolei w warstwie kredytowej nie sposób pominąć roli Biura Informacji Kredytowej. Wszystkie te czynniki pozwalały rozwijać zdolności technologiczne banków, również poprzez modernizację stosowanych w nich rozwiązań IT.
Równolegle bankowość aktywnie angażowała się w wykorzystanie swych mocy technologicznych, aby sprostać zapotrzebowaniu sektora publicznego. W przypadku programu Rodzina 500+ banki, dzięki kanałom elektronicznym i kontaktom z milionami klientów, uruchomiły możliwość masowego dokonania transferów ze środków publicznych na rzecz klientów indywidualnych. Platformy rządowe nie zdały wówczas egzaminu. To właśnie banki umożliwiły sprawne otwieranie odpowiednich rachunków dla beneficjentów i ich regularne zasilanie w 500-złotowe subwencje ze strony państwa.
Nie sposób nie wspomnieć o aktywności banków w okresie pandemii COVID-19, w ślad za którą nadeszło funkcjonowanie gospodarki w zupełnie nowych realiach. Także i tutaj technologia bankowa sprawdziła się doskonale. Polacy byli w stanie powszechnie płacić kartami i otrzymywać także środki na ich rachunki w bankowości elektronicznej, co pozwoliło ograniczyć rozprzestrzenianie się wirusa w szerszej skali. Również pomoc ze strony PFR i BGK dla przedsiębiorstw dotkniętych skutkami ekonomicznymi, jakie wywoływał COVID, trafiała do nich poprzez odpowiednie rachunki bankowe. I tu sektor bankowy dobrze to wykorzystał i stanął na wysokości zadania, oferując skuteczną pomoc i kontakt pomiędzy instytucjami publicznymi a końcowymi beneficjentami. Również agresja Rosji na Ukrainę w 2022 r. przyniosła nowe wyzwania, zarazem udowadniając, że sprawnie funkcjonujący sektor bankowy jest immanentnie ważny dla całej gospodarki.
Mówiąc o ewolucji wyzwań dla sektora na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat, nie można pominąć kwestii regulacyjnych. Uważamy od lat, że sektor bankowy jest nadmiernie regulowany, w niektórych sferach wręcz przeregulowany. Sądzimy, że zaspokojenie potrzeb fiskalnych państwa powinno zostać lepiej oprzyrządowane niż w postaci obowiązującego nas od lat podatku bankowego. Na ów problem przeregulowania sektora bankowego zwracamy konsekwentnie uwagę, pokazując także skutki takich działań.
Nie sposób pominąć tu rozwiązań zmierzających do ukształtowania nowoczesnych standardów obrotu gospodarczego. Pragnę zwrócić uwagę, że Związek Banków Polskich aktywnie uczestniczy w wypracowywaniu regulacji powodujących, że obrót gospodarczy jest bardziej uporządkowany, logiczny i szczelny w działaniu. Przykładem jest choćby współpraca sektora bankowego w zakresie ograniczenia szarej strefy. Projekt STIR budowany był przez władzę państwową, jednak w oparciu o bardzo szerokie wsparcie sektora bankowego. Nie można pominąć standardów odnoszących się do funkcjonowania rozwiązań informatycznych. Mamy standard Polish Cloud w jego kolejnej już wersji, mamy rozwiązania, które wprowadziły ład w sferze płatności. Jesteśmy jednym z liderów europejskich, jeśli chodzi chociażby o mobile banking. Tego typu działania na rzecz budowania sprawnego, logicznego, dobrze funkcjonującego obszaru infrastruktury dla obrotu gospodarczego to także duża zasługa sektora bankowego, któremu państwo powinno poświęcać więcej uwagi i proponować logiczne i spójne rozwiązania. Niestety z tym niekiedy mamy duże problemy.
Ostatnie lata, poczynając od wojny w Ukrainie aż po aktualne zawirowania geopolityczne, dobitnie przypomniały, że kapitał ma jednak narodowość. W tym kontekście nasuwa się pytanie o stan i kondycję polskiej bankowości spółdzielczej, która od dawna jest najbliżej lokalnych społeczności…
– Mamy dobrze funkcjonującą bankowość lokalną, bazującą na aktywnym działaniu 488 banków spółdzielczych. Konsekwentnie udowadniają one swą innowacyjność oraz skuteczność działania, również w tak niełatwych czasach jak tzw. globalny kryzys bankowy w latach 2007-2011 czy pandemia COVID-19. W obu tych przypadkach lokalny sektor finansowy stawał na wysokości zadania, finansując polskie przedsiębiorstwa, sektor rolno-spożywczy czy jednostki samorządu terytorialnego oraz zapobiegając wykluczeniu finansowemu Polaków.
Banki spółdzielcze są ważne dla społeczności lokalnych oraz małych i średnich przedsiębiorstw – tutaj ich udział stanowi blisko 20% rynku. Funkcjonowanie banków spółdzielczych dowiodło, że mają one należne miejsce w polskim sektorze bankowym, bardzo precyzyjnie i skutecznie pracując na rzecz rozwoju społeczności lokalnych oraz podstaw funkcjonowania całej gospodarki. Ostatnie lata pokazują także rosnący potencjał modernizacji, która szybko dokonuje się w tym sektorze.
Rozproszona struktura banków spółdzielczych buduje też odporność całego sektora w przypadku wystąpienia szoków zewnętrznych i zagrożeń. W strategii rozwoju tej części sektora bankowego, której wypracowanie ZBP wspiera poprzez działania Strategicznej Szkoły Bankowości Spółdzielczej, istotne znaczenie będą miały integracja działań oraz cyberbezpieczeństwo.
Działania oddolne samych banków mają olbrzymie znaczenie, niemniej na poziomie sektorowym liczy się przede wszystkim aktywność izby gospodarczej, jaką jest Związek Banków Polskich. Bez zaangażowania ZBP nie dałoby się osiągnąć jakże wielu celów, tak w dziedzinie technologicznej, regulacyjnej, jak i modernizacji sektora pod względem operacyjnym. Czy mógłby pan odnieść się do wybranych sfer aktywności ZBP na przestrzeni ostatnich lat?
– Aktywność ZBP obejmuje olbrzymią liczbę obszarów – od wspierania i stymulowania innowacji na rynku finansowym aż po dialog na tematy regulacyjne czy wspieranie sektora publicznego, które to działania łączą państwo w szeroko rozumianej współpracy finansowej z obywatelami. Zwrócę uwagę na zaangażowanie międzynarodowe Związku Banków Polskich. Jako izba gospodarcza sektora bankowego i członek Europejskiej Federacji Bankowej przenosimy wiele regulacji ze szczebla europejskiego, informując zarazem odpowiednio wcześniej instytucje bankowe działające w naszym kraju i przygotowując sposoby ich wdrażania. Projekty, które powstają na gruncie Parlamentu Europejskiego, Komisji Europejskiej i dotyczą krajów Unii Europejskiej, bardzo szybko przenosimy na rynek krajowy. Z tego punktu widzenia nasza obecność w Europejskiej Federacji Bankowej charakteryzuje się, po pierwsze, dobrym dialogiem z instytucjami europejskimi; po drugie, obecnością w forach, które kształtują opinię i współuczestniczą w budowaniu nowych regulacji, gdzie niejednokrotnie przedstawiamy krytyczne, lecz rzeczowe argumenty na rzecz funkcjonowania sprawnego sektora bankowego na poziomie europejskim.
To, co czynimy na gruncie europejskim, jest ważne nie tylko dla Polski ale i dla naszego regionu, gdzie od lat funkcjonuje, z czołową rolą Związku Banków Polskich, grupa V8. Obejmuje ona kraje Europy Środkowej i Wschodniej, w tym tzw. Grupę Wyszehradzką, a nadto Chorwację, Słowenię, Bułgarię i Rumunię. I tutaj rola ZBP również jest nie do przecenienia jako opiniotwórczego i wiodącego ugrupowania, które reprezentuje banki. Sądzimy bowiem, że głos z naszego regionu musi być bardziej wyrazisty, dostrzegany i uwzględniany w nowych regulacjach, które są kształtowane na poziomie Unii Europejskiej.
Chcę przy tej okazji wyróżnić jeszcze jeden istotny aspekt funkcjonowania ZBP, który wyróżnia nas spośród europejskich asocjacji bankowych. W działaniach ZBP na rzecz budowy nowoczesnego systemu bankowego od 20 lat bierze udział społeczność Forum Technologii Bankowych. FTB to unikalna platforma współpracy ponad podziałami – zrzeszająca firmy na co dzień konkurujące ze sobą, ale równocześnie wykazująca daleko rozwinięte cechy współpracy w trosce o dostarczanie jak najbardziej rozwiniętych, innowacyjnych rozwiązań dla świata finansów w Polsce i zagranicy. Społeczność FTB wyniosła na niespotykany na skalę europejską poziom aspekty związane z bezpieczeństwem płatności, edukacją cyfrową, rozwojem gospodarki cyfrowej, wykorzystywaniem najnowocześniejszych trendów technologicznych i wzajemnym inspirowaniem oraz uczeniem się od siebie.
Cechą wyróżniającą aktywność FTB w ramach ZBP i w odniesieniu do innych asocjacji bankowych jest wielostronność dialogu prowadzonego z bankami. Firmy technologiczne przedstawiają bankowcom innowacyjne trendy i projekty w konkurencyjnym środowisku, które – w atmosferze partnerstwa, poszukiwania wzajemnych korzyści, wykorzystania najlepszych doświadczeń, także w ujęciu międzynarodowym – dają impulsy do stosowania najbardziej nowoczesnych rozwiązań w polskiej bankowości. Spotkania wielu firm technologicznych z wieloma bankami oraz aktywne, niekiedy krytyczne, ale i konstruktywne dyskusje owocują nowymi projektami budującymi innowacyjne rozwiązania w sektorze bankowym i w polskiej gospodarce.
Na zakończenie proszę o jedno zdanie, symbolicznie podsumowujące naszą dyskusję…
– W stosunku do wielu innych asocjacji bankowych działających w Europie ZBP jest, z całą pewnością, silnym reprezentantem nowoczesnej bankowości i istotnym podmiotem w dialogu na rzecz usprawniania i unowocześniania działalności całej gospodarki.
